Zet via verschillende settings in op mentale gezondheid
De settings waarin mensen wonen, werken en ontspannen beïnvloeden de mentale gezondheid. Denk aan de school-, wijk-, of werkomgeving. Elke setting kent beschermende factoren die een positief effect kunnen hebben op de mentale gezondheid, maar ook risicofactoren die de mentale gezondheid mogelijk negatief beïnvloeden. Houd daarom in beleid en bij het kiezen van interventies rekening met de invloed van de omgeving(en). Of maak er gebruik van. Bijvoorbeeld door de setting zó in te richten dat deze een positief invloed hebben op de mentale gezondheid (denk aan groene wijken of schoolpleinen die uitnodigen om te bewegen)
De invloed van sociale determinanten
De setting – de brede sociale, fysieke en maatschappelijke leefomgevingen waarin iemand zich bevindt - bepalen mede hoeveel je wordt blootgesteld aan leefomstandigheden die goed of slecht voor je mentale gezondheid zijn en in welke mate je kwetsbaar bent voor mentale problemen. In dit kennisdossier lees je meer over het effect van de sociale en economische leefomstandigheden – sociale determinanten – op mentale gezondheid.
Tip! De factoren uit de verschillende leefomstandigheden die mentale gezondheid beïnvloeden vallen vaak buiten het gezondheidsdomein. Werk daarom binnen de gemeente met andere beleidsdomeinen aan mentale gezondheid.
Op Loket Gezond Leven lees je meer over domeinoverstijgend samenwerken en hoe je in drie stappen daarmee aan de slag kan: (1) samenwerking opstarten, (2) samenwerking versterken en (3) samenwerking borgen.
De wijk
De wijk is de dagelijkse leefomgeving van mensen en speelt daarmee een cruciale rol in mentale gezondheid. Het is de eerste plek waar mensen hulp en steun vinden: bij buren, lokale voorzieningen, informele netwerken, wijkteams of de huisarts. De wijk is een bron van sociale relaties: de sociale leefomgeving. Het aantal en de kwaliteit van sociale relaties in de buurt zijn van invloed op mentale gezondheid. Dit noemen we ook wel sociaal kapitaal. Een groter sociaal kapitaal in de buurt betekent minder stress voor buurtbewoners. Mensen vinden namelijk makkelijker financiële, praktische en emotionele steun bij elkaar. Stimuleer ook positief contact tussen verschillende groepen (overbruggend sociaal kapitaal). Zo voelt iedereen zich onderdeel van de wijk.
Op de website van NJi lees je meer over sociaal kapitaal
Ook de fysieke leefomgeving van een wijk beïnvloedt mentale gezondheid: de stabiliteit en kwaliteit van huisvesting, een gevoel van veiligheid, veel of juist weinig groen.
Hier lees je meer over het effect van de buurt op de mentale gezondheid.
Fysieke leefomgeving
Meer lezen over de invloed van de fysieke leefomgeving op de mentale gezondheid? Bekijk ons kennisdossier of de uitgebreide kennissynthese:
Aan de slag met werken aan een gezonde leefomgeving?
Lees hoe je dit kan aanpakken op gezondeleefomgeving.nl
Sociale leefomgeving
School
Kinderen en jongeren ontwikkelen zich het beste als ze lekker in hun vel zitten, zichzelf kunnen zijn, en gezond en veilig opgroeien in een kansrijke omgeving. Kortom: als zij een hoge mate van welbevinden ervaren. School is dé plek waar kinderen en jongeren dagelijks naartoe gaan en zich kunnen ontwikkelen. Het is dus cruciaal dat school een veilige omgeving is, die naast leerprestaties een goed welbevinden vooropstelt.
Wat kan je als gemeente doen?
Werk als gemeente samen met onderwijs en GGD’en om de mentale gezondheid op school te verbeteren. Als gemeente kan je verschillende taken uitvoeren:
Werk
Het bevorderen van mentale gezondheid op de werkvloer is belangrijk. Zo presteren medewerkers die zich gesteund voelen, goed in hun vel zitten en regelmogelijkheden hebben beter. Andersom kunnen mentale problemen leiden tot verminderd werk functioneren, verzuim en zelfs arbeidsongeschiktheid. In dit kennisdossier lees je meer over werk en mentale gezondheid.
Wat kan je als gemeente doen?
Online
Is digitale media slecht voor de mentale gezondheid?
Sociale media, games en AI zijn niet per definitie goed of slecht voor mensen. We ervaren zowel positieve en negatieve effecten van digitale technologieën. Het hangt af van de context, situatie en individuele factoren óf en wat voor effect een gebruiker ervaart. Zo kan hetzelfde half uur op sociale media goed bevallen als je de intentie had om even lekker te ontspannen, en minder goed als je eigenlijk iets anders had willen doen maar afgeleid raakte.
In deze position paper van het Expertisecentrum digitalisering en welzijn van het Trimbos-instituut lees je meer over de complexe relatie tussen digitale media en mentale gezondheid.
Lees meer over sociale media en mentale gezondheid in dit kennisdossier
Wat kan je als gemeente doen?
Digitale media rijken verder dan de gemeentegrenzen. Toch kan je als gemeente ook maatregelen nemen om de digitale balans te bevorderen.
Inspiratie uit de praktijk: Gemeente Utrecht
Gemeente Utrecht heeft ‘Het bevorderen van digitale balans en gezond schermgebruik’ als één van de beleidsdoelstellingen opgenomen in het uitvoeringsprogramma mentale gezondheid.
Met concrete maatregelen zet de gemeente in op de ondersteuning van jongeren bij de digitale balans, en helpt ook scholen en ouders bij de ondersteuning van jongeren hierin. Zo worden al bestaande contactmomenten tussen de JGZ en ouders benut om ook in gesprek te gaan over gezonde digitale balans.
In het uitvoeringsprogramma vind je alle maatregelen die de gemeente neemt en op welke manier zij als gemeente een aanjagende rol nemen in het creëren van een visie op de online wereld.
Vrije tijd
Ontspanning, zoals door beweging of culturele activiteiten, bevordert mentale gezondheid. Zo gaan ontspannende activiteiten, zoals naar het theater of sportclubs gaan, eenzaamheid tegen en ze bevorderen verbondenheid. Ook kan het een emotionele uitlaatklep zijn voor mensen die mentale problemen hebben. Het kan hen perspectief en hoop geven.
Wat kan je als gemeente doen?
Gezin
Het gezin is essentieel in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Zo zorgt een veilige hechting dat kinderen en jongeren beter kunnen omgaan met stress, een hoger gevoel van eigenwaarde hebben en ook op volwassen leeftijd een beter mentaal welbevinden hebben. Andere factoren die van invloed zijn op de mentale gezondheid van kinderen en jongeren zijn de gezinssamenstelling, wel of niet thuis opgroeien, sociale steun en het opgroeien met een ouder met een kwetsbaarheid.
Lees meer over de verschillende risico- en beschermende factoren bij jeugd in dit kennisdossier
Wat kan je als gemeente doen?
