Cijfers drugs: gebruik en trends

Kerncijfers drugs uit de Nationale Drug Monitor

Tal van monitors en onderzoeken leveren informatie op over middelengebruik. Het Jaarbericht van de Nationale Drug Monitor (NDM) bundelt deze gegevens over middelengebruik in de algemene bevolking en scholieren, drugsincidenten, cliënten in de verslavingszorg, de drugsmarkt, en over alcohol- en drugsgerelateerde criminaliteit. Daardoor is het Jaarbericht van het Trimbos-instituut en WODC hét naslagwerk voor een volledig en actueel overzicht van de Nederlandse situatie omtrent drugs, alcohol en tabak.

Gebruik van illegale drugs onder Nederlandse volwassenen

Net als in andere westerse landen is cannabis in Nederland de meest gebruikte illegale drug. Bijna een kwart (23,7%) van de bevolking van 18 jaar en ouder gaf in 2018 aan ooit wel eens cannabis (hasj of wiet) te hebben gebruikt.

Uitgelicht: Cannabis

Trend in cannabisgebruik (18+)

Het gebruik van cannabis in het laatste jaar en in de laatste maand verschilt is sinds 2015 nagenoeg gelijk.

Wel hebben in 2018 voor het eerst meer mensen ooit in hun leven wel eens cannabis gebruikt: 23,7%, versus 21,1% in 2015.

Het percentage dagelijkse of bijna dagelijkse cannabisgebruikers in de bevolking was in 2018 ook voor het eerst hoger dan in voorgaande jaren: 1,2% in 2015 en 2016, en 1,0% in 2017 en 1,6% in 2018. Het is echter nog te vroeg om te spreken van een trend.

In 2018 gebruiken meer mannen dan vrouwen dan vrouwen cannabis. Dit verschil komt vooral tot uiting onder de laatste-jaar- en laatste-maand gebruikers.

Hoe vaak blowen cannabisgebruikers?

In 2018 gebruikte meer dan een derde (35,0%) van de laatste-maand-gebruikers cannabis op 20 dagen of meer. Dat komt neer op 1,6% van de totale algemene volwassen bevolking van 18 jaar en ouder en in absolute aantallen op circa 220.000 personen.

Leeftijd en cannabisgebruik

Cannabisgebruik komt het meest voor onder jongvolwassenen. Bijna de helft van de 20-24 jarigen hebben ervaring met cannabis, vergeleken met ongeveer een kwart van de 18-19-jarigen. Het laatste-jaar-gebruik is het hoogst in de jongste leeftijdsgroepen (18-19 en 20-24 jaar).

Stijging THC-gehalte nederwiet; hoog gehalte THC in geïmporteerde hasj

 

Het gemiddelde THC-gehalte in nederwiet bleef in 2018 op hetzelfde niveau als in 2017, maar bezien over meerdere jaren is er wel een stijging waarneembaar. Voor de meest verkochte (populaire) nederwiet werd een toename gemeten van gemiddeld 13,5% in 2013 naar gemiddeld 16,8% in 2018; voor wiet die werd aangekocht als het “meest sterk”, ging het om een stijging van gemiddeld 15,3% in 2014 naar 19,5% in 2018.

Uitgelicht: xtc

Trend in xtc-gebruik in de algemene volwassen bevolking

Het aantal volwassen Nederlanders dat ooit xtc heeft gebruikt, ligt in 2018 op 8,4%. Dat is vergelijkbaar maar 2017, maar wel een significante stijging ten opzichte van 2015, toen het ooitgebruik op 7,0% lag.

Het gebruik in de laatste maand en in het laatste jaar zijn wel op hetzelfde niveau gebleven sinds 2015. Het gebruik van ecstasy werd in het afgelopen decennium ook in 2005, 2009 en 2014 gemeten, maar in een andere leeftijdsgroep, namelijk 15-64 jarigen. Ondanks wijzigingen in onderzoeksmethode, zijn er aanwijzingen dat het gebruik is gestegen tussen 2009 en 2014, en tussen 2014 en 2017.

Nederland steekt (ver) uit boven andere Europese landen in het percentage inwoners dat ooit in het leven en in het afgelopen jaar ecstasy gebruikte.

Leeftijd en ecstasygebruik

Bijna een kwart van de 20-24-jarigen en bijna één op de vijf 25-29-jarigen heeft ervaring met ecstasy. Het gebruik in deze leeftijdsgroepen is hoger dan in alle andere leeftijdsgroepen.

Uitgelicht: GHB

Het gebruik van gammahydroxyboterzuur (GHB) in de algemene bevolking in Nederland naar verhouding weinig voor. In 2017 had 0,4% van de volwassenen (circa 50 duizend mensen) in het afgelopen jaar GHB gebruikt; dat is minder dan ecstasy (2,7%), cocaïne (1,8%), en amfetamine (1,4%). Daarentegen is het aantal incidenten met GHB relatief hoog en vaak ernstig van aard.

GHB wordt daarentegen relatief vaak door uitgaande jongeren en jongvolwassenen gebruikt. Volgens een landelijke survey uit 2016 had 14% van de uitgaanders van 15-35 jaar ervaring met GHB. Ook buiten het uitgaansleven wordt GHB gebruikt. Het wordt onder andere gebruikt door kwetsbare groepen, zoals hangjongeren en ‘thuisgebruikers’. Binnen Nederland bestaan er ook regionale verschillen in de prevalentie van (problematisch) gebruik, de hulpvraag en gezondheidsincidenten.

Uitgelicht: lachgas

  • In 2016 had één op de twintig volwassenen ooit lachgas gebruikt en één op de vijftig deed dit in het afgelopen jaar. De piek ligt in leeftijdsgroep 20-24 jaar.
  • Het ooitgebruik van lachgas onder scholieren van 12-16 jaar is in 2017 hoger dan in 2015, maar dit verschil is niet statistisch significant. Onder meisjes is het ooitgebruik wel statistisch significant gestegen.
  • Tussen 2015 en 2017 is het ooitgebruik van lachgas onder studenten van het MBO en HBO fors toegenomen.
  • Gezondheidsincidenten gerelateerd aan lachgasgebruik lijken weinig voor te komen; wel werd bij het NVIC een stijging geregistreerd in het aantal blootstellingen.
  • Bij ‘doorsnee recreatief gebruik’ lijkt het risico op nadelige gezondheidseffecten gering; bij intensief gebruik kunnen door vitamine B12-deactivatie neurologische en hematologische afwijkingen ontstaan.

Trends in zuiverheid van drugs

In 2017 bevatte een XTC-pil gemiddeld 167 mg MDMA, opnieuw meer dan in voorgaande jaren. Na een daling in 2009 is het aandeel hoog gedoseerde ecstasypillen (>106 mg MDMA) gestegen tot 91% in 2017. De gevaarlijke stof PMMA werd in nog maar één van de als ecstasy aangeleverde pillen gevonden. In 2017 bevatte 87,6% van de pillen alleen een MDMA-achtige stof. Tussen 2006 en 2017 bereikte dit percentage de laagste waarde in 2009 (58,0%) en de hoogste waarde in 2012 (91,9%).

 

Het gemiddelde percentage cocaïne in cocaïnepoeders neemt de laatste jaren opvallend toe. In 2017 bevatte een poeder gemiddeld 68,3%, in 2011 was dat nog 49%. Het aandeel poeders dat het versnijdingsmiddel levamisol (een antiwormmiddel voor dieren) bevat, daalde verder van 71% in 2015, naar 58% in 2016 en 43% in 2017. Ook het aandeel poeders aangekocht als cocaïne dat daadwerkelijk cocaïne bevat is hoog: ruim 97%.

De zuiverheid van 4-FA neemt echter af. Sinds het verbod in 2017 worden meer monsters gezien die verkocht zijn als 4-FA, maar die een andere werkzame stof bevatten. In 2018 zetten de trends zichtbaar zich door: het aantal monsters aangekocht als 4-FA neemt af, de zuiverheid van 4-FA monsters neemt af, en het aandeel andere NPS neemt toe.

Highlights uit de monitor drugsincidenten

Het aandeel en de ernst van ecstasyintoxicaties op EHBO-posten daalde in 2017, ondanks dat het percentage ecstasytabletten met een hoge dosering MDMA (de werkzame stof in ecstasy) de afgelopen jaren is toegenomen. Ook het aandeel incidenten na gebruik van de nieuwe psychoactieve stof (NPS) 4-fluoramfetamine (4-FA, 4-FMP), daalde sinds in 2017. Vanwege ernstige gezondheidsincidenten werd 4-FA op 25 mei 2017 op lijst I van de Opiumwet geplaatst. Het aandeel incidenten na gebruik van ketamine nam in 2017 juist verder toe. Bij de meerderheid van deze incidenten werd ketamine gebruikt in combinatie met andere drugs. Het aandeel incidenten na GHB-gebruik verschilt tussen de regio’s. In de Randstad (Amsterdam en Rotterdam) is het aandeel GHB-intoxicaties lager (11%) dan in regio’s buiten de Randstad (25%) (Brabant- Zuid, Gelderland-Midden en Enschede).

De medische diensten hebben in verschillende mate te maken met de diverse typen gebruikte drugs. Ambulancediensten zien het vaakst incidenten na gebruik van cannabis, GHB en combinaties van diverse typen drugs. De deelnemende politieartsen worden vooral geconfronteerd met combinatiegebruik, cocaïne en cannabis, en zien regelmatig patiënten met onttrekkingsverschijnselen van GHB-gebruik. EHBO-posten behandelen juist veel incidenten na ecstasygebruik (49%), en combinatiegebruik (19%). Het aantal incidenten met GHB (11%) is hier al jaren stabiel.

EHBO-posten registeren het kleinste aantal patiënten die matig of ernstig onder invloed zijn (31%); Bij de ambulancediensten is dit 68%, gevolgd door de MDI-ziekenhuizen (61%) en politieartsen (52%). De mate van intoxicatie hangt ook sterk samen met het gebruikte middel. Opvallend is de toename van het aandeel van matige en ernstige GHB-intoxicaties op de EHBO-posten van 34% in 2009 naar 73% in 2015. Dit aandeel daalde weer naar 65% in 2017, maar blijft relatief hoog.

Sinds 2009 verzamelt de MDI gegevens over drugsincidenten van verschillende diensten in acht regio’s, en geeft dus geen totaaloverzicht van alle incidenten in Nederland. Naast MDI diensten zijn ook gegevens van drugsgerelateerde gezondheidsincidenten uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL meegenomen.

Hulpvraag verslavingszorg

Er zijn sinds 2015 geen nieuwe gegevens beschikbaar over de hulpvraag bij de verslavingszorg; deze worden medio 2019 verwacht. Op basis van de meest recente gegevens kan worden geconcludeerd dat het aantal cliënten dat primair voor alcohol hulp zoekt in de verslavingszorg bijna even hoog is als het aantal voor cannabis, cocaïne, opiaten, ecstasy, amfetamine, GHB en andere drugs bij elkaar.

Meer cijfers

Nationale Drug Monitor (NDM)

Deze jaarlijkse monitor bevat de laatste cijfers over drugs, alcohol en tabak. De monitor bevat ook cijfers over de verkoop van drugs, ziekenhuisopnames en overlast door drugsgebruik.

Download de NDM

Monitor drugsincidenten (MDI)

Deze jaarlijkse monitor geeft een beeld van de trends en ontwikkelingen rond drugsgerelateerde gezondheidsincidenten. Ook de cijfers uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) staan in deze factsheet. 

Download de MDI

Meer informatie

Margriet van Laar

Stuur een bericht aan contactpersoon Margriet van Laar of bel +31 (0)30 - 2959(320)