Header Image

Gezondheidsrisico’s bij studenten en maatschappelijke kosten

Jongeren die alcohol drinken, lopen extra lichamelijke en psychische risico’s. Daarnaast resulteert drinken voor jongeren ook in een verhoogd risico voor anderen door onder andere agressiviteit en (verkeers-)misdrijven.. Bovendien brengt dit extra kosten met zich mee voor zorg en onderwijs.

In dit dossier

Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol

Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.

Blijf op de hoogte

Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
E-mailadres(Vereist)

Jongeren die alcoholische dranken drinken, lopen een aantal extra risico’s naast de risico’s die ook volwassen drinkers lopen op lichamelijke en psychische schade.

  • Verstoorde hersenontwikkeling
  • Sneller bewusteloos raken
  • Sneller (ongewenst) zwanger raken
  • Meer kans op depressie, angst en suïcide
  • Meer agressief gedrag en (verkeers-)misdrijven
  • Grotere kans op problematisch alcoholgebruik op latere leeftijd

Verstoorde hersenontwikkeling

De hersenen van jongeren zijn in ontwikkeling tot hun 25e jaar. Deze ontwikkeling verloopt in fasen.

  • Als eersten ontwikkelen zich de vitale hersenfuncties die nodig zijn om te leven (zoals ademhaling en hartslag). Denk bijvoorbeeld ook aan de verwerking van informatie afkomstig van de zintuigen en motoriek.
  • Als tweede volgt de ontwikkeling van de emotionele hersengebieden, zoals het ‘pleziergebied’, dat gevoelig is voor beloning en motivatie.
  • Daarna volgen de rationele hersengebieden, zoals impulsbeheersing, zelfcontrole, besluitvorming, leervermogen en planning.

Er zijn aanwijzingen dat alcoholgebruik bij jongeren leidt tot abnormale en versnelde afname van het volume van de grijze stof in de hersenen (de zenuwcellen). Deze grijze stof heeft het verwerken van informatie als functie. De afname zien we met name bij jongeren die regelmatig en zwaar drinken of binge drinken [1]. Alcohol kan dus leiden tot een verstoorde hersenontwikkeling bij jongeren. Zie ook de factsheet Alcohol en de hersenontwikkeling van jongeren.

Zowel vroeg beginnen met drinken als veel drinken tijdens de adolescentie vergroot het risico op het ontwikkelen van een stoornis in alcoholgebruik in de volwassenheid. Maar wat precies het effect is van alcoholgebruik op de hersenactiviteit, het cognitief functioneren en de schoolprestaties van jongeren is nog onvoldoende duidelijk [2] en meer onderzoek is nodig.

Sneller bewusteloos raken

Jongeren raken eerder bewusteloos na het drinken van alcoholische dranken omdat ze kleiner en lichter zijn. Ze hebben minder lichaamsvocht waarover de alcohol zich verdeelt dan volwassenen. Daardoor hebben jongeren na eenzelfde aantal glazen bier, wijn of sterkedrank een hoger alcoholpromillage dan volwassenen.

Sneller (ongewenst) zwanger raken

Jongeren die overmatig drinken lopen anderhalf tot twee keer zoveel kans om op hun 18e zwanger te zijn (geweest) of vader of moeder te zijn van één of meer kinderen [3,4]. Dit is te verklaren doordat jongeren naarmate ze meer drinken vaker onbeschermde seks hebben. En ook het ‘afdwingen’ van seks komt dan meer voor.

Depressie, angst en suïcide

Jongeren met een depressie, die daarbij ook regelmatig dronken zijn (één keer per week of vaker), hebben een grotere kans dat ze psychosociaal minder goed gaan functioneren. Daarnaast wordt de kans op vermindering van hun depressieve klachten juist kleiner [5,6].

Verschillende vormen van angst zijn gerelateerd aan het drinkpatroon van jongeren. Zo kunnen paniekstoornissen en sociale fobieën in verband gebracht worden met problematisch alcoholgebruik, evenals acute en posttraumatische stress-stoornissen [7]. En er is ook een verband aangetoond tussen een stoornis in het alcoholgebruik en zelfdoding onder jongeren [8].

Agressie en misdrijven

Uit onderzoek weten we dat jongeren die alcohol drinken vaker agressief, asociaal en crimineel gedrag vertonen dan jongeren die geen alcohol drinken [9]. Alcohol kan ook een rol spelen bij seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. In 2017 gaf ongeveer een derde van de jongeren (12 tot 25 jaar) die ooit seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt aan dat er zijzelf en/of de ander alcohol en drugs hadden gebruikt op dat moment [10].

Problematisch alcoholgebruik op latere leeftijd

Jongeren die op vroege leeftijd beginnen met drinken, lopen een groter risico om op latere leeftijd een alcoholprobleem te ontwikkelen [11,12]. Dit risico wordt groter hoe vaker ze drinken en hoe jonger ze beginnen met drinken [13,14].

Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat de hersenen door het drinken van alcohol op jonge leeftijd extra gevoelig worden voor de belonende werking van alcohol. Hierdoor neemt de verleiding om alcohol te drinken toe. Het kan daarnaast ook zijn dat (regelmatig) drinken het controlesysteem in de hersenen verzwakt, terwijl dat juist in de puberteit zou moeten toenemen en controle hard nodig is om weerstand tegen alcohol te kunnen bieden [15].

Lees meer over cijfers en andere aspecten van alcoholgebruik van jongeren in het dossier Jongeren en alcohol.

Hogere kosten voor de maatschappij

Zorgkosten door alcoholgebruik jongeren
Alcoholgebruik onder jongeren leidt tot zorgkosten voor de maatschappij door bezoeken aan de spoedeisende hulp (SEH) en ziekenhuisopnames. In 2023 belandden er 1.700 jongeren op de SEH, waarvan 1.000 door een alcoholvergiftiging en 700 door letsels na een alcoholgerelateerd ongeval [16]. Van de jongeren onder de 18 jaar die een SEH bezochten met een alcoholvergiftiging werd, in 2023, 52% (ter observatie) opgenomen in het ziekenhuis [17].

Onderwijskosten
Ook op het gebied van onderwijs brengt alcoholgebruik onder jongeren voor de maatschappij extra kosten met zich mee door studievertraging, vroegtijdig schoolverlaten en extra studiebegeleiding [18]. Een langlopend onderzoek onder Deense jongeren liet zien dat het risico op schooluitval hoger was onder jongeren die vaak binge drinken of veel alcohol per week drinken. Ook haalden deze jongeren gemiddeld lagere cijfers op school [19].

Gerelateerde pagina's

Links

Referenties

  1. Alcohol en hersenontwikkeling bij jongeren (2018). Den Haag: Gezondheidsraad.
  2. De Goede, J., van der Mark-Reeuwijk, K. G., Braun, K. P., le Cessie, S., Durston, S., Engels, R. C., ... & Oosterlaan, J. (2021). Alcohol and brain development in adolescents and young adults: A systematic review of the literature and advisory report of the health council of the Netherlands. Advances in Nutrition, 12(4), 1379-1410.
  3. Brahmbhatt, H., Kågesten, A., Emerson, M. M., Decker, M. R., Olumide, A. O., Ojengbede, O., Lou, C., Sonenstein, F. L., Blum, R., & Delany-Moretlwe, S. (2014). Prevalence and determinants of adolescent pregnancy in urban disadvantaged settings across five cities. Journal of Adolescent Health, 55(6), S48-S57.
  4. Yakubu, I. N., & Salisu, W. J. (2018). Determinants of adolescent pregnancy in sub-Saharan Africa: a systematic review. Reproductive Health, 15(1), 1-11.
  5. Meririnne, E., Kiviruusu, O., Karlsson, L., Pelkonen, M., Ruuttu, T., Tuisku, V. & Marttunen, M. (2010). Brief Report: Excessive alcohol use negatively affects the course of adolescent depression: One year naturalistic follow-up study. Journal of Adolescence, 33(1), p. 221-226. doi: 10.1016/j.adolescence.2009.07.010.
  6. Jun, H., Sacco, P., Bright, C. L., & Camlin, E. A. S. (2015). Relations among internalizing and externalizing symptoms and drinking frequency during adolescence. Substance Use & Misuse, 50(14), 1814-1825.
  7. Blumenthal, H., Leen-Feldner, E.W., Badour, C.L. & Babson, K.A. (2011). Anxiety psychopathology and alcohol use among adolescents: A critical review of the empirical literature and recommendations for future research. Journal of Experimental Psychopathology, 2(3), 318-353.
  8. Norstrøm, T., & Rossow, I. (2016). Alcohol consumption as a risk factor for suicidal behavior: a systematic review of associations at the individual and at the population level. Archives of Suicide Research, 20(4), 489-506.
  9. De Looze, M.E. & Koning, H.M. (2017). Alcoholgebruik bij jongeren in Nederland: Van zuipschuit van Europa tot het braafste kindje van de klas. Justitiële Verkenningen, (1), 88-101.
  10. De Graaf, H., Van den Brone, M., Nikkelen, S., Twisk, D., Meijer, S. (2017) Seks onder je 25e: Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2017. Uitgeverij Eburon.
  11. McCambridge, J., McAlaney, J., & Rowe, R. (2011). Adult consequences of late adolescent alcohol consumption: a systematic review of cohort studies. PLoS Medicine, 8(2), e1000413.
  12. Nelson, S. E., Van Ryzin, M. J., & Dishion, T. J. (2015). Alcohol, marijuana, and tobacco use trajectories from age 12 to 24 years: Demographic correlates and young adult substance use problems. Development and Psychopathology, 27(1), 253-277.
  13. Yuen, W. S., Chan, G. C. K., Bruno, R., Clare, C. P., Mattick, R. P., Aiken, A., Boland, V. C., McBride, N., McCambridge, J., Slade, T., Kypri, K., Horwood, L. J., Hutchinson, D., Najman, J. M., De Torres, C., & Peacock, A. (2020). Adolescent alcohol use trajectories: risk factors and adult outcomes. Pediatrics, 146(4).
  14. Gardner, L. A., Stockings, E., Champion, K. E., Mather, M., & Newton, N. C. (2023). Alcohol initiation before age 15 predicts earlier hazardous drinking: a survival analysis of a 7‐year prospective longitudinal cohort of Australian adolescents. Addiction, 1-12.
  15. Wiers, R.W., Bartholow, B.D., van den Wildenberg, E., Thush, C., Engels, R.C., Sher, K.J., ... & Stacy, A.W. (2007). Automatic and controlled processes and the development of addictive behaviors in adolescents: a review and a model. Pharmacology Biochemistry and Behavior, 86(2), 263-283.
  16. Nijman, S & Valkenberg, H. (2025). Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol. SEH-behandelingen 2023. VeiligheidNL: Amsterdam.
  17. Pigeaud, L., De Veld, L., Van der Lely, N., Van Hoof, J.J. (2020). Factsheet Alcoholintoxicaties 2007-2019. NSCK, Polikliniek Jeugd en Alcohol, Reinier de Graaf Gasthuis.
  18. De Wit, G. A., Van Gils, P. F., Over, E. A. B., Suijkerbuijk, A. W. M., Lokkerbol, J., Smit, F., ... & de Kinderen, R. J. A. (2018). Maatschappelijke kosten-batenanalyse van beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te verminderen. Bilthoven: RIVM.
  19. Hjarnaa, L., Møller, S. P., Curtis, A. B., Becker, U., Andersen, O., Torvik, F. A., & Tolstrup, J. S. (2023). Alcohol intake and academic performance and dropout in high school: a prospective cohort study in 65,233 adolescents. Journal of Adolescent Health, 73(6), 1083-1092.