Alcoholbeleid voor onderwijsinstellingen

Voor minderjarige studenten in het mbo, hbo of het wo is het verboden om alcohol te drinken. Toch komt dit soms voor. Het is daarom belangrijk om beleid op te stellen als onderwijsinstelling. Voor instellingen in het mbo, kun je aan de slag met het preventieprogramma Helder op School. Voor hbo- en wo-instellingen kun je verwijzen naar het programma Stijn.

Wanneer studenten meerderjarig zijn worden ze geacht zelf verantwoordelijk te zijn voor hun leefstijl. Toch zijn er meerdere redenen voor onderwijsinstellingen om actief een rol te nemen in het voorkomen van problematisch alcoholgebruik onder hun studenten.

• Onderwijskundig klimaat: het is onderdeel van een zo goed mogelijk onderwijskundig en pedagogisch klimaat. Door aandacht te besteden aan alcoholpreventie kan je er als instelling voor zorgen dat studenten zich ten volle kunnen ontplooien.
• Sociale norm: de norm lijkt nu soms te zijn dat alcohol er in het studentenleven altijd en overal bij hoort. De onderwijsinstelling kan dit beeld met een terughoudend alcoholbeleid beïnvloeden.
• Kosten: studievertraging of -uitval als direct gevolg van zwaar drinken kost het wetenschappelijk onderwijs jaarlijks 13,8 miljoen euro en het hoger beroepsonderwijs jaarlijks 32,5 miljoen euro [1].
• Imago: incidenten waarbij studenten onder invloed betrokken zijn, hebben een negatieve impact op het imago van de onderwijsinstelling, zelfs wanneer het incident plaatsvindt buiten de campus, zoals in de stad of in verenigingsverband. Een gezonde campus is een manier voor de onderwijsinstelling om positief in de aandacht te komen.

Een effectief alcoholbeleid binnen een onderwijsinstelling bestaat ten minste uit de volgende elementen.

• Visie: een duidelijke visie op alcoholgebruik binnen de onderwijsinstelling zorgt ervoor dat alcoholbeleid niet bij eenmalige activiteiten blijft.
• Wetgeving: welke wettelijke bepalingen zijn van toepassing op studenten?
• Fysieke en sociale omgeving: welke maatregelen worden getroffen gericht op de omgeving? Bijvoorbeeld het alcoholvrij maken van het terrein rond de opleiding (fysieke omgeving) of een campagne als Nix18 om de sociale norm ‘niet drinken en roken onder de 18 jaar’ te ondersteunen, versterken en uitdragen (sociale omgeving).
• Beperken van beschikbaarheid: dit is één van de belangrijkste maatregelen om alcoholgebruik onder studenten te verminderen. Denk bijvoorbeeld aan beperking van de verkoop van alcohol door de cateraar en de cafés op de campus. Hoewel de campus meestal niet de plaats is waar studenten dronken worden, geeft het toch een verkeerd beeld als er via de catering al in de ochtend alcohol besteld kan worden (normalisering alcoholgebruik). Maar denk ook aan beperking van alcoholgebruik in ruimtes die door studieverenigingen gebruikt worden en ook aan het niet meer aanbieden van alcohol bij vieringen en recepties vanuit de onderwijsinstelling zelf (promoties, oraties et cetera).
• Communicatie en educatie: een alcoholbeleid is alleen effectief als het bekend is bij medewerkers, studenten en bezoekers. Geef daarom heldere informatie over de lopende afspraken op het gebied van alcoholgebruik. Wijs studenten de weg naar betrouwbaar (online) voorlichtingsmateriaal. Maak duidelijk waar studenten laagdrempelig terecht kunnen voor hulp, zoals online zelftests en zelfhulpmodules en spreekuren bij de psycholoog of preventiemedewerkers van de regionale instelling voor verslavingszorg. Verantwoord alcoholgebruik kan ook goed een onderdeel van het curriculum vormen.
• Signaleren en begeleiden: studiebegeleiders, decanen, studentpsychologen en -artsen spelen hierbij een belangrijke rol. Zij kunnen probleemsignalen in een vroeg stadium oppikken en ter sprake brengen. Hiervoor is het wel belangrijk dat zij goed op de hoogte zijn van deze signalen en ook van de mogelijkheden voor doorverwijzing naar hulp, zoals de website Wat Drink Jij. De preventieafdeling van de regionale instelling voor verslavingszorg kan een rol spelen bij scholing op dit gebied voor medewerkers die veel contact hebben met studenten.
• Alcoholbeleid in de introductietijd: de introductietijd wordt in studentensteden onder de verantwoordelijkheid van of in samenwerking met de onderwijsinstellingen georganiseerd. In deze periode, waarin nieuwe studenten hun eerste introductie krijgen in het studentenleven, is het belangrijk te zorgen dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt over alcoholgebruik en dat deze afspraken ook worden nageleefd. Dit gaat om afspraken met het organiserend bestuur, maar ook met plaatselijke horeca, de studentenverenigingen die zichzelf presenteren, de deelnemers en de mentoren. Een goed alcoholbeleid is in deze periode extra noodzakelijk en een mentortraining over alcohol kan helpen bij de communicatie hierover.

Meer weten over het opzetten van een effectief alcoholbeleid? Ga voor mbo-instellingen naar de website van het preventieprogramma van Helder op School. Voor hbo- en wo- instellingen is meer informatie te vinden in dit document.