Cijfers hulpvraag en incidenten

De cijfers met betrekking tot hulpvraag en incidenten zijn afkomstig uit verschillende bronnen die verzameld zijn in het jaarbericht van de Nationale Drug Monitor van het Trimbos-instituut [1]. De cijfers die hier gepresenteerd worden hebben betrekking op het aantal cliënten bij de verslavingszorg, ziekenhuisopnames en bezoeken aan de spoedeisende hulp (SEH).

Cliënten in de verslavingszorg

Na een stijging tot 2010 lijkt tot 2015 geringe daling zichtbaar van het aantal personen geregistreerd bij de verslavingszorg met primaire problematiek alcohol. Deze gegevens zijn afkomstig van het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS). Sinds 2015 zijn geen nieuwe cijfers uitgekomen.

Volgens het LADIS stonden er in 2015 in totaal 29.374 personen geregistreerd bij verslavingszorg met primaire problematiek alcohol [2]. Van deze personen stond bij 9.426 cliënten (32%) ook nog een andere (secundaire) problematiek geregistreerd zoals cannabis of nicotine.

Het aantal cliënten van de verslavingszorg dat alcohol als secundair probleem noemt, schommelt al jaren rond de 5.000. Deze cliënten hebben voornamelijk een primair probleem met cocaïne of crack (33%), cannabis (31%) of heroïne (15%).

Ziekenhuisopnames jongeren

Het Nederlands Signaleringscentrum voor Kindergeneeskunde (NSCK) inventariseert onder kinderartsen van Nederlandse ziekenhuizen het aantal jongeren (10-17 jaar) dat is opgenomen vanwege alcoholgebruik [3]. Dit aantal meldingen is waarschijnlijk een onderschatting van het werkelijke aantal alcoholintoxicaties, omdat niet alle jongeren in het ziekenhuis belanden en in het ziekenhuis niet alle jongeren door een kinderarts worden gezien.

In de periode 2007 tot en met 2017 werden meldingen bij het NSCK gedaan door bijna alle ziekenhuizen in Nederland. Sinds 2018 zijn er alleen meldingen gedaan door 12 ziekenhuizen. Hier bespreken we alleen de bevindingen van de 12 ziekenhuizen die aan alle metingen deelnamen [3]. De meldingen uit deze ziekenhuizen zijn vergelijkbaar met de meldingen uit de ziekenhuizen die tot 2017 deelnamen, alleen de gemiddelde leeftijd van de jongeren ligt wat hoger ten opzichte van het hele land (respectievelijk 15,5 en 15,4 jaar) en het aantal VWO-leerlingen is lager in de 12 ziekenhuizen.

    • Het aantal meldingen nam toe tot 2012, waarna het aantal fluctueerde. In 2018 en 2019 steeg het aantal meldingen opnieuw (zie figuur).
    • De gemiddelde leeftijd van jongeren die worden opgenomen met een alcoholintoxicatie is toegenomen van 15,0 jaar in 2007 naar 15,7 jaar in 2019.
    • Er werden in 2019 meer jongens (54,3%) dan meisjes (45.7%) opgenomen met een alcoholintoxicatie. Dit is vergelijkbaar met eerdere jaren.
    • In 2017 waren er aanwijzingen voor drugsgebruik in 8.0% van de meldingen en in 2019 was dit verhoogd naar 18.6%. De sterke stijging van ander middelengebruik naast alcohol blijft zichtbaar als rekening gehouden wordt met leeftijd, geslacht en schoolniveau. Het ging hierbij het vaakst om cannabisgebruik.

Alcohol en de SEH

Het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL houdt in een steekproef van 14 spoedeisende hulpafdelingen (SEH’s) van ziekenhuizen het aantal en aard van letsels door ongevallen bij [4]. Deze cijfers worden in het LIS doorgerekend naar heel Nederland. De cijfers zijn dus een schatting.

Voor alcohol worden gegevens verzameld over behandelingen wegens:

  • alcoholvergiftiging;
  • alcohol gerelateerd letsel: a) na een ongeval of geweld waarbij alcohol betrokken was (bij slachtoffer en/of andere betrokkene); of b) door zelfbeschadiging waarbij alcohol betrokken was.

Alcoholvergiftiging

In 2020 zijn naar schatting 4.200 personen behandeld op een SEH-afdeling vanwege een alcoholvergiftiging. Ruim twee derde van hen was man (68%). Daarnaast was een op de vijf patiënten jonger dan 18 jaar (20%).

De laatste 10 jaar werd een stijging in SEH-bezoeken als gevolg van alcoholvergiftigingen gezien. Dit is in het coronajaar 2020 echter veranderd in een daling (-36%) ten opzichte van 2019, vooral in perioden van lockdown.

Alcohol gerelateerd letsel

  • In 2020 werden naar schatting 15.400 personen behandeld op een SEH-afdeling naar aanleiding van een ongeval of geweldpleging waarbij voor zover bekend alcohol betrokken was.
  • Dit was 3% van alle SEH-bezoeken vanwege ongeval of geweldpleging, net als in 2019.
  • Mannen hebben een bijna drie keer zo grote kans op een SEH-bezoek door een ongeval met alcohol als vrouwen. Bijna een vijfde van de slachtoffers was jonger dan 25 jaar (18%).
  • In ruim de helft van alle alcohol gerelateerde ongevallen was sprake van een privé-ongeval (57%), zoals een val van de trap. Bij een derde (33%) betrof het een verkeersongeval (waarvan de helft een val van de fiets). Eén op de tien letsels (9%) ontstond door geweldpleging (slag, klap of stomp).

  • In 2020 werden naar schatting 2.500 personen behandeld op een SEH-afdeling wegens letsel door zelfbeschadiging waarbij alcohol betrokken was. Dit kan verschillende vormen van zelfbeschadiging betreffen: vergiftigingen door (deels) alcohol, maar ook door bijvoorbeeld snijden, waarbij een persoon ook alcohol genuttigd had.

Een kanttekening bij deze cijfers betreft dat de betrokkenheid van alcohol niet standaard geregistreerd wordt bij SEH-bezoek wegens een ongeval. Daarom zijn deze cijfers de ondergrens van het werkelijk aantal alcohol-gerelateerde SEH-bezoeken.

Meer cijfers?

In het jaarbericht van de Nationale Drug Monitor zijn meer cijfers over hulpvraag en incidenten ten gevolge van alcoholgebruik te vinden.

Referenties

  1. Laar, M.W. van e.a. (2021) Nationale Drugs Monitor Jaarbericht 2020 Utrecht: Trimbos-instituut/Den Haag: WODC.
  2. Wisselink, D.J., Kuijpers, W.G.T., Mol, A. (2016). Kerncijfers Verslavingszorg 2015: Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS). Stichting IVZ: Houten
  3. Pigeaud, L., de Veld, L., van der Lely, N., van Hoof, J.J. Factsheet Alcoholintoxicaties 2007 – 2019. NSCK, Polikliniek Jeugd en Alcohol, Reinier de Graaf Gasthuis, 2020.
  4. Valkenberg, H. en Nijman, S. (2021). Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol. SEH-behandelingen 2020. Amsterdam: VeiligheidNL.