Voorbereiden: Maak een uitvoeringsplan
Denk na over in te zetten interventies, financiering, borging, communicatie en samenwerkingspartners.
Lees meer op Aanpak Gezonde Gemeente.
Zorg voor samenhang tussen beleid
Een complete aanpak bestaat uit:
Wat zijn preventieniveaus?
Beleidsmaatregelen kunnen worden onderverdeeld op basis van de doelgroepen waar de maatregelen op richten. Dit noemen we preventieniveaus. We onderscheiden:
- Universele preventie: voor alle inwoners, ongeacht of ze mentaal gezond zijn of niet. Bijvoorbeeld campagnes om mentale problemen bespreekbaar te maken, maar ook meer groen in de wijk aanleggen of gratis kinderopvang.
- Selectieve preventie: voor bevolkingsgroepen met een verhoogd risico op mentale problemen. Bijvoorbeeld interventies gericht op kinderen van ouders met psychische en/of verslavingsproblemen (KOPP/KOV) of op mensen met een migratieachtergrond.
- Geïndiceerde preventie: voor mensen met beginnende klachten of problemen. Bijvoorbeeld digitale hulp voor jongeren met stemmingsklachten.
- Hulp- en ondersteuningsgerelateerde preventie: voor mensen met een psychische aandoening. Om te terugval te voorkomen en mentaal welbevinden van personen te verbeteren. Bijvoorbeeld een applicatie voor het bijhouden van emoties of het bieden van psycho-eduatie.
Wat betekent dit voor beleid?
Zorg voor maatregelen en interventies op verschillende preventieniveaus. Voor effectief beleid wil je op verschillende niveaus aanbod beschikbaar hebben, wat zorgt voor een samenhangende mix aan maatregelen en interventies. Zo bereik je de hele bevolking en kan je de nodige hulp bieden. Hoe effectiever de universele en selectieve preventie, hoe minder mensen klachten en problemen ontwikkelen. Investeren in mentale gezondheid kan kostenverlagend werken, bijvoorbeeld door het voorkomen productiviteitsverlies.
Lees meer over Wat is preventie? op Loket Gezonde Leven.
Maatregelen voor alle vier pijlers
Bedenk bij de besluitvorming over in te zetten interventies en aanpakken na over een mix aan maatregelen per pijler van Aanpak Gezonde Gemeente. Voorbeelden van mentale gezondheidsbeleid per pijler:
- Educatie: een publiekscampagne over normaliseren van mentale problemen.
- Signalering en ondersteuning: inzet van Het Brede Gesprek in de huisartsenpraktijk, laagdrempelige inloopvoorzieningen.
- Omgeving: groene en/of prikkelarme voorzieningen.
- Regelgeving en handhaving: invoer minimumloon’ naar ‘regelgeving en handhaving rondom middelengebruik.
Lees verder over deze pijlers op Aanpak Gezonde Gemeente.
Bron figuur: Aanpak Gezonde Gemeente, RIVM (Zet in op 4 pijlers | Loketgezondleven.nl)
Samenhang tussen verschillende beleidsdomeinen
Zorg voor samenwerking tussen zorgdomeinen
De preventieniveaus en doelgroepen zijn belegd bij verschillende zorgdomeinen. Voor effectief mentaal gezondheidsbeleid is het belangrijk dat goed wordt samengewerkt en afgestemd tussen deze domeinen.
Lees meer over Samenwerken met andere domeinen op Loket Gezond Leven.
Werk aan mentale gezondheid in verschillende beleidsdomeinen
Mentale gezondheid wordt mede bepaald door omgevingsfactoren. Veel van deze factoren liggen buiten het gezondheidsdomein. Daarom werk je voor een goed resultaat samen met andere beleidsdomeinen. Maar hoe doe je dat?
Een benadering die hierin helpt heet Mentale gezondheid voor alle beleidsdomeinen. Je brengt dan in kaart welk beleid (bijvoorbeeld op het gebied van werk, wonen, cultuur of sport) van invloed is op mentale gezondheid. Je past dit beleid vervolgens aan om de mentale gezondheid te bevorderen. Hierbij neem je ook mee dat het verbeteren van mentale gezondheid zorgt voor betere uitkomsten op de andere beleidsterreinen. Mentaal gezonde inwoners functioneren bijvoorbeeld beter op werk of school.
Wat kun jij lokaal doen?
Beïnvloed andere domeinen om aan mentale gezondheid te werken. Dit blijkt in de praktijk lastig. Hiervoor heb je allereerst draagvlak nodig in andere beleidsdomeinen. Hoe krijg je dat?
- Kom erachter wat hun doelen zijn;
- Bedenk hoe jouw doelen voor mentale gezondheid kunnen helpen bij het bereiken van hún doelen; en
- Deel dit inzicht.
Vervolgens kan je (een van de) twee stappen zetten:
- Zoek naar kleine, concrete projecten waarin beleidsdomeinen samen toewerken naar een resultaat. Doe dit met projecten waar energie en behoefte zit. Een voorbeeld van zo’n project is de beweegmakelaar.
- Werk aan gezamenlijke doelen en vertrouwen tussen beleidsdomeinen. Centraal hierin is het bevorderen van algeheel welzijn en dat beleidsmakers uit verschillende domeinen met elkaar leren samenwerken. Dat kan bijvoorbeeld door te investeren in gedeelde programma’s en een samenwerkingsnetwerk op te zetten. Voorbeelden hiervan zijn Thrive Amsterdam en de Friese Preventieaanpak.
Interventie aanbod mentale gezondheid
Zet waar mogelijk effectieve aanpakken in om de doelen te bereiken. Bekijk het aanbod van erkende interventies:
Zijn er geen passende erkende interventies of maatregelen beschikbaar? Maak dan een weloverwogen keuze voor eventuele lokale initiatieven. Gebruik de checklist lokale initiatieven voor mentaal gezondheid om te kijken of een initiatief onderdelen bevat die het veelbelovend, kansrijk of effectief maakt.
Breng voor een doelgroep in kaart wat er al aan aanbod is. Je kan hiervoor de preventiematrix gebruiken. Kijk wat aansluit bij je doelen en wat er nog mist.
Tip: Vragen die je jezelf concreet kunt stellen als gemeente zijn:
- Bij hoeveel basisscholen in mijn gemeente loopt een gezonde schoolprogramma met als thema welbevinden van leerlingen, waar specifiek aandacht is voor het versterken van individuele factoren van mentale gezondheid?
- Wat is het aanbod van onze jeugdgezondheidszorg voor net-geworden-ouders op het gebied van het versterken eigen individuele hulpbronnen (in hoeverre kan iemand eigen gedachten, gedrag en emoties herkennen en aansturen; vervelende ervaringen een plek kan geven; en eigenschappen die helpen bij het aangaan en behouden van hechte banden, zoals empathie of vergevingsgezindheid).
In dit kennispakket:
