Congres alcohol-, drugs- en nicotinepreventie:
preventie is mensenwerk én vakwerk
21 mei 2026 | De prodentfabriek in Amersfoort
Hoe zorgen we ervoor dat kinderen, jongeren en jongvolwassenen gezond kunnen opgroeien in een omgeving vol verleidingen? Die vraag stond centraal tijdens het eerste landelijke congres alcohol-, drugs- en nicotinepreventie van het Trimbos-instituut op 21 mei in De Prodentfabriek in Amersfoort. De oproep van de dag was helder: kijk niet alleen naar middelen, maar naar mensen en naar de omgeving waarin gedrag ontstaat.
Effectieve preventie vraagt om vakmanschap, samenwerking en een blijvende investering in een gezonde generatie.
Op deze pagina:
- Video spoken word - Yousef el Baser
- Het hamsterbrein en betuttelingsangst
- Preventie is een vak
- Commerciële determinanten van gezondheid
- Minister Hermans benadrukt noodzaak van brede preventieaanpak
- Kiezen voor wat écht werkt
- Presentaties
- Foto's
Professionals uit beleid, praktijk en onderzoek kwamen samen om kennis te delen over effectieve preventie en over wat nodig is om de gezonde keuze makkelijker te maken. De rode draad van de dag werd treffend neergezet in de spoken word-opening van Yousef el Baser: “Oud gedaan, wordt door jong geleerd.”
Spoken word Het begin - Yousef el Baser
Het hamsterbrein en betuttelingsangst
Kinderarts en auteur Felix Kreier opende het congres met een keynote over het brein in een omgeving vol verleidingen. Aan de hand van de metafoor van de ‘hamster in je brein’ liet hij zien waarom gezond leven in onze huidige omgeving zo lastig kan zijn. Zijn boodschap was helder: het probleem is niet een ongezond brein, maar “een gezond brein dat moet functioneren in een ongezonde omgeving.”
Daarbij waarschuwde Kreier ook voor terughoudendheid uit angst voor het verwijt van betutteling. “Wat zeker niet helpt, is betuttelingsangst.” Die angst is volgens hem nog te vaak aanwezig, terwijl juist de omgeving een grote invloed heeft op gedrag. Wie gedrag wil beïnvloeden, moet daarom niet alleen inzetten op kennis en voorlichting, maar ook op een omgeving die gezond gedrag ondersteunt.
Commerciële determinanten van gezondheid
Naast de keynotes bood het congres een breed programma met deelsessies over uiteenlopende thema’s. Eén van de bijdragen was van Luc Hagenaars, die liet zien hoe marketing, beschikbaarheid, prijs en framing invloed hebben op gezondheid. Zijn sessie onderstreepte dat gedrag, zeker als het gaat om verslavende middelen, sterk wordt bepaald door commerciële belangen en mechanismen. Vanuit die belangen wordt middelengebruik veelal benadert als individueel probleem, omdat hierdoor het draagvlak voor collectieve maatregelen kleiner wordt. Juist die collectieve maatregelen zijn wel nodig, aldus Hagenaars. “Het vraagt om een regelgevend kader dat de gezondheid beschermt.”
Presentatie Van misinformatie tot martkinvloed: commerciële determinanten van gezondheid uitgelegd.
Kiezen voor wat écht werkt
De afsluitende spoken word van Yousef el Baser bracht de boodschap van de dag opnieuw samen: “De hongerige hamster blijft zich voeden met input uit de omgeving om ons heen.” Preventie vraagt daarom om gezamenlijke inzet. Of, zoals het in de afsluiting klonk: “Preventie is net als gezelligheid; dat doe je niet alleen.” Daarmee eindigde het congres met een duidelijke opdracht aan het veld: kies voor wat écht werkt en focus preventie op het creëren van een gezonde omgeving om op te groeien, in plaats van op het individu. Blijf kennis, praktijk en beleid verbinden om samen te bouwen aan de gezondste generatie ooit.
Preventie is een vak
Martha de Jonge, teamcoördinator drugspreventie bij het Trimbos-instituut, benadrukte in haar keynote dat preventie veel meer is dan voorkomen dat jongeren gaan gebruiken. Effectieve preventie vraagt om vakmanschap, samenwerking en een samenhangende aanpak van educatie, beleid, signalering, sociale normen, regelgeving en ondersteuning. Tegenover het verwijt dat preventie betuttelend zou zijn, stelde zij scherp: “Is het betutteling? Nee. Het is terugduwen.” Haar boodschap aan het veld was duidelijk: “Preventie is een vak.”
Presentatie Tussen posters en preken - effectieve preventie in de omgeving
Minister Hermans benadrukt noodzaak van brede preventieaanpak
De aanwezigheid van Sophie Hermans, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, benadrukte het maatschappelijke en bestuurlijke belang van alcohol-, drugs- en nicotinepreventie. In de afsluiting ging zij in gesprek met vragen uit het veld, onder meer over vapen onder jongeren, de invloed van commerciële lobby’s, regelgeving en de rol van overheid, ouders, scholen en professionals. Daarbij kwam duidelijk naar voren dat geen enkele maatregel op zichzelf voldoende is. Effectieve preventie vraagt om een totaalpakket: regels stellen, normen uitspreken, campagnes voeren, voorlichting geven en de omgeving zo inrichten dat de gezonde keuze vanzelfsprekender wordt. Dat kan alleen met politiek draagvlak en vergt een lange adem, aldus Hermans.
Presentaties ronde 1
Presentaties ronde 2
De foto's
Klik op de foto's om ze uit te vergroten en / of te downloaden
