Samenhangende Preventiestrategie

De strategie bouwt voort op het Nationaal Preventieakkoord (NPA) [2]. De ambities uit het NPA worden nog steeds nagestreefd. Een belangrijk verschil is dat in de Samenhangende Preventiestrategie niet langer alleen per thema wordt gewerkt, maar dat er een aanpak wordt ontwikkeld per leefomgeving. Daarmee wordt geprobeerd meer samenhang te creëren en zo meer resultaat te boeken.

De strategie richt zich op zeven omgevingen waarin kinderen en jongeren opgroeien en zich ontwikkelen:

1. Thuisomgeving
2. Kinderopvang en schoolomgeving
3. Supermarkten, verkoop en marketing
4. Zorgomgeving en sociaal domein
5. Online omgeving
6. Vrijetijdsomgeving, waaronder recreatie en dagattracties
7. Werkomgeving

De Samenhangende Preventiestrategie gaat daarnaast verder dan de drie hoofdonderwerpen uit het NPA (i.e., problematisch alcoholgebruik, roken en overgewicht). In de strategie is ook aandacht voor drugsgebruik, schermgebruik en sociale media, gehoorschade, seksuele gezondheid, vaccinaties, zonbescherming en bewegen. Voor deze thema’s zijn ambities voor 2028 (eind van de kabinetsperiode) en voor 2040 geformuleerd.

Ambities kabinet

In de Samenhangende Preventiestrategie zijn de volgende ambities m.b.t. het alcoholgebruik geformuleerd.

Huidige situatie (ten tijde van het opstellen van de Samenhangende Preventiestrategie) 

• Van de 12-16-jarigen dronk 40% ooit alcohol. Onder het aantal jongeren dat de afgelopen maand alcohol dronk (22%), dronk 65% vijf of meer glazen alcohol bij één gelegenheid (binge drinken) in de afgelopen maand.

Ambities 2028 

• Van de 12-16-jarigen drinkt 36% of minder alcohol en daalt het binge drinken naar 64%.

Ambities 2040  

• Van de 12-16-jarigen drinkt 25% of minder alcohol en daalt het binge drinken naar 45%.

Acties met betrekking tot preventie van alcoholgebruik in de verschillende leefomgevingen 

In de Samenhangende Preventiestrategie wordt per leefomgevingen beschreven wat het kabinet gaat doen om de gestelde ambities te bereiken. Voor zes van de zeven omgevingen zijn specifieke acties op het gebied van alcoholgebruik geformuleerd:

1. Thuisomgeving

• Ouders en opvoeders worden geïnformeerd en geadviseerd over alcoholgebruik. Dit gebeurt onder andere door infolijnen die zij kunnen bellen en websites die zij kunnen bezoeken zoals nl.
• Kinderen wordt een kansrijke start aangeboden met de aanpak Kansrijke Start. In deze aanpak werken professionals in het medisch- en sociaal domein samen om vroegtijdig (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie te signaleren en hen zorg en ondersteuning te bieden, zodat deze (aanstaande) ouders zich gesteund en geholpen voelen om hun kind zo kansrijk mogelijk te laten opgroeien.
• Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) wordt ondersteund. Deze aanpak helpt gemeenten om op basis van cijfers over de lokale jeugd te werken aan gezonde en gelukkige jongeren en te voorkomen dat zij alcohol of drugs gebruiken of roken.

2. Kinderopvang en schoolomgeving

• Een financiële impuls wordt in 2025 en 2026 gegeven aan de Gezonde School en Gezonde Kinderopvang om het bereik van deze programma’s te vergroten en scholen en kinderopvangcentra te ondersteunen bij de implementatie
• Er blijft ingezet worden op het bevorderen van kennis over een gezonde leefstijl op de kinderopvang met het programma Gezonde kinderopvang.
• Er blijft ingezet worden op de Gezonde School voor ondersteuning aan scholen (po, vo, go en mbo) op het gebied van gezondheid en preventie op verschillende thema’s, waaronder alcoholgebruik.

3. Supermarkten, verkoop en marketing  

• Via wet- en regelgeving worden de voorwaarden aangescherpt voor een betere naleving van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop. Dit wordt gedaan door het verhogen van boetebedragen, het opnemen van een verplichte leeftijdscontrole bij aflevering voor ketenpartijen en het stellen van extra betrouwbaarheidseisen aan een leeftijdsverificatiesysteem. Daarnaast worden gemeenten actief ondersteund in hun toezichtstaak, onder andere met een e-learning ‘Werken met de Alcoholwet’.
• Er worden concrete afspraken met alcoholproducenten en -verstrekkers gemaakt over het aanscherpen van de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken om alcoholmarketing en de zichtbaarheid van alcohol op plekken waar jongeren komen meer te beperken, zoals supermarkten, televisie, horeca, bioscopen en sociale media.

4. Zorgomgeving en sociaal domein 

• Kansrijke Start wordt structureel op landelijk, regionaal en lokaal niveau verankerd.
• Gemeenten worden gestimuleerd om de jeugdgezondheidszorg (JGZ) professionals breder in te zetten.
• Er blijft ingezet worden op samenwerking tussen professionals in het medisch- en sociaal domein binnen de aanpak Kansrijke Start blijven.
• Er wordt ingezet op prenatale huisbezoeken door de JGZ, inclusief vervolgafspraken, aan zwangeren en/of hun gezinnen in een kwetsbare situatie.
• Er wordt ingezet op het signaleren, normaliseren en doorverwijzen naar Jeugdhulp, eerstelijnszorg en curatieve zorg indien nodig via het wettelijk basispakket JGZ.
• Er wordt ingezet op het bevorderen van kennis over het vroegtijdig signaleren en aanpakken van alcoholproblematiek bij diverse partijen, zoals gemeenten, ziekenhuizen en werkgevers binnen het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcoholproblematiek (SVA).

5. Online omgeving

In de online omgeving zijn geen specifieke acties op het gebied van alcoholgebruik geformuleerd.

6. Vrijetijdsomgeving, waaronder recreatie en dagattracties  

• De evenementen- en uitgaanssector wordt uitgedaagd tot het opstellen van preventiebeleid op het gebied van alcoholgebruik.
• Er worden concrete afspraken gemaakt met toonaangevende dagattracties en uitbaters van recreatieparken om de gezonde keuze de makkelijke keuze maken, zoals het verminderen van de marketing en de zichtbaarheid van alcohol.
• De horeca wordt uitgedaagd tot het maken van concrete afspraken over een gezond aanbod, met name voor kinderen (parallel aan inzet recreatie- en attractieparken). Er wordt voortgebouwd op hun ‘Fastservice manifest’ uit 2024.
• Studentenverenigingen worden aangespoord om verantwoord beleid te voeren op het gebied van problematisch alcoholgebruik. Er vindt daarin samenwerking plaats met onderwijskoepels en gemeenten.

7. Werkomgeving 

• Samen met werkgevers wordt er een aanpak uitgewerkt voor het bevorderen van gezondheid en vitaliteit op de werkvloer, als onderdeel van het beleid gericht op duurzame inzetbaarheid van 10 miljoen werkenden.
• Gezondheid en vitaliteit op en rond de werkvloer worden gefaciliteerd door het delen van goede voorbeelden en het maken van concrete afspraken met VNO-NCW en samenwerkingspartners over het gebruiken van bijvoorbeeld arbeidsvoorwaarden.
• Op de werkvloer wordt ingezet op maken van de gezonde keuze de makkelijke keuze. Goede voorbeelden en manieren om een gezonde leefstijl te stimuleren worden onder de aandacht gebracht bij werkgevers en werknemers.
• Er wordt ingezet op het vergroten van alcohol-, drugs- en medicatiebeleid, zodat meer werkgevers beleid hebben ten aanzien van het omgaan met alcohol, drugs en medicijnen op en rondom de werkvloer;
• Meer werkgevers hebben een beleid voor alcohol-, drugs- en medicijngebruik (ADM-beleid) dat bijdraagt aan een gezonde, veilige en prettige werkomgeving.
• Werkgevers worden blijvend ondersteund om met hun werknemers in gesprek te gaan over een gezonde leefstijl, bijvoorbeeld door het verspreiden van de e-learning ‘Alcohol, drugs, medicijnen en werk’.
• Met acties wordt aangesloten bij verplichtingen die werkgevers hebben onder de Arbeidsomstandighedenwet om te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving.