De meeste mensen met verward gedrag zijn niet gevaarlijk en veroorzaken geen overlast. Wat gaat er achter deze term schuil? En hoe handel je als je (in je werk) te maken krijgt met iemand die verward gedrag vertoont?

Verward gedrag en verwarde personen zijn termen die de laatste paar jaar zeer regelmatig in berichtgeving te vinden zijn. Vaak is dit naar aanleiding van meldingen over overlast of (gewelds)incidenten.

Wie zijn mensen met verward gedrag?

Verward gedrag heeft vele verschijningsvormen, oorzaken en achtergronden. Spreken van ‘de’ groep personen met verward gedrag doet daarom geen recht aan de grote verscheidenheid van verward gedrag en de achtergronden daarvan. ‘De’ persoon met verward gedrag bestaat niet. Vaak is er sprake van meerdere en complexe problemen in verschillende leefgebieden tegelijk (RIVM 2019).

Bij verward gedrag gaat het om mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. De redenen dat dit gebeurt, kunnen heel divers zijn. Het kan zijn dat iemand kampt met verschillende aandoeningen of beperkingen, zoals psychische problemen, een licht verstandelijke beperking, dementie of verslaving.

Maar ook mensen met levensproblemen die iemand boven het hoofd dreigen te groeien kunnen verward gedrag vertonen. Denk dan aan ernstige schulden, dakloos zijn of verlies van dierbaren. Vaak gaat het om een combinatie van levensproblemen en een aandoening of beperking.

Wat is verward gedrag?

Er is veel discussie over het begrip verward gedrag: te stigmatiserend, waar begint het en waar houdt het op, om welke aantallen gaat het, wat is de juiste aanpak en wat is de rol van GGZ en andere partijen?

Van belang is ook dat het verwarde gedrag meestal tijdelijk is. Mensen vertonen in een bepaalde periode verward gedrag, omdat hun leven op dat moment zeer moeizaam is. Dat maakt de term verwarde mensen niet klopt.

‘Verwardheid’ is geen eigenschap is van mensen, maar een oordeel over iemands gedragingen en gedachten op een gegeven moment. Een alternatieve term die de lading misschien beter dekt is bijvoorbeeld ‘mensen met een acute zorgnood’ of ‘mensen met een acute zorgvraag’. Mogelijk komt dit beter tegemoet als aanduiding van de schrijnende situaties waar politie, hulpverleners en andere dienstverleners mee te maken hebben.

Feitelijk betreft het een groep die al langer onder diverse namen bestond. Immers, mensen in acute (zorg)nood zijn van alle tijden.

Definitie van het Schakelteam
Het gaat om mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. Mensen met vaak verschillende aandoeningen of beperkingen, veelal in combinatie met verschillende levensproblemen (schulden, dakloosheid, werkloosheid, verlies van dierbaren, gebrek aan participatie, onverzekerd zijn, illegaliteit, etc).

Door verschillende omstandigheden kan de situatie ontstaan dat zij eenmalig of chronisch in problemen komen, grip op hun leven verliezen en daardoor overlast veroorzaken of zelfs in het strafrechtelijk circuit belanden.

Schakelteam, 2017

Feiten en cijfers

Meldingen van verward gedrag

In Nederland bieden verschillende bronnen informatie over mensen met verward gedrag. Bijvoorbeeld de politie, GGD -meldpunten, en regionaal ambulancevervoer.

Uit onderzoeken blijkt dat er meer registraties zijn dan het aantal geregistreerde personen. Dit komt omdat over een relatief kleine groep steeds opnieuw meldingen binnenkomen, die vervolgens steeds als nieuwe melding geregistreerd worden.

Het aantal personen met verward gedrag wordt dus overschat als alleen naar het aantal registraties wordt gekeken. De verschillende systemen kunnen bovendien maar moeilijk met elkaar vergeleken worden.

Lees meer hierover in de factsheets van het Trimbos-instituut en het RIVM:

Verward gedrag herkennen en reageren

Trainingen

Wie in zijn of haar werk te maken kan krijgen met personen die zich verward gedragen, kan bij het Trimbos-instituut trainingen volgen om dit gedrag te herkennen er beter op te reageren:

E-learning

Medewerkers van vervoersbedrijven zoals de NS, tram- en busmaatschappijen krijgen tijdens het werk te maken met personen met verward gedrag en geweld onder invloed van alcohol en drug. 

Voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid hebben we twee e-learning modules ontwikkeld: 

  • Passagiers met verward gedrag - Hoe ga je ermee om?
  • Passagiers onder invloed van alcohol en drugs  - Hoe ga je ermee om? 

Heeft u interesse in een e-learning als deze? Neem dan contact op met Anneke van Wamel.

Ondersteuning van de praktijk: Kennisnetwerk verward gedrag

Op verzoek van het Schakelteam en ZonMw hebben Movisie en het Trimbos-instituut, samen met andere kennisinstellingen, een kennisnetwerk personen met verward gedrag opgericht.

De kern van het netwerk wordt gevormd door de kennisinstituten die zich met dit thema bezighouden: Movisie, Trimbos-instituut, Vilans, Het CCV, MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid, Phrenos en Platform 31 (wonen en zorg).

Omdat het een open kennisnetwerk is, zullen ook andere partijen rond specifieke thema’s en onderwerpen uitgenodigd worden om aan te sluiten.

Missie van het netwerk

Het kennisnetwerk heeft de volgende missie:

  • Het ophalen van lokale en regionale kennis over een effectieve aanpak en onderdelen daarvan voor mensen met verward gedrag, dit waar nodig door te ontwikkelen en laagdrempelig te ontsluiten.
  • Het verwerken en verspreiden van kennis en tools op landelijk, overstijgend niveau.
  • Daarmee professionals, vrijwilligers, ervaringsdeskundigen uit zorg, sociaal en veiligheid waar mogelijk en nodig met gedegen kennis ondersteunen bij hun werk.

Voor wie?

Het kennisnetwerk richt zich op professionals, vrijwilligers, ervaringsdeskundigen werkzaam of actief in de domeinen zorg, sociaal en veiligheid. Maar ook cliënten en hun naasten kunnen hier voor hen belangrijke kennis halen.

Contact met het netwerk

Het Kennisnetwerk krijgt een eigen website. Tot die tijd kunt u contact opnemen met Anneke van Wamel.

Veelgestelde vragen

De belangrijkste aanleiding voor de toegenomen aandacht voor ‘verwarde personen’ is de stijging van de politieregistraties onder de code ‘E33’: ‘overlast door verwarde of overspannen personen’.

Deze code is in 2011 in gebruik genomen en het aantal meldingen is sindsdien sterk gestegen. Het aantal meldingen onder de noemer E33 in deze registratie steeg van bijna 52.000 in 2013 naar 75.000 in 2016 en ruim 90.605 in 2018 (Nationale Politie, 2019). Bij deze meldingen is geen sprake van een strafbaar feit.

Uit recent onderzoek van het RIVM en het Trimbos-instituut bleek dat een relatief kleine groep personen met verward gedrag verantwoordelijk is voor een groot deel van de E33 en E14 meldingen in de politieregistratie. Het aantal meldingen is dus niet gelijk aan het aantal personen. De toegenomen aandacht in de maatschappij en media kan ook nog een versterkend effect hebben. Publiek én politie zouden incidenten eerder onder deze term melden ene registeren.  

De toename van meldingen van verward gedrag in de politie wordt vaak toegeschreven aan de afbouw van bedden in de GGz, de zogenaamde ambulatisering. Hoewel dat een logische gevolgtrekking lijkt, is dat verband niet een-op-een te leggen.

Landelijk is het aantal mensen dat in een ggz-instelling verblijft vanaf 2000 onafgebroken toegenomen. Pas sinds 2013 is de groei gestopt. De stijging van het aantal geregistreerde incidenten is al vóór 2013 begonnen. Wel is het aantal GGz-bedden sneller afgebouwd, dan de psychiatrische hulp aan huis opgebouwd.

Er is te weinig zorg voor de ongeveer 250 duizend Nederlanders met ernstige psychische problemen die thuis wonen. Zij voelen zich vaak eenzaam en hebben behoefte aan meer ondersteuning bij hun psychische klachten.

Maar in de praktijk valt de overlast door deze mensen erg mee. Volgens onderzoeker Bauke Koekkoek (HAN) is slechts 10% van de toename van meldingen is te verklaren uit de afname van ggz-bedden. De 20% bedden die de laatste 5 jaar verdwenen, waren nauwelijks voor mensen met acuut gevaarlijk gedrag. Het waren "langdurige zorg"-bedden waarop mensen verbleven die het met passende hulp ook buiten kunnen redden.

Incidenten met mensen met verward gedrag spelen zich veelal af in en rond de woning en minder vaak op straat. Slechts in een minderheid van de gevallen is er sprake van (ernstige) overlast of risico voor anderen. Veelal gaat het dan om risico voor de persoon zelf.

Het percentage mensen met psychische en/of verslavingsproblemen dat slachtoffer wordt van geweld ligt echter beduidend hoger dan het percentage dat gewelddaden begaat. Sterker nog, het blijkt dat zij veel vaker dan andere burgers slachtoffer zijn van geweld of een ander misdrijf (Van Weeghel e.a., 2009).

Meer informatie

Anneke van Wamel

Stuur een bericht aan contactpersoon Anneke van Wamel of bel +31 (0)30 - 2959(251)

Meer producten

Producten

Nieuws

Kennisnetwerk verward gedrag gestart
27 september 2018 - Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV), MIND, Movisie, Phrenos, Platform 31, Trimbos-instituut..
Factsheet over ‘verwarde personen’ zet feiten op een rij
10 november 2016 - In de afgelopen jaren is de term ‘verwarde personen’ een begrip geworden in politiek, media en beleid. In de discussie..
Waarom we moeten stoppen met de term ‘verwarde personen’
13 juli 2016 - Verschillende recente publicaties behandelen het onderwerp ‘verwarde personen’. Frank van Hoof, senior onderzoeker bij..

Meer nieuws over dit onderwerp