Alcohol en sterfte

Naast de cijfers van het RIVM zijn ook andere cijfers over de alcoholsterfte in Nederland beschikbaar. Deze cijfers variëren echter zeer, mede door verschillen in de gebruikte methode. We lichten hieronder de andere cijfers kort toe.

CBS Doodsoorzakenstatistiek

Tot 2012 rapporteerde de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS de totale alcoholsterfte als de optelsom van de primaire en secundaire alcoholsterfte. Het totale cijfer schommelde tussen 2005 en 2012 rond de 1.700 gevallen per jaar (waarvan ongeveer 700 primaire alcoholsterfte en 1.000 secundair).

Vanwege een verandering in de codering is vanaf 2013 geen vergelijking meer mogelijk met de cijfers over primaire alcoholsterfte in eerdere jaren (2005-2012). Daarnaast is het sinds de introductie van automatische coderen in 2023 niet meer mogelijk om een betrouwbare schatting te maken van de secundaire alcoholsterfte [3,4]. In de schatting van het CBS wordt sinds 2013 dus alleen de gerapporteerde primaire alcoholsterfte meegenomen. Hierdoor zijn deze cijfers minder toereikend als totaaloverzicht voor de alcoholsterfte. Sinds 2021 wordt alcohol geïnduceerde acute pancreatitis (ontsteking van de alvleesklier door alcoholgebruik) ook meegenomen in de berekening van primaire alcoholsterfte, waarbij jaarlijks 10-20 sterfgevallen worden gemeld met acute pancreatitis als primaire doodsoorzaak.

In 2023 stierven in totaal 1.125 mensen door alcohol als primaire doodsoorzaak, dat is een stijging ten opzichte van 2013 toen 844 mensen stierven door alcohol als primaire doodsoorzaak (zie onderstaand figuur). Voor meer informatie over de verschillen in primaire alcoholsterfte naar leeftijd en geslacht zie de Nationale Drug Monitor.

Bovenstaande cijfers geven een onderschatting van de werkelijke sterfte door alcohol. Dit komt omdat de cijfers zich beperken zich tot primaire alcoholsterfte en omdat de bijdrage van alcoholgebruik aan de sterfte niet altijd wordt herkend. Om deze redenen presenteren we ook de schatting van de alcoholgerelateerde sterfte door het RIVM (zie hierboven). Zoals in de inleiding beschreven, schat het RIVM de de totale alcoholgerelateerde sterfte (primair en secundair). Deze schatting is gebaseerd op een model en gegevens uit de literatuur. Het betreft dus geen geregistreerde sterfte maar een inschatting van de totale alcoholsterfte.

Internationale onderzoeken

Naast de nationale cijfers zijn er in 2020 internationale onderzoeken uitgebracht naar de alcoholgerelateerde sterfte, waarin ook een aparte schatting voor Nederland is opgenomen.

• Allereerst is er in 2020 een schatting van de alcoholsterfte in 2016 gemaakt, wereldwijd en per land [5]. De methode van dit onderzoek verschilt aanzienlijk van de methode die door het RIVM is toegepast. Zo nemen de onderzoekers meer ziektes mee in de schatting en hanteren ze een andere berekening van het risico op de ontwikkeling van ziekte bij blootstelling aan alcohol. Ook zijn de schattingen gebaseerd op andere databronnen die minder nauwkeurig zijn voor de Nederlandse situatie dan de databronnen die door het RIVM worden gebruikt. Dit onderzoek berekende dat in 2016 4.945 mensen in Nederland stierven aan de gevolgen van alcohol (marges 3.850-6.794).
• De Global Burden of Disease study [6] presenteerde in oktober 2020 een schatting van de alcoholsterfte in 2019. Deze studie rapporteerde 7.570 sterfgevallen (marges 6.200–9.120), wat aanzienlijk hoger is dan andere schattingen. De methode van deze studie verschilt aanzienlijk van de methode die door het RIVM is toegepast, wat betreft het aantal ziektes dat is meegenomen, de databronnen en de berekening van het risico op de ontwikkeling van ziekte bij blootstelling aan alcohol. Omdat de methode van deze studie minder transparant is, hanteren wij de schatting van het RIVM als leidraad voor alcoholgerelateerde sterfte in Nederland. De meest recente schatting van de Global Burden of Disease study, schat de sterfte door hoog alcoholgebruik in 2023. Deze maat is gebaseerd op verschillende niveaus van risicogebruik van alcohol, afhankelijk van leeftijd, sekse en internationale regio. Voor Nederland werd dit geschat op 25,2 sterfgevallen per 100.000 inwoners (marges 18,6-33,7) [7]. Aangezien hier enkel gekeken wordt naar sterfte door hoog alcoholgebruik zijn deze cijfers lastig te vergelijken met de schattingen van het RIVM en het CBS.

Meer cijfers?

De Nationale Drug Monitor (NDM) [1] geeft een overzicht van de trends, laatste cijfers en feiten over het gebruik van en schade door onder andere alcohol. In de NDM zijn meer cijfers over ziekte en sterfte ten gevolge van alcoholgebruik te vinden. Daarnaast staat in de NDM ook een uitgebreide beschrijving van de gebruikte methodes van het RIVM en CBS.

Gerelateerde pagina's

• Cijfers hulpvraag en incidenten