Rioolwateronderzoek drugs

Rioolwateranalyse geeft een signaal over de totale consumptie van drugs

Rioolwateranalyses vonden in 2019 in 68 steden in 23 verschillende Europese landen plaats. Het European Centre for Drugs and Drugs Addiction (EMCDDA) presenteert elk jaar de resultaten van dit onderzoek (SCORE). Voor Nederland zijn (trend)gegevens beschikbaar van Amsterdam, Eindhoven en Utrecht. 

Meest opvallende uitkomsten

Uit het rioolwateronderzoek (SCORE) 2019 blijkt onder andere: 

  • De hoeveelheid geconsumeerde stimulerende drugs is in Europa toegenomen in vergelijking met voorgaande jaren. 
  • In Amsterdams rioolwater wordt opvallend veel cocaïne en MDMA (werkzame stof in xtc) aangetroffen.
  • In Eindhoven is voor het eerst een drugsafvallozing van methamfetamine aangetroffen in het rioolwater.

Uitkomst per middel

De hoeveelheid drugs in rioolwater wordt uitgedrukt in 'loads': milligram drugs per 1000 inwoners per dag.

Cocaïne

De load voor cocaïne is opnieuw gestegen in Amsterdam, Utrecht en Eindhoven.

De hoge loads voor cocaïne in Amsterdam komen overeen met de landelijke gegevens uit bevolkingsonderzoeken: Nederland staat daarbij in de EU op de tweede plaats qua percentage gebruikers onder jongvolwassenen.

Niet alleen in Nederland is een toename te zien, maar ook in 27 van de 45 steden die zowel data voor 2018 als 2019 hebben. Dit kan duiden op een toename in het aantal mensen dat cocaïne gebruikt, een zelfde aantal mensen dat meer cocaïne gebruikt, dat de zuiverheid van cocaïne toeneemt of een combinatie van deze factoren.

Amfetamine en metamfetamine

Door een lozing van amfetamine en methamfetamineafval konden er geen gegevens voor Eindhoven worden gevonden. In Utrecht en Amsterdam werd in vergelijking met andere Europese landen relatief weinig amfetamine en methamfetamine aangetroffen.

De consumptie van methamfetamine ligt in Amsterdam, Utrecht en de regio Eindhoven aanzienlijk lager dan het gebruik van de andere gemeten drugs. In Amsterdam is de consumptie de afgelopen jaren wel tegenomen en in Utrecht is metamfetamine in 2019 voor het eerst zichtbaar in rioolwater.

Over het geheel genomen zijn er ook in Europa geen opvallende veranderingen in de consumptiepatronen waargenomen. Het feit dat metamfetamine (in tegenstelling tot amfetamine) doorgaans in gelijke mate over de week is aangetroffen, kan er op wijzen dat er een kleine groep (hoog-risico)gebruikers is die het middel dagelijks gebruikt. 

MDMA

Voor MDMA is er dit jaar alleen een stijging waargenomen in Amsterdam. Na jaren is er weer een meting gedaan in Eindhoven.

De hoge loads voor MDMA in de drie steden in Nederland ten op zichte van andere steden in Europa, komen overeen met gegevens uit landelijk onderzoek in de algemene bevolking: Nederland voert al enige tijd de boventoon als het gaat om het ecstasygebruik in het afgelopen jaar en staat op nummer 1 van alle EU-lidstaten. Ook de hoge en jaarlijks stijgende (gemiddelde) hoeveelheid MDMA in ecstasytabletten kan een rol spelen bij de relatief hoge loads.

Naast Nederland werden de hoogste loads MDMA gevonden in verschillende steden in België en Duitsland. In meer dan driekwart van de steden in Europa werden hogere loads aangetroffen gedurende het weekend, wat duidt op met name recreatief gebruik.

Wat zeggen deze cijfers?

Een voordeel van rioolwateranalyse is dat deze methode een objectief beeld geeft van de totale hoeveelheid geconsumeerde drugs gedurende een bepaalde periode (in dit geval een week) voor een bepaalde geografisch locatie.

Pieken en dalen in de week worden zichtbaar. Jaarlijkse herhalingen geven een beeld over trends of verschuivingen in gewoonten.

Er zijn ook nadelen verbonden aan deze vorm van monitoring. Rioolwateranalyse heeft een signaalfunctie, maar duiding ontbreekt. Afgezien van knelpunten en onnauwkeurigheden in het terugrekenen van de concentraties drugs in het rioolwater naar oorspronkelijke gebruikshoeveelheden, is het niet mogelijk om een koppeling te leggen tussen de geschatte hoeveelheid drugs en het aantal gebruikers, hun kenmerken of gebruikswijzen, en de sterkte en zuiverheid van drugs. Dit laatste wordt in Nederland gemonitord via het Drugs Informatie en Monitoring Systeem.

Er wordt bij de omrekening naar de bevolking verder geen rekening gehouden met bezoekers (die niet tot de bevolking behoren), zoals toeristen. Ook wordt in de analyses (doorgaans) geen onderscheid gemaakt tussen lozingen en menselijke consumptie. Wel zijn ook dit jaar weer gegevens die sterk wijzen op een lozing uit de analyses weggelaten.

Aanvullend beeld

Het Trimbos-instituut rapporteert samen met het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum in opdracht van het ministerie van VWS en het ministerie van Justitie en Veiligheid jaarlijks aan het EMCDDA over ontwikkelingen in de drugssituatie in Nederland. Dit gebeurt door alle Focal Points in de EU-lidstaten. De gegevens van de rioolwateranalyses zijn afkomstig van een Europese studie SCORE, waar het EMCDDA mee samenwerkt.

Het meten van gebruik van (illegale) drugs in de samenleving is een complexe zaak; elke meetmethode heeft zo zijn beperkingen. Het verdient daarom aanbeveling verschillende meetmethoden naast elkaar te leggen, zo concludeert ook het EMCDDA.

Rioolwateranalyse kan een nuttige aanvullende bron zijn op bestaande drugsmonitors