Welbevinden op School

Het ondersteuningsprogramma Welbevinden op School biedt scholen, gemeenten en gezondheidsbevorderaars van de GGD (Gezonde School Adviseurs) handvatten om op een positieve manier bij te dragen aan het welbevinden van leerlingen. Hierbij spelen sociaal-emotionele ontwikkeling, mentale gezondheid en kansengelijkheid een belangrijke rol.

Heb je vragen?

featured_image
Maartje van den Essenburg
Bel: +31 (0)30 - 2959(301)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2959(301)

Welbevinden op School is een samenwerking met Pharos, het landelijk expertisecentrum dat bijdraagt aan het terugdringen van gezondheidsverschillen.

> Informatie nieuwkomerskinderen

Blijf op de hoogte

Werk je aan welbevinden op school? Blijf op de hoogte van alle ontwikkelingen en activiteiten via onze mails.

Meld je aan

Wat is Welbevinden op School?

Ondersteuningsprogramma van het Trimbos-instituut en Pharos

Het Trimbos-instituut en Pharos hebben in 2016 samen het ondersteuningsprogramma Welbevinden op School opgezet. Welbevinden op School ontwikkelt, bundelt en verspreidt kennis over wat werkt bij bevorderen van het welbevinden van leerlingen via een integrale en duurzame aanpak. Dit doen we door middel van handreikingen, bijeenkomsten en de (door)ontwikkeling van (wetenschappelijke) kennis. Onze doelgroepen zijn scholen uit het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en MBO, Gezonde School Adviseurs en gemeenten. Daarnaast zijn we zijn een belangrijke kennispartner voor andere partijen in ons netwerk.

Ieder kind dezelfde kansen

Met ons ondersteuningsprogramma willen we eraan bijdragen dat ieder kind in Nederland dezelfde kansen krijgt, weerbaar is tegen (toenemende) maatschappelijke druk, en psychische problemen tijdig worden gesignaleerd en zo veel mogelijk worden voorkomen. School is naast thuis dé plek waar kinderen en jongeren dagelijks naartoe gaan en zich kunnen ontwikkelen. Preventieve initiatieven moeten daarom vanuit of in ieder geval samen met de school worden georganiseerd. Daarvoor is een integraal, structureel en duurzaam (gemeentelijk) beleid nodig die de basis van het onderwijs versterkt. Want leerkrachten die goed in hun vel zitten kunnen prettiger les geven en leerlingen die lekker in hun vel zitten leren beter.

"Als een kind zich niet goed voelt heeft het ook geen nut om het onderwijs te geven, want het komt niet binnen. Dus je moet aan de onderkant zorgen dat het voor dat kind goed gaat, dan is de basis gelegd voor onderwijs. - Else Marijke Boekbinder (Intern Begeleider ‘De Parkschool’, Delft)

Leerlingen die lekker in hun vel zitten leren beter

Wat is welbevinden?

Welbevinden betekent onder andere zelfvertrouwen en geluk ervaren, doorzettingsvermogen en energie hebben, het gevoel hebben dat je ertoe doet, het ervaren van steun uit de omgeving en goed weten om te gaan met je eigen emoties. Verschillende factoren dragen bij aan welbevinden: mentaal, emotioneel, gedragsmatig, lichamelijk en sociaal. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat integraal inzetten op het verbeteren van welbevinden en het hebben van goede sociaal-emotionele vaardigheden de kans op psychische problemen verkleint, pestgedrag vermindert en bijdraagt aan betere leerprestaties.

Tijdig signaleren en doorverwijzen

Niet voor alle leerlingen is het vanzelfsprekend dat zij zich goed en veilig voelen. Recente onderzoeken laten zien dat het welbevinden van kinderen en jongeren onder druk staat en dat kansenongelijkheid is toegenomen. Door de coronacrisis, maar ook door bijvoorbeeld het meemaken van ingrijpende gebeurtenissen, stress in de thuissituatie, een vluchtachtergrond of opgroeien in armoede. De jeugdhulp die hierbij ondersteuning kan bieden is niet toegankelijker geworden. Door deze leerlingen tijdig te signaleren, kunnen zij de hulp en aandacht krijgen die zij nodig hebben. Net als het bieden van de juiste zorg aan leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte.

Veilige omgeving waar leerlingen zichzelf kunnen zijn

Scholen kunnen een belangrijke bijdrage leveren als het gaat om welbevinden. Een eerste stap is om een pedagogisch klimaat te creëren waarin leerlingen zich veilig voelen en zichzelf kunnen zijn. Niet lekker in je vel zitten en stress ervaren maakt namelijk dat je kansen niet optimaal kunt benutten. Leerlingen die lekker in hun vel zitten zijn beter in staat om te leren en functioneren. Andersom geldt ook: het krijgen van goed onderwijs is bevorderend voor het welbevinden van kinderen en jongeren. Lees meer...

 

"Het raakt mij dat het voor veel jongeren best een struggle is op school. Ik voel het als een taak van mijzelf en anderen om aan de basis van een kind te werken. En te voorkomen dat problemen met mentale gezondheid niet op steeds jongere leeftijd ontstaan. Ik geloof erin dat we dat nu nog voor kunnen zijn." - Jeroen Lammers, voormalig Programmamanager Jeugd in een interview met tijdschrift De Omwenteling

Wetenschappelijke kennis over welbevinden

Welbevinden Op School

Verkennend onderzoek primair onderwijs

Hoe geef je precies aandacht aan sociaal-emotionele ontwikkeling? Dit rapport biedt informatie en advies voor primair onderwijs.

Welbevinden op School

Verkennend onderzoek voortgezet onderwijs

Hoe geef je precies aandacht aan sociaal-emotionele ontwikkeling? Dit rapport biedt informatie en advies voor voortgezet onderwijs.

Welbevinden op School

Effectiviteit interventies

Onderzoek naar het aanbod en de effectiviteit van interventies op het gebied van het versterken van mentale weerbaarheid en mentaal welbevinden op school en in andere settings.

Welbevinden op School (NIET voor andere uitingen gebruiken a.u.b. Dit beeld is onderdeel van de beeldenset van Welbevinden op School.)

NRO kennisplein welbevinden

Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek heeft kennis over welbevinden en social-emotionele ontwikkkeling gebundeld op onderwijskennis.nl.

Werk samen en zet in op preventie

Schoolbrede aanpak

Een schoolomgeving creëren die op een positieve manier bijdraagt aan de sociaal-emotionele ontwikkeling en het welbevinden van leerlingen vraagt om een integrale duurzame aanpak. Dit wordt ook wel een schoolbrede aanpak (whole school approach) genoemd. Hierbij werkt de school samen met de thuisomgeving van de leerlingen en zorg- en ondersteuningspartners in de wijk. Binnen een schoolbrede aanpak...

  • ...is er een lange termijn visie op welbevinden en ondersteunend beleid waar iedereen op school zich mee verbonden voelt.
  • ...is er een positief pedagogisch school- en klasklimaat: school is een veilige plek.
  • ...ligt er een plan voor monitoring en signalering en is er een passend aanbod zodra een leerling vast loop.
  • ...zijn ouders/verzorgers betrokken en wordt de meningsvorming en inspraak van kinderen en jongeren zelf gestimuleerd.
  • ...is er aandacht voor het welbevinden van leraren en ondersteunend personeel en ruimte voor professionalisering.

Hulp bij implementatie

Het inzetten van een schoolbrede aanpak vraagt om veranderingen in organisatie- en samenwerkingsstructuren van de school. Een school hoeft dit niet alleen te doen. Een Gezonde School Adviseur kan een school adviseren en de aanpak laten aansluiten bij het preventieve jeugdbeleid van de gemeente.

"Er is meer kennis en een integrale aanpak nodig om de promotie van mentale gezondheid van jongeren naar een hoger niveau te tillen." - hoogleraar en programmahoofd Jeugd Marloes Kleinjan in haar blog over het investeren in de mentale gezondheid van de jeugd.

Andere programma's

  • Opgroeien in een Kansrijke Omgeving: een community-based aanpak voor het voorkomen van het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren
  • Helder op School: een integrale schoolaanpak voor het terugdringen en voorkomen van middelengebruik
  • GezondIn: een stimuleringsprogramma voor het terugdringen van lokale gezondheidsverschillen

Aan de slag met welbevinden binnen Gezonde School

Welbevinden op School is kennispartner van Gezonde School. Gezonde School is een programma die scholen ondersteunt om structureel bij te dragen aan een goede gezondheid van leerlingen en medewerkers van de school. Scholen die werken met de aanpak kiezen één of meerdere gezondheidsthema’s om mee aan de slag te gaan. Vervolgens kunnen zij een vignet krijgen op één of meerdere thema’s. Welbevinden is één van deze thema’s.

Ga als Gezonde School Adviseur aan de slag

Rol van Gezonde School Adviseurs

Gezonde School Adviseurs (GSA’S) spelen een belangrijke rol bij het verankeren van het thema Welbevinden op School. Deze factsheet en handreiking helpen u hierbij.

Duurzaam beleggen van Welbevinden

In de factsheet 'Duurzaam beleggen van Welbevinden in de gemeente en op scholen' komt aan bod wat we geleerd hebben van de Welbevinden op School pilots. Aan de hand van de bepalende factoren voor het duurzaam beleggen van welbevinden in gemeente en scholen lezen GSA's wat zij kunnen doen om welbevinden duurzaam te beleggen.

Gesprekken met scholen

GSA's en de projectmedewerkers vanuit het Trimbos-instituut en Pharos kunnen de handreiking 'Gesprekken op scholen' gebruiken bij het vormgeven van de gesprekken met de scholen. Het geeft handvatten voor thema’s die besproken kunnen worden en mogelijke vervolgstappen.

Ga als onderwijsprofessional aan de slag

Checklist Welbevinden op School

Wilt u meer aandacht voor het thema Welbevinden binnen uw school? Dan is het is goed om de beginsituatie met betrekking tot dit onderwerp in kaart te brengen. Wat gaat er goed op uw school? Wat verdient meer aandacht? En wat heeft prioriteit? Met behulp van deze checklist kunt u zicht krijgen op de situatie bij u op school.

Waarden Werken voor Welbevinden op School

Deze handreiking helpt schoolteams samen verbetering en vernieuwing te realiseren op het gebied van welbevinden op school, op basis van eigen ervaringen en kennis. Een prettige, praktische en methodische aanpak hiervoor is (waarderend) actieonderzoek. Het kerndoel van actieonderzoek is het vergroten van het waardengedreven handelen van mensen in de school.

Preventief werken aan sociaal emotionele ontwikkeling en welbevinden

Met de handreiking ‘Preventief werken aan sociaal emotionele ontwikkeling en welbevinden’, die in co-creatie met leerkrachten ontwikkeld is, bieden we leerkrachten in het primair en voortgezet onderwijs inspiratie en concrete handvatten om binnen de klas, samen met hun team en binnen de school preventief bij te dragen aan de sociaal emotionele ontwikkeling en het welbevinden van hun leerlingen, maar ook aan het welbevinden van henzelf.

Signaleren in het voortgezet onderwijs

Wat kan je doen als het je opvalt dat een leerling bij jou op school bijvoorbeeld een laag zelfbeeld heeft? Wanneer hij niet meekomt in de groep, of moeite heeft met zelfbeheersing? Wanneer hoort het bij een normale sociaal-emotionele ontwikkeling en wanneer is dit problematisch? Hoe kan je als leerkracht, mentor, zorgcoördinator of schoolteam vroegtijdig signaleren of leerlingen problemen ondervinden in hun sociaal-emotionele ontwikkeling? Welke rol kan een conciërge hebben en welke rol heeft de ouder? Welke zorg of ondersteuning kan je vervolgens inzetten op schoolniveau, klassenniveau en op leerlingniveau? Deze handreiking geeft houvast bij deze vragen.

Ga als gemeente aan de slag

Bevordering mentale gezondheid jeugd

Het bevorderen van mentale gezondheid van de jeugd is één van de ambities in de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024. Deze handreiking geeft gemeenten handvatten om invulling te geven aan deze ambitie op lokaal niveau. Het onderwijs en de kinderopvang zijn belangrijke partners om deze plannen te realiseren. Hoe kunt u als gemeente samen met deze partners werken aan een samenhangend beleid dat de mentale gezondheid van alle jeugd (leeftijd 0-18 jaar) ten goede komt? In de handreiking 'Bevordering mentale gezondheid jeugd' vindt u zaken waarmee u direct aan de slag kunt. Lees meer...

Loket Gezond Leven

Meer weten over integraal en preventief werken aan gezondheid en welzijn in uw gemeente?

> Ga naar het loket

Ondersteuningsgelden uit het Nationaal Programma Onderwijs benutten

Inzetten op de verbetering van het welbevinden van leerlingen is mogelijk met de ondersteuningsgelden uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). De samenwerkende kennisinstituten Pharos, het NJi, het NIP (corona expertgroep schoolpsychologen), het NCJ, Gezonde School en het Trimbos-instituut willen scholen zo breed mogelijke ondersteuning te bieden. De gezamenlijke kennis is gebundeld in een aantal handreikingen die scholen ondersteunen bij de schoolscan, het maken van keuzes uit de menukaart en bij het inzetten op het welbevinden van leerlingen, tijdens en na corona. Lees meer...

tijd-voor-schoollessen-over-omgaan-met-emoties

Schoolanalyse

De uitgangspunten bij het vormgeven van een schoolanalyse/schoolscan.

klas-leerlingen-school

Menukaart welbevinden interventies

Welke interventies gericht op het bevorderen van welbevinden en hoe maakt u de juiste keuze? De menukaart helpt u op weg.

Hulpverlening aan KOPP/KVO kinderen en hun ouders

Veelgestelde vragen

Antwoord op veelgestelde vragen over interventies en het Nationaal Programma Onderwijs (NPO).

Inspiratiebijeenkomst Schoolbrede aanpak voor welbevinden in de praktijk



Lees meer >

Preventief werken aan sociaal emotionele ontwikkeling en welbevinden

Met de handreiking ‘Preventief werken aan sociaal emotionele ontwikkeling en welbevinden’, die in co-creatie met leerkrachten vanuit het primair en voor...

Lees meer >

Praktijkkaart Welbevinden: van analyse naar interventie

Deze praktijkkaart biedt een praktische handreiking om als schoolteam, door middel van een globale analyse, interventies te kiezen op het gebied van soc...

Lees meer >

Actueel

Ook interessant