Nationaal alcoholbeleid en wetgeving

De Rijksoverheid bepaalt voor een belangrijk deel de prioriteiten van het alcoholbeleid in Nederland. De overheid probeert problematisch alcoholgebruik te voorkomen door middel van wetgeving, preventie, voorlichting en educatie, toezicht & handhaving en verslavingszorg.

Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol

Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.

Blijf op de hoogte

Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:

De uitwerking van het nationaal alcoholbeleid vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Elke vier jaar ontwikkelt het ministerie van VWS een landelijke nota gezondheidsbeleid (de Gezondheidsnota). In de huidige Gezondheidsnota (2025-2028) [1] wordt naar de Samenhangende Preventiestrategie [2] en het Nationaal Preventieakkoord (NPA) [3] verwezen voor de uitwerking van het voorkomen en terugdringen van problematisch alcoholgebruik.

‘Problematisch alcoholgebruik’ wordt daarin als volgt gedefinieerd:

Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar
Al het alcoholgebruik door zwangere vrouwen
Overmatig drinken: meer dan 14 glazen per week voor vrouwen en meer dan 21 glazen per week voor mannen
Zwaar drinken: minstens 1 keer per week 4 glazen voor vrouwen en 6 glazen voor mannen bij 1 gelegenheid
Regelmatig binge drinken: minstens 5 glazen bij 1 gelegenheid minstens 1 keer per maand
Een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen, en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert

Wetgeving

Om de doelen van het nationaal alcoholbeleid te realiseren werkt het ministerie van VWS samen met andere ministeries, zoals Justitie en Veiligheid, Infrastructuur en Waterstaat, en Financiën. Het ministerie van VWS heeft een aantal beleidsinstrumenten tot haar beschikking die direct invloed hebben op het nationale alcoholbeleid.

Alcoholwet: stelt eisen aan verstrekkers van alcohol, de plaatsen waar alcohol mag worden verstrekt, de leeftijdsgrens voor de verkoop van alcohol en het verbod op het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap (lees meer over de Alcoholwet)
Wetboek van Strafrecht: verbod op openbaar dronkenschap en verbod op het schenken van alcohol aan dronken personen (lees meer in Beschikbaarheid van alcohol en verantwoorde verstrekking)
Wegenverkeerswet: verbod op rijden onder invloed van alcohol (lees meer in Alcoholbeleid in het verkeer)
Mediawet: regulering van alcoholreclame en -marketing (lees meer in Alcoholmarketing en -reclame)
Wet op de accijns: regelt accijnsheffing op alcoholhoudende dranken (lees meer in Prijsbeleid alcohol)

Samenhangende Preventiestrategie

De Samenhangende Preventiestrategie vormt de basis van het preventiebeleid van het kabinet [2]. Het doel van de strategie is het bevorderen van gezonde leefgewoonten en daarmee ziekte en zorggebruik voorkomen. De strategie bouwt voort op het NPA [3] en de daarin geformuleerde ambities blijven van kracht. Een belangrijk verschil is dat in de Samenhangende Preventiestrategie niet langer alleen per thema wordt gewerkt, maar dat er een aanpak wordt ontwikkeld per leefomgeving. Daarmee wordt geprobeerd meer samenhang te creëren en zo meer resultaat te boeken.

De Samenhangende Preventiestrategie richt zich op zeven omgevingen waarin kinderen en jongeren opgroeien en zich ontwikkelen:

Thuisomgeving

Kinderopvang en schoolomgeving

Supermarkten, verkoop en marketing

Zorgomgeving en sociaal domein

Online omgeving

Vrijetijdsomgeving, waaronder recreatie en dagattracties

Werkomgeving

In de Samenhangende Preventiestrategie zijn de volgende ambities op het gebied van alcoholgebruik voor 2028 (eind van de kabinetsperiode) en voor 2040 geformuleerd:

Huidige situatie (tijdens het opstellen van de strategie): Van de 12-16-jarigen dronk 40% ooit alcohol. Onder het aantal jongeren dat de afgelopen maand alcohol dronk (22%), dronk 65% vijf of meer glazen alcohol bij één gelegenheid (binge drinken) in de afgelopen maand.

Ambitie 2028: Van de 12-16-jarigen drinkt 36% of minder alcohol en daalt het binge drinken naar 64%.

Ambitie 2040: Van de 12-16-jarigen drinkt 25% of minder alcohol en daalt het binge drinken naar 45%.

Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik

Het voorkomen en terugdringen van problematisch alcoholgebruik vormt één van de speerpunten van het volksgezondheidsbeleid en is uitgewerkt in het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik, onderdeel van het (bredere) Nationaal Preventieakkoord.

In het preventieakkoord staan doelstellingen en afspraken beschreven om problematisch alcoholgebruik door minderjarigen en zwangere personen te voorkomen, om overmatig en zwaar alcoholgebruik terug te dringen en om bewustwording van het eigen drinkgedrag en de effecten daarvan te vergroten. Zie ook Doelstellingen en inzet van het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik.

Voorlichting en educatie

Belangrijke instrumenten om de doelen van het alcoholbeleid te bereiken zijn voorlichting en educatie. Het ministerie van VWS zet deze in om alcoholgebruik onder jongeren, alcoholmisbruik en -verslaving te voorkomen. Een voorbeeld is de NIX18-campagne, die de sociale norm versterkt dat het normaal is om voor je 18e niet te drinken of te roken.

Naast voorlichting en educatie zet VWS ook gerichte subsidies in om invulling te geven aan het alcoholbeleid. Met deze subsidies worden activiteiten en onderzoeken uitgevoerd. Het ministerie financiert bijvoorbeeld het programma Helder op School. In dit programma wordt voorlichting ontwikkeld en worden scholen ondersteund bij de preventie van roken, alcohol- en drugsgebruik. Ook wordt er met financiering van het ministerie onderzoek gedaan naar het alcoholgebruik in Nederland en naar de naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van alcohol, maar ook naar effecten van mogelijke beleidsmaatregelen (zoals een minimumprijs per eenheid alcohol of alcoholetikettering) en andere thema’s.

Toezicht en handhaving

Om de doelen van het alcoholbeleid te behalen is de naleving van de wet- en regelgeving belangrijk. Het toezicht en de handhaving van de Alcoholwet ligt grotendeels bij gemeenten (zie: Toezicht en handhaving Alcoholwet – gemeenten). De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de online verkoop en op het verbod op hoge kortingen op drank in de retail (maximaal 25% korting) [4]. De politie houdt toezicht en handhaaft op de verboden uit het Wetboek van Strafrecht en Wegenverkeerswet en het Commissariaat voor de Media ziet toe op de naleving van de Mediawet.

Gerelateerde pagina's

Referenties

Rijksoverheid (2025). Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025-2028 - Samen werken aan gezondheid. Den Haag: Rijksoverheid.
Rijksoverheid (2025). Samenhangende preventiestrategie. Den Haag:
Rijksoverheid (2018). Nationaal Preventieakkoord. Naar een gezonder Nederland. Den Haag: Rijksoverheid.
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (n.d.). Alcoholverkoop. Den Haag: Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.