Gezonde sportomgeving
Problematisch alcoholgebruik en sport gaan niet samen, daar zijn veel partijen het over eens. De Gezonde sportomgeving is één van de vijf thema’s in het Nationaal Preventieakkoord.
Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol
Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.
Blijf op de hoogte
Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:
Sportverenigingen zijn, vanwege de sociale cohesie en het raakvlak dat sport heeft met het thema gezondheid, een goede setting om gezond gedrag te stimuleren. In het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik spreken de deelnemende partijen daarom de ambitie uit dat in 2025 minimaal 50% van de sportverenigingen met een eigen verenigingskantine een gezonde sportomgeving biedt. Het doel is dat dit percentage stijgt naar 80% in 2040.
De gezonde sportomgeving moet een gezonde leefstijl van sporters stimuleren, waaronder alcoholgebruik (1). Actuele cijfers over het alcoholgebruik van sporters vindt u op de pagina ‘Alcoholgebruik door sporters’.
Alcoholbeleid in sportkantines
NOC*NSF en de sportbonden (die voetbal-, tennis-, hockey- en korfbalverenigingen vertegenwoordigen) zetten zich de komende jaren in om sportverenigingen te stimuleren alcoholbeleid voor hun kantine te formuleren. Het beleid wordt niet voorgeschreven, maar de sportbonden en NOC*NSF bieden richtlijnen aan, die sportverenigingen kunnen gebruiken om hun eigen alcoholbeleid vorm te geven. Daarnaast ontwikkelde het Trimbos-instituut een infosheet voor sportverenigingen met voorbeelden en tips van verantwoord alcoholbeleid in de sportkantine.
Verder is afgesproken dat er modelkantines in de sport worden opgezet waarin alle aspecten van een gezonde sportomgeving worden ingezet, getest en gemonitord. Aan de hand van deze ervaringen, kunnen landelijke richtlijnen en interventies worden (door)ontwikkeld [1]. Hiervoor is een factsheet opgesteld met tien praktische tips voor een gezondere sportomgeving. Om sportverenigingen verder te stimuleren een gezondere sportomgeving te ontwikkelen is in plaats van een Module Gezond Besturen de workshop Gezonde Sportomgeving ontwikkeld. Deze workshop is voor bestuurders om een gezondere sportomgeving te realiseren op hun eigen sportvereniging.
2500 sportverenigingen worden ondersteund bij het realiseren van een gezonde(re) sportkantine (in samenwerking met NOC*NSF, sportbonden, JOGG (werkwijze Teamfit), Alliantie Nederland Rookvrij, Stichting Jeugd en Alcohol en het Trimbos-instituut). Meer informatie over de huidige tools voor sportverenigingen is te vinden in het item Tools en materialen voor sportverenigingen.
Naleving leeftijdsgrens
Het Preventieakkoord zet in op 100% naleving van de leeftijdsgrens bij verstrekking van alcohol in de sportkantine vanaf 2030. Er is afgesproken dat in 2020 en 2024 in kaart zal worden gebracht worden of verstrekkers, waaronder sportverenigingen, op koers liggen en zo nodig bijgestuurd worden [1]. Uit nalevingsonderzoek blijkt dat de naleving van de leeftijdsgrens in 2020 en 2024 nauwelijks beter was dan in 2018 (zie: Cijfers aanbod en markt). In 2024 was de naleving van de leeftijdsgrens 22,4% in de sportkantines [2].
Door de betrokken partijen is een e-learning ‘Verantwoorde verstrekking’ voor barvrijwilligers ontwikkeld. Deze e-learning is gericht op zowel de handhaving van de leeftijdgrens als het tegengaan van doorschenken bij dronkenschap. Afgesproken is dat in 2025 alle sportverenigingen die alcohol verstrekken actief gebruikmaken van de e-learning om verantwoorde verstrekking van alcohol te bevorderen. Naast deze e-learning worden gemeenten door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) aangezet om de naleving van de leeftijdsgrens van sportverenigingen nadrukkelijker te handhaven (op verzoek van de sportsector).
Alcoholreclame
Vanaf 2019 worden geen nieuwe contracten afgesloten tussen de sportsector en brouwers voor reclame van alcoholhoudende drank langs sportvelden van amateurclubs. Er werd voorzien in een uitfasering van bestaande reclameborden langs sportvelden binnen vier jaar na ondertekening van het Nationaal Preventieakkoord (voor meer informatie, zie het item Blootstelling aan alcoholreclame via sportsponsoring). Vanaf 2023 is reclame voor alcoholhoudende drank langs sportvelden op amateurclubs dus verboden. Reclame voor alcoholvrije dranken, zoals alcoholvrij bier, is wel toegestaan (Voor meer informatie, zie het item Alcoholvrij in het Nationaal Preventieakkoord).
Afhankelijkheid sportverenigingen van inkomsten uit alcohol
In het Nationaal Preventieakkoord is opgenomen dat sportverenigingen soms te afhankelijk zijn van de baromzet of alcoholsponsoring. Dit moet anders, waarbij een solide verdienmodel voor sportverenigingen een randvoorwaarde is [1]. Het Mulier Instituut voerde een onderzoek uit naar de afhankelijkheid van sportverenigingen van de inkomsten uit alcohol (en ongezonde voeding), in het kader van het Preventieakkoord [3]. Uit dit onderzoek blijkt dat de kantine-inkomsten gemiddeld meer dan een kwart (27%) vormen van de totale inkomsten van sportverenigingen. Binnen de kantine-inkomsten zijn inkomsten uit alcohol goed voor ongeveer 43% van de totale inkomsten. Sportverenigingen zijn dus afhankelijk van de inkomsten uit alcohol voor hun inkomsten. Het Mulier Instituut stelt dat voor de overgang van het huidige aanbod naar een gezonde sportkantine een cultuurverandering nodig is ten aanzien van alcohol [3]. Een helder alcoholbeleid en stap voor stap minder afhankelijk worden van de baromzet of alcoholsponsoring zijn hierbij de eerste stappen.
