Alcohol en suïcidaal gedrag

• In juni 2025 gaf 14 procent van de Nederlandse jongeren (12-25 jaar) en 8 procent van de Nederlandse volwassenen (25 jaar en ouder) aan in de laatste 3 maanden wel eens of vaker aan suïcide te hebben gedachten [3,4].
• In 2025 overleden er in Nederland 1758 personen door suïcide [5]. Dit betekent elke dag gemiddeld 5 personen. Mannen overlijden ruim twee keer zo vaak door suïcide als vrouwen [5]. Zelfdoding is de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren tot 30 jaar [5].
• Ongeveer 40% van de mensen die in behandeling zijn voor een verslaving geeft aan weleens suïcidegedachten te hebben gehad of een suïcidepoging te hebben gedaan [6-8].
• Gemiddeld één op de drie suïcidepogingen  vindt plaats onder invloed van alcohol [9].
• Elke toename van één liter alcoholgebruik per hoofd van de bevolking is geassocieerd met een stijging van 3,59% in het sterftecijfer door suïcide in dezelfde periode, blijkt uit een meta-analyse [10].

Alcoholgebruik, vooral een stoornis in het alcoholgebruik (hierna: alcoholstoornis), hangt sterk samen met een verhoogd risico op suïcidaal gedrag [11,12]. Alcohol zorgt er voor dat remmen vervagen, de impulscontrole afneemt en de impulsiviteit verhoogt [13,14]. De kans dat iemand overlijdt door suïcide is daarom groter bij mensen die alcohol hebben gedronken [15,16], riskant drinken [17,18] of een alcoholstoornis hebben [19]. Zo hebben volwassenen met een alcoholstoornis 8 tot 10 keer meer risico om te overlijden door suïcide dan volwassenen zonder alcoholstoornis [11,12,20]. Ook de hoeveelheid alcohol die gedronken wordt, speelt hierbij een rol: hoe groter de voorafgaande dosis alcohol, hoe groter het risico op een suïcidepoging [12,15,16].

Gelijksoortig gedrag

Er zijn enkele overeenkomsten in het gedrag van personen met een alcoholstoornis en personen met suïcidaal gedrag [21]. Beiden willen ontsnappen aan hun gedachten en gevoelens en een deel van de personen met suïcidaal gedrag doet dit door het innemen van lichaamsvreemde stoffen. Ze verwachten dan dat hun bewustzijn als gevolg van deze inname zal veranderen, bijvoorbeeld het stopzetten van gedachtes en gevoelens. Zo kunnen mensen bij een poging tot suïcide bepaalde stoffen innemen, zoals een grote hoeveelheid slaapmiddelen. Door medicijnen in te nemen wil men zijn bewustzijnstoestand veranderen: van bewustzijn naar bewusteloosheid, van pijnlijke gevoelens naar gevoelloosheid. Er is dan ook een overeenkomst met het gedrag van mensen met een alcoholstoornis: ook zij drinken alcohol in de hoop en met de verwachting dat zij daardoor hun bewustzijn kunnen beïnvloeden.

Het drinken van alcohol kan het risico op suïcidaal gedrag als volgt vergroten [22].

• Alcohol vermindert angst en vervaagt remmingen [23]. Alcohol zorgt er bij veel mensen voor dat ze zich roekelozer en ongeremder gedragen. De kans dat iemand overlijdt door suïcide is daarom groter wanneer iemand alcohol gedronken heeft dan wanneer die dat niet heeft gedaan [12].
• Alcohol tast het beoordelingsvermogen en de besluitvorming aan. Hierdoor kan iemand de situatie minder helder beoordelen en minder goed afwegingen maken, waardoor iemand sneller de stap zet om een suïcidepoging te doen.
• Alcohol verhoogt impulsiviteit en agressie. Onder invloed van alcohol wordt het moeilijker om impulsen te onderdrukken. Hierdoor kan het lastiger zijn om gedachten aan suïcide te weerstaan, waardoor de kans op suïcidaal gedrag groter wordt.
• Alcohol vergroot stemmingswisselingen, zoals somberheid en wanhoop. Alcohol kan negatieve gevoelens dempen en verdovend en ontspannend werken, maar als de alcohol is uitgewerkt komen de negatieve gevoelens vaak versterkt weer terug [9]. Deze versterkte negatieve gevoelens vergroten de kans op suïcidaal gedrag.

• De effecten van alcohol verlagen de drempel om een suïcidepoging te ondernemen [16, 24, 25]. Wees daarom extra waakzaam.
• Het vroegtijdig signaleren, bespreekbaar maken en doorverwijzen bij alcoholproblematiek en suïcidaal gedrag is belangrijk. Vraag daarom in de behandeling van alcoholproblematiek naar suïcidaal gedrag [11,12]. Andersom geldt hetzelfde: als er sprake is van suïcidaal gedrag, is het van belang om óók naar alcoholgebruik te vragen [18].
• Bekijk voor meer informatie de website van Stichting 113 Zelfmoordpreventie, de nationale organisatie voor suïcidepreventie.
• Lees meer over wat je als professional kunt doen aan alcohol- en suïcidepreventie in de factsheet alcoholgebruik en suïcidaal gedrag. Hierin staat ook uitgebreidere informatie over wat we weten over de relatie tussen alcoholgebruik en suïcidaal gedrag.