Voorbereiden: Bepaal plannen en doelen
Op basis van de analyse stel je doelen. Prioriteer en selecteer de belangrijkste onderwerpen waar aandacht nodig is. Werk samen met verschillende professionals, ervaringsdeskundigen en inwoners. Formuleer samen wat de oplossingen zijn.
Aangezien mentale gezondheid veelomvattend is, zul je keuzes moeten maken. Je kan niet in één keer de mentale gezondheid van alle inwoners versterken of mentale problemen voorkomen. Maak samen keuzes en werk stap voor stap.
Op Aanpak Gezonde Gemeente vind je instrumenten die kunnen helpen bij het bepalen van prioriteiten en kiezen van doelen.
Tip: Stel ambities voor de lange termijn, maar ook concrete doelen voor de korte termijn.
Tip: Ga na wat er via andere beleidsdomeinen al gebeurt. Denk aan een groene, veilige leefomgeving en een stabiel inkomen. Die factoren dragen ook bij aan een betere mentale gezondheid.
Vind de bron(nen)
Pak mentale problemen bij de oorzaak aan
Het figuur hieronder laat zien hoe verschillende factoren op verschillende niveaus een invloed hebben op de mentale gezondheid. Het model onderscheidt de volgende niveaus:
- Individuele factoren, zoals erfelijke factoren en leeftijd, maar ook het gebruik van alcohol, beweging of slaap.
Veel interventies en beleidsmaatregelen over mentale gezondheid, richten zich op het beïnvloeden van individuele factoren. Maar het is niet genoeg om alleen naar individuele factoren te kijken. Omgevingsfactoren hebben tezamen met individuele factoren een invloed op de mentale gezondheid. Onder omgevingsfactoren vallen: - Sociale factoren en gemeenschapsnetwerken, zoals de mate van sociale steun van vrienden of familie.
- De leef- en werkomstandigheden waarin mensen opgroeien, zoals schoolklimaat, prestatiedruk of de buurt waar iemand woont.
- Brede maatschappelijke, sociaaleconomische en culturele omstandigheden. Denk aan wetten, maar ook normen en waarden in de samenleving of de mate van discriminatie.
Sociale determinanten van mentale gezondheid
Waar je woont, wat voor opleiding je hebt gehad, hoe je sociale netwerk eruitziet, of je voldoende financiële middelen hebt: het maakt allemaal uit voor mentale gezondheid. We noemen dit sociale determinanten van mentale gezondheid. Lees in het kennisdossier meer over deze determinanten, en hoe je beleid hierop kan inrichten.
Wat betekent dit voor beleid?
Alle factoren uit het regenboogmodel (hiernaast) hebben op verschillende manieren en momenten in ons leven een (wederkerige) invloed op mentale gezondheid én op elkaar. Als je wilt ingrijpen op deze omgevingsfactoren, heb je de hulp nodig van andere beleidsdomeinen.
Voorbeeld
Armoede is een risicofactor voor mentale gezondheid. Geldzorgen kunnen zorgen voor een vicieuze cirkel van stress. Dit proces is hieronder visueel weergegeven. Klik op de afbeelding om die te vergroten.
Werk aan mentale gezondheid in verschillende beleidsdomeinen
Mentale gezondheid wordt mede bepaald door omgevingsfactoren. Veel van deze factoren liggen buiten het gezondheidsdomein. Daarom werk je voor een goed resultaat samen met andere beleidsdomeinen. Maar hoe doe je dat?
Een benadering die hierin helpt heet Mentale gezondheid voor alle beleidsdomeinen. Je brengt dan in kaart welk beleid (bijvoorbeeld op het gebied van werk, wonen, cultuur of sport) van invloed is op mentale gezondheid. Je past dit beleid vervolgens aan om de mentale gezondheid te bevorderen. Hierbij neem je ook mee dat het verbeteren van mentale gezondheid zorgt voor betere uitkomsten op de andere beleidsterreinen. Mentaal gezonde inwoners functioneren bijvoorbeeld beter op werk of school.
Zet direct en indirect in op mentale gezondheid
Direct: de verschillende componenten van mentale gezondheid
Gebruik de definitie van mentale gezondheid en bekijk uit welke componenten het bestaat. Met behulp van de componenten van mentale gezondheid kun je scherper definiëren wat je bedoelt met mentale gezondheid.
Ook kun je de componenten gebruiken om helder te krijgen wat er al gebeurt voor iedere bouwsteen in de regio. Op welke componenten wordt al ingezet? Welke nog niet, of minder? Als voorbeeld: Om de mentale gezondheid te verbeteren zet je een publiekscampagne op om mentale problemen bespreekbaar te maken: een onderdeel van het perceptieve component van de definitie.
Voor een effectief beleid zet je een combinatie van maatregelen in die passen bij de verschillende componenten. Door te kijken naar welke onderdelen al worden aangepakt en welke nog niet, kun je hiaten (en dus kansen) in het beleid of aanbod opsporen.
Indirect: factoren die samenhangen met mentale gezondheid
Er zijn verschillende factoren die samenhangen met mentale gezondheid, in de omgeving of op individueel niveau. Dit conceptuele (monitor)model mentale gezondheid geeft inzicht in welke factoren dat zijn.
Richt bij het opstellen van doelen en plannen interventies en beleidsmaatregelen zowel op individuele factoren als omgevingsfactoren. Bijvoorbeeld plannen om de fysieke woonomgeving groener te maker, of roken te verminderen.
Niet alle factoren kan je beïnvloeden, zoals herkomst en leeftijd. Deze factoren kan je wel gebruiken om specifieke doelgroepen te definiëren. Bijvoorbeeld als uit je lokale analyse blijkt dat de mentale gezondheid voor deze groep meer aandacht vraagt.
In de Monitor mentale gezondheid kan je de meest recente cijfers vinden per doelgroep.
Hoe kies je welke factor het meest effectief is om op in te zetten?
Waarschijnlijk is het praktisch niet haalbaar en wenselijk om op álle factoren in te zetten. Dus hoe kies je wat te doen in beleid?
Zet in op de hele levensloop
Mentale gezondheid wordt gevormd door omgevingsfactoren die op iedere leeftijdsfase van invloed zijn. Deze werken door in de mentale gezondheid van latere leeftijdsfases en van de volgende generaties.
Download het figuur en krijg inzicht in alle levensfases en het samenspel tussen de factoren. Lees verder over de levensloopbenadering.
In dit kennispakket:
