Theory of Change voor mentaal gezondheidsbeleid
De Theory of Change is een kader dat kan worden gebruikt om beleid te plannen en te evalueren. Het is één van de manieren om op een gestructureerde manier (mentaal gezondheids)beleid op te zetten en te evalueren.
Op deze pagina:
De methode gebruikt hiervoor een model of visuele weergave van hoe beleid tot een beoogd einddoel komt. De Theory of Change is een resultaatgerichte benadering: je start met de beoogde impact van een interventie, programma of beleidsmaatregel en redeneert dan terug welke uitkomsten en outputs nodig zijn om de beoogde impact te bereiken. Onderliggende aannames (de randvoorwaarden voor de producten en uitkomsten om tot de beoogde impact te leiden) maak je expliciet. Ook stel je indicatoren vast om na te gaan of je resultaten behaald zijn. Dit proces gebeurt in co-creatie: betrek stakeholders. Zo helpt de Theory of Change bij het uitstippelen van de weg naar het beoogde resultaat: door activiteiten te koppelen aan tastbare producten (outputs), uitkomsten en uiteindelijk aan resultaten.
In het figuur hieronder zie je de opzet voor een Theory of Change raamwerk.
Gebruik de Theory of Change methode tijdens planmatig werken als volgt:
- In de voorbereiding: bij beleidsontwikkeling gebruik je de Theory of Change om op een gestructureerde manier in kaart te brengen hoe je een beoogd einddoel zal halen.
- In de evaluatie: gebruik de Theory of Change om je beleid te evalueren, door te beoordelen hoe activiteiten leiden tot outputs, die leiden tot uitkomsten.
Lees hier meer informatie over de voorbereiding van beleid rondom mentale gezondheid.
Begrippen in de Theory of Change
De fases in een Theory of Change
De Theory of Change kent drie fases: voorbereiding, implementatie en evaluatie.
De kracht van de Theory of Change zit in de gezamenlijkheid. Bepaal als eerste wie betrokken moeten worden bij het proces. Bedenk wie verantwoordelijk zal zijn voor de uitvoering van het beleid, op wie het van invloed is en wie contextuele informatie kan verschaffen over het beleid en de uitvoering ervan.
Tip: Neem ook ervaringsdeskundige kennis mee: zowel over mentale gezondheid als het beleidsterrein, bijvoorbeeld inkomensondersteuning
Implementatie
Belangrijkste activiteit: organiseren van werksessies om de impact, uitkomsten, producten en aannames uiteen te zetten in een model. Regelmatig dit model updaten.
Resultaat: Theory of Change model
Werksessie organiseren
Samen met de belangrijkste stakeholders (zoals beleidsmakers, zorgprofessionals, onderzoekers en vertegenwoordigers van de doelgroep) stippel je samen de verschillende processen uit waarmee het beleid naar verwachting de beoogde impact zal maken. Doe dit in een of meerdere gezamenlijke werksessie(s). Stel de beoogde impact, uitkomsten, output (producten) en activiteiten vast die nodig zijn. Welke aannames en risico’s zijn er die mogelijk de vertaling van de uitkomsten tot impact beïnvloeden? Verzamel al deze informatie en vertaal het naar een model.
Het model van de Theory of Change updaten
Het bijwerken van het model gebeurt continu en loopt parallel aan de uitvoering van beleid. Door monitoring en evaluatie van het beleid krijg je inzicht in of de uitkomsten worden behaald zoals verwacht. Door dit steeds te blijven doen wordt het model verfijnd en aangepast aan nieuwe bevindingen, uitdagingen of veranderingen in de context. Zo blijft het relevant en praktisch voor de uitvoering van beleid en helpt het bij de besluitvorming.
Tip: Organiseer structurele bijeenkomsten om het model te updaten. Zo blijven stakeholders betrokken én is het makkelijker geleerde lessen vast te leggen.
Internationale inspiratie uit de praktijk: Oostenrijk
In Oostenrijk is er sinds 2012 een nationaal suïcidepreventieprogramma: Suicide Prevention Austria (SUPRA). Voor de evaluatie van dit programma is de Theory of Change gebruikt. In het onderstaande schema zie je het ingevulde raamwerk dat hiervoor is gebruikt.
Evaluatie
De Theory of Change is ook een van de methoden die je kan gebruiken als manier om je beleid te evalueren. Met een Theory of Change model krijg je inzicht in of veranderingen die je verwacht zich ook voordoen, of aannames kloppen en waar nog hiaten zijn of onverwachte effecten.
Belangrijkste activiteit: Een logisch raamwerk opstellen, methoden kiezen en indicatoren creëren. Data verzamelen om het beleid te evalueren.
Resultaat: Een logisch raamwerk (Logical framework) dat samen met de Theory of Change een evaluatie van het beleid oplevert.
Indicatoren vaststellen
Indicatoren moeten voldoen aan een aantal eisen:
- Specifiek
- Meetbaar
- Data over beschikbaar óf over te verzamelen
Houd, waar relevant, rekening met zowel kwantitatieve als kwalitatieve aspecten. Data verzameling moet praktisch haalbaar zijn. Bepaal ook wie verantwoordelijk is voor de monitoring.
Raamwerk voor evaluatie opstellen
Maak in een Excel document een logisch raamwerk (logical framework) met alle indicatoren en de daaraan gerelateerde informatie voor evaluatie. Zoals databronnen en de haalbaarheid van datacollectie.
Tip: Je kan ook indicatoren voor de impact opstellen. Het is echter lastig om hier data over te verzamelen, omdat het boven je grens van verantwoordelijkheid ligt. Dit is dus een mooie toevoeging, maar geen vereiste.
In dit kennispakket:
