Welzijn jeugd

Het Trimbos-instituut geeft inzicht in de mentale gezondheid en het alcohol-, tabak- en drugsgebruik van de Nederlandse jeugd, doet onderzoek en biedt praktische tools om het welzijn van jongeren te vergroten.

Werken aan een (mentaal) gezonde jeugd doen we samen

Wij werken samen met GGD'en, Instellingen voor Verslavingszorg (IVZ), onderwijs, gemeenten, universiteiten, verloskundige praktijken en samenwerkingsverbanden, kinderartsen, jeugdgezondheidszorg, ziekenhuizen, huisartsen, kraamzorg, stoppen-met-roken coaches, Samenwerkende Gezondheidsfondsen, Regionale Kenniswerkplaats Jeugd- en Gezin Centraal, Kenniswerkplaats Jeugd Utrecht Stad, Pharos, LOT-i, Nederlands Jeugsinstituut (NJi), Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), schoolpsychologen, Gezonde School en het RIVM.

Het Trimbos-instituut is onderdeel van het Consortium Angst en Depressie bij Jongeren. Samen met andere partijen onderzoeken we welke elementen depressie-interventies effectief maken, zoals bij cognitieve gedragstherapie (CGT).

Onze opdrachtgevers zijn onder andere het ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), ZonMw, FNO, het ministerie Justitie en Veiligheid (JenV), het ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), UNICEF Nederland en RIVM.

De adolescentie is een periode van mogelijkheden, maar ook een van kwetsbaarheid en risico's. Een belangrijke periode dus om in te investeren en om veel over te weten

Marloes Kleinjan, Programmahoofd Jeugd

Mentale gezondheid van de jeugd

Wij willen op een positieve manier bijdragen aan de sociaal-emotionele ontwikkeling en het mentaal welbevinden van onze jeugd en streven ernaar de gaten te dichten in de kennis over kwetsbare jeugdigen en de psychische problemen van kinderen en jongeren.

"Door het mentaal welzijn van de Nederlandse jeugd en de werking van bestaande preventieprogramma’s (beter) in kaart te brengen, kunnen we preventie zo optimaal mogelijk inrichten", aldus Marloes Kleinjan (Programmahoofd Jeugd en hoogleraar) in haar oratie.

Feiten en cijfers

Hoe gaat het met studenten?

(2021) De helft van de studenten (51%) ervaart psychische klachten (zoals angst en somberheid), van wie 12% in ernstige mate. Hun mentaal welbevinden (dat is: veerkracht, positieve mentale gezondheid en levenstevredenheid) is niet in balans. Er blijkt een samenhang te zijn tussen het mentaal welbevinden en psychische klachten: bij studenten met een sterke positieve mentale gezondheid of veerkracht komen minder vaak psychische klachten voor.

> Bekijk het rapport
> Meest opvallende cijfers

Staat het geluk van tieners onder druk?

Er zijn steeds meer signalen dat het mentaal welzijn van jongeren in Nederland onder druk staat. Met het onderzoek 'Geluk onder druk?' in opdracht van UNICEF Nederland hebben wij het mentaal welzijn van tieners onder de loep genomen.

> Bekijk het rapport
> Meest opvallende cijfers

Er zijn meer eenduidige definities van mentale gezondheid jeugd nodig

Door het gebruik van verschillende termen voor het beschrijven, duiden en definiëren van de mentale gezondheid bij jeugd is het lastig om tot een eenduidig beeld van de mentale gezondheid van jongeren te komen. Als stap richting meer eenduidigheid hebben wij samen met het RIVM het concept ‘mentale gezondheid bij jeugd’ in kaart gebracht.

> Belangrijkste uitkomsten

HBSC: terugkerend onderzoek naar welzijn van jongeren

HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) is een representatief onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van de schoolgaande jeugd van 11 tot en met 16 jaar. Onderwerpen zijn onder andere middelengebruik, seksualiteit en welbevinden. Het onderzoek wordt elke vier jaar herhaald in 48 landen.

Nederlandse basisscholieren beoordelen hun leven gemiddeld met een 8,3. Middelbare scholieren met een 7,6. Daarmee zijn Nederlandse jongeren de gelukkigste van Europa. Ze zijn overwegend positief over hun relatie met hun ouders, vrienden en klasgenoten.

Tegelijkertijd laat HBSC zien dat 1 op de 5 jongeren last heeft van emotionele problemen. De helft van de Nederlandse jeugd ervaart psychosomatische klachten, zoals slaapproblemen, hoofdpijn en zenuwachtigheid. Het gaat op een aantal vlakken dus niet goed met Nederlandse jongeren.

> Bekijk het HBSC-rapport
> Lees meer over het onderzoek

Jongeren geven al jaren aan dat ze last hebben van de presatiedruk op school

- Marloes Kleinjan in een interview met Tijdschrift voor Orthopedagogiek

Wat we ondanks HBSC nog niet weten

HBSC geeft een goed beeld van de jeugd; ook kwetsbare jongeren nemen deel. Wat het HBSC-onderzoek niet vertelt is hoe kwetsbaar deze groep precies is. En welke psychische klachten en stoornissen precies spelen binnen deze groep. HBSC is een momentopname die elke vier jaar plaatsvindt, met steeds andere deelnemers. We volgen ondervraagde jongeren niet, zoals dat bij volwassenen bij het onderzoek NEMISIS-2 wél gebeurt. Onbeantwoorde vragen zijn bijvoorbeeld:

  • Hoeveel jongeren hebben op dit moment een depressie, angststoornis, ADHD, OCD of gedragsstoornis?
  • Hoe lang duurt een depressie bij jongeren?
  • Welke jongeren lopen het meeste risico op psychische  aandoeningen?

Het antwoord vinden op deze vragen draagt in belangrijke mate bij aan het ontwikkelen van een effectief geestelijk gezondheid- en preventiebeleid.

Ga aan de slag met bevordering welzijn jeugd

Rondom Jong

Rondom Jong is een wegwijzer voor professionals die depressiepreventie voor jongeren beter willen organiseren.

doelgroep: professionals

Family Check-up

De Family Check Up is een, in de Verenigde Staten ontwikkelde, kortdurende gezinsinterventie gericht op het ondersteunen van (probleem)gezinnen bij de opvoeding.

doelgroep: jeugdhulpverleners

Welbevinden op school

Ga aan de slag met sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen op school. Het programma Welbevinden op School biedt Gezonde School adviseurs en scholen handvatten. "Als een kind zich niet goed voelt heeft het ook geen nut om het onderwijs te geven, want het komt niet binnen. Dus je moet aan de onderkant zorgen dat het voor dat kind goed gaat, dan is de basis gelegd voor onderwijs", pleit Else Marijke Boekbinder (Intern Begeleider ‘De Parkschool’, Delft).

doelgroep: onderwijs

Happyles

Happyles is een klassikaal aanbod ter bevordering van welbevinden en geluk, en ter preventie van depressieklachten bij jongeren van 11 tot 25 jaar.

doelgroep: onderwijs

Handreikingen voor het onderwijs

Als leerlingen blijven rondlopen met nare gevoelens kan dat leiden tot psychosociale problemen. Als school speelt u een sleutelrol om dat te voorkomen:

Online aanbod voor jongeren

Wij bieden, samen met GGZ-instellingen die de uitvoering doen, Gripopjedip.nl en Kopstoring.nl aan. Dit is online aanbod voor jongeren met depressieklachten en voor jongeren met een ouder met psychische problemen of verslaving (KOPP/KVO). Bij beide interventies initiëren we trajecten voor doorontwikkeling, onderzoek en brede implementatie.

Gripopjedip.nl

Zit je niet lekker in je vel?

Grip op je dip is er voor jongeren die somber zijn en zich beter willen voelen.

Hulp
kopstoring.nl

Gaat het niet goed met je ouders?

Op kopstoring.nl vind je hulp als je vader of moeder een verslaving of psychische problemen heeft.

Hulp

Alcohol-, tabak-, en drugsgebruik onder jongeren

Het Trimbos-instituut monitort het gebruik van alcohol, tabak (roken) en drugs onder jongeren. Op basis van wetenschappelijke kennis hebben wij diverse preventieprogramma's ontwikkeld om professionals te ondersteunen.

Feiten en cijfers

Cijfers middelengebruik onder scholieren

Voor het eerst is in 2019 het gebruik van alcoholvrije dranken onderzocht: bijna 1 op de 10 jongeren drinkt dit wekelijks. Het gebruik van lachgas wint aan populariteit. In 2019 hebben meer jongeren in het voortgezet onderwijs ervaring met lachgas dan in 2015 (respectievelijk 10% en 8%).

> Bekijk alle cijfers 

Wie gebruikt wat?

Voor betere alcohol- en drugsvoorlichting richting jongeren die uitgaan, moeten we beter weten wie wat gebruikt. Dat brengen we beter in kaart met onder meer het Persona-onderzoek en het Europese ALAMA-onderzoek.

> Lees meer over het onderzoek

Monitoren middelengebruik studenten

(2021) Studenten die veel middelen gebruiken zijn vaker mannelijke studenten en studenten die op kamers wonen. Vergeleken met leeftijdsgenoten die niet studeren of de bevolking in zijn geheel, drinken studenten meer alcohol en gebruiken meer drugs, vooral cannabis en xtc.

> Bekijk het rapport
> Meest opvallende cijfers

Ga aan de slag met middelenpreventie

Helder op School

Besteed meer aandacht aan de preventie van roken, het gebruik van alcohol en drugs en (te veel) gamen in het onderwijs

doelgroep: onderwijs

Opgroeien in een Kansrijke Omgeving

Met 'Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)' werken gemeenten op een datagestuurde, community-based en evidence-based wijze aan het verbeteren van het welbevinden van jongeren en aan het voorkomen van het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren.

doelgroep: gemeenten

Open en Alert

Alcohol- en drugsgebruik komt veel voor in de jeugdzorg, justitiële voorzieningen en zorgvoorzieningen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB). Wilt u problemen door alcohol en drugs voorkomen of verminderen in uw organisatie? Dan kan het programma Open en Alert u daar goed bij helpen.

Doelgroep: jeugdzorg, justitiële voorzieningen en zorgvoorzieningen

Smokefree Challenge

De Smokefree Challenge daagt leerlingen uit klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs uit om voor een gezonde leefstijl te kiezen. Door een half jaar niet te (beginnen met) roken maken ze kans op leuke prijzen.

Doelgroep: onderwijs

Alcoholvrije Start

Het project Alcoholvrije Start biedt verloskundigen, gynaecologen en andere geboortezorgprofessionals scholing en materialen om met (aanstaande) moeders in gesprek te gaan over (stoppen met) alcohol drinken vóór, tijdens en na de zwangerschap. Ook zijn er materialen beschikbaar om zwangere vrouwen te ondersteunen bij het laten staan van alcohol.

Doelgroep: geboortezorg

Studenten en uitgaan

Anders dan het algemene uitgaanspubliek, zijn studenten redelijk goed als groep te bereiken via hun onderwijsinstelling of studentenvereniging. Daarom bieden bij onderwijsinstellingen trainingen en tools voor voorlichting.

Doelgroep: hogescholen, universiteiten

Rookvrije Start

Elk kind heeft recht op een rookvrije start. Alle zorgprofessionals – van verloskundige tot jeugdarts – slaan daarvoor de handen ineen in de Taskforce Rookvrije Start. Het doel: meer (aanstaande) ouders stoppen met roken en rookvrij blijven.

doelgroep: Geboortezorg

NIX18 voor professionals

NIX18 is de campagne waarmee het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wil versterken dat niet drinken en roken tot je 18e normaal is. Wij hebben alle informatie verzameld voor gemeenten, GGD'en, verslavingszorg preventie en andere professionals die in hun regio willen bijdragen aan deze campagne.

doelgroep: o.a. horeca, GGD, gemeenten, verslavingszorg preventiemedewerkers

Andere thema's onder jongeren

familie op de bank, kinderen, moeder, gezin, broertjes en zusjes, zussen, ouder

Kinderen met ouders met psychische of verslavingsproblemen

KOPP/KOV (voorheen KOPP/KVO) staat voor Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) en Kinderen van Ouders met een Verslaving (KOV). Het kan gaan om één of beide ouders. Nederland telt jaarlijks 405.000 ouders met een psychische stoornis en/of verslaving. Ons KOPP/KOV-dossier bevat informatie en tips voor professionals, ouders, naasten, KOPP/KOV-kinderen en voor gemeenten en zorgverzekeraars.

> Bekijk het KOPP/KOV-dossier

> Bekijk het KOPP/KOV coronadossier

Trailer drieluik over gamen ‘To game

Gamen

Het Trimbos-instituut biedt actuele informatie over en ondersteuning bij problematisch gamen en gameverslaving. Wij ondersteunen professionals en ouders via diverse informatiekanalen. Serious gaming biedt ook veel nieuwe mogelijkheden. Zo zijn wij nauw betrokken bij een innovatief onderzoek naar video games ter preventie en behandeling van angst en depressie bij kinderen en adolescenten.

> Lees meer over gamen

telefoon sociale media

Digitale balans

Schermen kunnen een verrijkende rol spelen - of juist niet – afhankelijk van de manier waarop ze gebruikt worden. Maar, wat is nu een goede digitale balans? Wetenschappers en professionals hebben nog veel te weinig grip op de gezondheidseffecten van schermgedrag. Zelfs gezaghebbende organisaties komen niet veel verder dan ‘probeer het schermgedrag tot een bepaald aantal uur per dag te beperken’. Het Trimbos-instituut zet zich in samenwerking met partners als Netwerk Mediawijsheid in om hier meer zicht op te krijgen.

> Lees meer over digitale balans

Relevante dossiers

Informatie per onderwerp

Vind uitgebreide informatie voor professionals over jeugd-gerelateerde onderwerpen.

Dossiers

Antwoord op opvoedvragen

Omgaan met opgroeiende kinderen en met alle verleidingen die ze tegenkomen. Hoe je dat kunt doen, vind je op deze website.

Publieksinformatie

Trainingen en evenementen

Vragen? Die beantwoorden we graag!

Mentale gezondheid Nederlandse jeugd

HBSC: welzijn Nederlandse jongeren

Welbevinden op School

Helder op School

featured_image
Marloes Kleinjan
Programmahoofd Jeugd
Bel: +31 (0)30 - 2971(194)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2971(194)
featured_image
Saskia van Dorsselaer
Projectmedewerker Epidemiologie
Bel: +31 (0)30 - 2971(110)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2971(110)
featured_image
Maartje van den Essenburg
Bel: +31 (0)30 - 2959(301)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2959(301)
featured_image
Simone Onrust
Bel: +31 (0)30 - 2959(273)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2959(273)

Trimbos Nieuwsflitsen

Ontvang zo'n 2 keer per maand nieuws, uitnodigingen voor activiteiten, nieuwe publicaties en vacatures van het Trimbos-instituut.

Actueel