Samenhangende Preventiestrategie & Preventieakkoord

Achtergrond Preventieakkoord en Samenhangende Preventiestrategie

Veel partijen zetten zich in voor een gezonder Nederland. Zij ondertekenden op 23 november 2018 het Nationaal Preventieakkoord (NPA). Overheden, maatschappelijke organisaties, de zorgsector, het bedrijfsleven, sportverenigingen en vele andere partijen werden het eens over een pakket van maatregelen en interventies om gezondheidsproblemen aan te pakken. Het Preventieakkoord richtte zich op roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.

In 2025 is de Samenhangende Preventiestrategie gepresenteerd. De strategie bouwt voort op het NPA. De ambities uit het NPA worden nog steeds nagestreefd. Deze strategie vormt de basis van het preventiebeleid van het kabinet. De ambitie van het kabinet is een gezonde generatie in 2040. De Samenhangende Preventiestrategie richt zich op de jeugd, met het idee dat jongeren vatbaar zijn voor het aanleren van zowel gezonde als ongezonde gewoonten. Het doel van de strategie is om gezonde leefgewoonten te bevorderen en daarmee ziekte en zorggebruik te voorkomen.

Een belangrijk verschil is dat in de Samenhangende Preventiestrategie niet langer alleen per thema wordt gewerkt, maar dat er een aanpak wordt ontwikkeld per leefomgeving. Daarmee wordt geprobeerd meer samenhang te creëren en zo meer resultaat te boeken.

In het item Samenhangende Preventiestrategie wordt dieper ingegaan op de brede inzet van de Samenhangende Preventiestrategie. De verdere inhoud van dit dossier richt zich vooral op het NPA.

Definitie problematisch alcoholgebruik

Onder problematisch alcoholgebruik wordt in het NPA verstaan:

• Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar;
• Al het alcoholgebruik door zwangere vrouwen.
  Het gebruik van alcohol beïnvloedt zowel de vruchtbaarheid van de man als van de vrouw. Lees hier meer daarover;
• Overmatig drinken: meer dan 14 glazen per week voor vrouwen en meer dan 21 glazen voor mannen. Bekijk de meest recente cijfers over overmatig drinken;
• Zwaar drinken: minstens één keer per week 4 glazen voor vrouwen en 6 glazen voor mannen op één gelegenheid. Bekijk de meest recente cijfers over zwaar drinken;
• Regelmatig binge drinken: minstens 5 glazen bij één gelegenheid, minstens 1 keer per maand. Dit drinkpatroon komt veel voor bij jongeren en jongvolwassenen. Bingen ze wekelijks of vaker, dan is er sprake van zwaar drinken. Bekijk de meest recente cijfers over binge drinken;
• Een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert.

Waarom gaat het in het Preventieakkoord alleen over problematisch alcoholgebruik?

De Gezondheidsraad adviseert sinds 2015 geen alcohol of in elk geval niet meer dan één glas alcohol per dag te drinken. Dit is in 2026 aangepast naar ‘Er is geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik’. Risico’s van alcoholgebruik nemen toe bij een hoger gebruik. Daarom is er in de kabinetsplannen voor gekozen om ambities te richten op het terugdringen van problematisch alcoholgebruik. Acties zijn dus primair daarop gericht, maar er zijn ook acties opgenomen om de kennis over gezondheidseffecten van alcohol te vergroten.

5 thema's

Het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik heeft verschillende doelen en bestaat uit 5 thema's:

1. Alcohol en de school en studieomgeving
2. Marketing van alcoholhoudende drank
3. Bewustwording en vroegsignalering
4. Een gezonde sportomgeving
5. Naleving en handhaving bij leeftijdsgrens en dronkenschap

In dit dossier gaan we dieper in op elk van deze thema’s.

Meer weten over problematisch alcoholgebruik?

• Bekijk de samenvatting van het preventieakkoord problematisch alcoholgebruik (pdf) en de pagina's van dit dossier. Gedurende de uitvoering van het Preventieakkoord wordt deze kennis uitgebreid en geactualiseerd aan de hand van onderzoeken en instrumenten die in het kader van het Preventieakkoord worden ontwikkeld.
• De volledige tekst van het Nationaal Preventieakkoord is te vinden bij de Rijksoverheid.
• Meer informatie over het Preventieakkoord en studenten staat in het dossier: Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik en studenten

Het Trimbos-instituut en het Nationaal Preventieakkoord

Het Trimbos-instituut heeft plaatsgenomen aan de preventietafel Roken en Problematisch Alcoholgebruik als onafhankelijk expert. Ninette van Hasselt, hoofd van het Expertisecentrum Alcohol, adviseerde het ministerie van VWS, de tafelvoorzitter en deelnemende partijen omtrent relevante acties, die gezien de alcoholproblematiek in Nederland en de kennis over bewezen effectieve maatregelen zouden kunnen passen in het akkoord. Het Trimbos-instituut heeft ook een rol bij de implementatie van het akkoord, vanuit haar rol als kennisinstituut op het gebied van alcohol en tabak. Zo stelt het akkoord onder meer dat bij de uitvoering van het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik waar mogelijk wordt samengewerkt met het Expertisecentrum Alcohol. Hetzelfde geldt voor het onderwerp tabak waarbij wordt samengewerkt met het Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging, zodat kennis wordt gebundeld en de kwaliteit wordt geborgd. Daarnaast heeft het Trimbos-instituut een rol bij de uitvoering van verschillende acties.

Lees in dit dossier meer over de inhoud van het Nationaal Preventieakkoord en lees hier het standpunt van Trimbos ten aanzien van het Preventieakkoord.