Experiment Gesloten Coffeeshopketen

De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Justitie en Veiligheid (JenV) werken samen aan het vormgeven van het in het regeerakkoord Rutte-III afgesproken Experiment Gesloten Coffeeshopketen. Het doel van het experiment is na te gaan of en hoe op kwaliteit gecontroleerde cannabis aan coffeeshops kan worden geleverd en wat de effecten hiervan zijn.

Het Trimbos-instituut is op twee manieren betrokken bij het experiment:

  1. Evaluatieonderzoek
  2. Advies preventieaanpak

Achtergrond van het experiment

Aanleiding experiment

In het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III is afgesproken een kleinschalig experiment te starten met een gesloten coffeeshopketen. Aanleiding voor dit experiment waren de problemen die het huidige gedoogbeleid met zich meebrengt voor gemeenten. De verkoop van cannabis in coffeeshops wordt onder voorwaarden gedoogd, maar de teelt en levering is verboden. Zo  ontstaan problemen op het gebied van veiligheid, zoals bijvoorbeeld brandgevaarlijke, illegale kwekerijen in woonwijken. Ook faciliteert het gedoogbeleid criminaliteit. Het telen van cannabis is verboden, hierdoor zijn er geen eisen voor de kwaliteit van de cannabis en weten coffeeshopklanten niet precies wat er in het product zit.

Wat houdt het experiment in?

Het experiment houdt in dat maximaal tien telers een vergunning krijgen voor het telen van cannabis.
Deze cannabis mag alleen verkocht worden in de coffeeshops in de deelnemende gemeenten: Almere, Arnhem, Breda, Groningen, Heerlen, Hellevoetsluis, Maastricht, Nijmegen, Tilburg en Zaanstad. Daarnaast wil het kabinet Amsterdam, stadsdeel Oost, als 11e gemeente aanwijzen. Om de kwaliteit te waarborgen wordt de cannabis getest. De gesloten keten ontstaat door controle op de kwaliteit, het vervoer en verkoop van de cannabis. Het experiment moet uitwijzen of een gereguleerde, gesloten keten - van teelt tot verkoop van op kwaliteit gecontroleerde cannabis - kan worden gerealiseerd. Belangrijke vraag hierbij is wat de effecten van deze gesloten coffeeshopketen zijn op de criminaliteit, veiligheid, overlast en volksgezondheid. Onderzoekers brengen het experiment en de effecten in kaart waarna een onafhankelijke Begeleidings- en Evaluatiecommissie een evaluatie opstelt. Het is aan het dan zittende kabinet om te besluiten welk vervolg het experiment krijgt.

Evaluatieonderzoek

Breuer&Intraval, RAND Europe en Trimbos-instituut voeren het onderzoek uit naar het ‘Experiment Gesloten Coffeeshopketen’.

In september 2026 is de eerste vervolgmeting van het Experiment Gesloten Coffeeshopketen gepubliceerd. Lees meer over de belangrijkste resultaten in het nieuwsbericht of raadpleeg het volledige rapport.

In de huidige situatie wordt de verkoop van cannabis door coffeeshops gedoogd, maar het telen van cannabis en het leveren aan coffeeshops is verboden. Het doel van het experiment is om na te gaan of en hoe op kwaliteit gecontroleerde cannabis aan coffeeshops kan worden geleverd en wat de effecten hiervan zijn. De resultaten leveren informatie op voor het maken van een beredeneerde keuze over de toekomst van het cannabisbeleid.

Interventiegemeenten

Voor de evaluatie van het experiment wordt gebruik gemaakt van een quasi-experimentele onderzoeksopzet. Er zijn tien interventiegemeenten (experimentele groep waar de gesloten coffeeshopketen wordt geïmplementeerd) en tien vergelijkingsgemeenten (controlegroep waar de huidige situatie wordt gehandhaafd) geselecteerd.

In zowel de interventie- als de vergelijkingsgemeenten zijn een voormeting, een nulmeting en een eerste vervolgmeting uitgevoerd. Deze worden gevolgd door nog drie jaarlijkse metingen gedurende de experimenteerfase. Naast het in kaart brengen van de effecten is gekeken naar het implementatieproces van het experiment in de gemeenten. Eind 2024 is een evaluatie van de voorbereiding van het experiment gepubliceerd.

In het onderzoek worden diverse methoden toegepast:

  • enquêtes bij coffeeshopbezoekers en omwonenden,
  • interviews met coffeeshopeigenaren en overige (in)direct betrokkenen,
  • organiseren van expertmeetings,
  • online gebruikersenquête,
  • cohortstudie coffeeshopbezoekers,
  • menukaartanalyse,
  • analyse samenstelling cannabisproducten
  • opvragen en analyseren van registratiegegevens.

Preventieaanpak

Binnen het Experiment Gesloten Coffeeshopketen (EGC) ondersteunt het Trimbos-instituut gemeenten bij cannabispreventie. De nadruk ligt daarbij op het ondersteunen van beleidsadviseurs en preventiewerkers in de deelnemende gemeenten en op het versterken van de preventieve rol van coffeeshopmedewerkers via de Coffeeshopcursus. 

Samen met vertegenwoordigers van de experimentgemeenten wordt kennis uitgewisseld over cannabispreventie, de lokale uitvoering van het experiment en signalen die in de praktijk worden opgevangen. Hiervoor komt de Werkgroep Cannabispreventie EGC twee keer per jaar bijeen. Daarnaast fungeert het Trimbos-instituut als vraagbaak voor beleidsadviseurs en preventiewerkers in de deelnemende gemeenten. Ook ontwikkelt en deelt het Trimbos-instituut praktische hulpmiddelen waarmee gemeenten hun preventiebeleid rondom cannabis verder kunnen vormgeven, zoals het Preventie- en handhavingsplan cannabis (P&H-plan cannabis) voor de experimentgemeenten (op aanvraag beschikbaar). 

Ondersteuning beleidsadviseurs en preventieprofessionals

Ook ondersteunt het Trimbos-instituut preventieprofessionals met kennis en materialen over cannabisgebruik en vroegsignalering. Een voorbeeld hiervan is de overzichtskaart Kansen voor preventie, die inzicht biedt in het beschikbare online preventie- en behandelaanbod. Daarnaast worden professionals via onder andere de digitale factsheet In gesprek over cannabis ondersteund bij het voeren van gesprekken over cannabisgebruik. 

De Coffeeshopcursus als deskundigheidsbevordering

De Coffeeshopcursus vormt een belangrijk onderdeel van de preventieaanpak. De training sluit aan bij de scholingsverplichtingen voor coffeeshopmedewerkers binnen het Experiment Gesloten Coffeeshopketen. In deze training leren coffeeshopmedewerkers onder andere over de werking en risico's van cannabis, en over de wet- en regelgeving waarmee zij in de coffeeshop te maken hebben. Daarnaast ontwikkelen zij vaardigheden om verantwoord te verkopen, 'nee' te verkopen, signalen van problematisch gebruik te herkennen en klanten indien nodig te verwijzen naar passende hulp of ondersteuning. De Coffeeshopcursus wordt gegeven door erkende en opgeleide trainers, veelal preventiewerkers van regionale instellingen voor verslavingszorg. Voor coffeeshops in de experimentgemeenten zijn gratis Nederlandstalige, Engelstalige en anderstalige voorlichtingsflyers beschikbaar. Deze flyers sluiten aan bij de verplichting binnen het Experiment Gesloten Coffeeshopketen om voorlichtingsmateriaal over cannabisgebruik en de daaraan verbonden risico's zichtbaar aanwezig te hebben in de coffeeshop. 

Voorlichtingsmateriaal

Daarnaast levert het Trimbos-instituut inhoudelijke expertise voor de bijsluiter die binnen het experiment beschikbaar is. Via de verpakking van cannabisproducten kunnen consumenten informatie vinden over de effecten en risico's van cannabisgebruik, verschillende gebruikswijzen en mogelijkheden voor hulp en advies. Deze informatie is gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke inzichten. Zie bijvoorbeeld Advies gebruikersinformatie cannabis in het kader van het experiment gesloten coffeeshopketen - Trimbos-instituut. 

De huidige activiteiten bouwen voort op het advies Preventieaanpak Experiment Gesloten Coffeeshopketen, dat het Trimbos-instituut eerder opstelde op verzoek van het ministerie van VWS. Dit advies vormde de basis voor de samenwerking tussen gemeenten, verslavingszorginstellingen en andere betrokken partijen en voor de preventieactiviteiten die nu binnen het experiment worden uitgevoerd.  

Heeft u vragen over preventie rondom het experiment of over één van de beschikbare producten of materialen? Neem dan contact op met Desirée Spronk.