Effectief werken aan mentale gezondheid
Hoe kunnen beleidsmakers en professionals bijdragen aan het versterken van de mentale gezondheid van de jeugd? Op deze pagina lees je meer over onder andere integrale aanpakken, landelijke programma's, interventies en richtlijnen.
Contact
Vragen over dit dossier?
Op de pagina Werken aan lokaal effectief mentaal gezondheidsbeleid lees je meer over hoe beleidsmedewerkers van gemeenten en beleidsadviseurs en gezondheidsbevorderaars van GGD’en de mentale gezondheid kunnen versterken.
Sterke pedagogische basis
Als samenleving zijn we met elkaar verantwoordelijk voor een stevig fundament voor gezond, veilig en kansrijk opgroeien [1]. Ouders zijn niet de enige opvoeders van hun kind; ook andere volwassenen in bijvoorbeeld de familiekring, de buurt en het onderwijs dragen bij aan de opvoeding. De verschillende omgevingen waarin het opvoeden plaatsvindt en de sociale relaties waarin ouder en kind functioneren, vormen samen de pedagogische basis. Een sterke pedagogische basis tijdens het opgroeien draagt bij aan welbevinden in het latere leven [1].
Integrale aanpak
Een sterke pedagogische basis vereist een duurzame integrale aanpak, waarin aandacht is voor alle leefomgevingen van de jeugdige. Verschillende partners vanuit bijvoorbeeld gemeenten, onderwijs en zorg werken hierin domeinoverstijgend met elkaar samen. Ook wordt binnen een integrale aanpak aandacht besteed aan het bevorderen van beschermende factoren, het terugdringen van risicofactoren, en aan vroegsignalering van beginnende problemen [2]. Interventies worden niet los van elkaar ingezet, maar zijn ingebed in een breed gedragen beleid. Alle elementen versterken elkaar en dragen bij aan een samenhangende aanpak [3]. Programma’s met een integrale aanpak:
Samenwerking
Een goed functionerend netwerk van samenwerkingspartners en een duidelijke regievoerder zijn belangrijke succesfactoren van een integrale aanpak [2]. Tools voor een goede samenwerking:
Landelijke programma’s
Verschillende landelijke programma’s zijn gericht op het verbeteren van de mentale gezondheid. Bij de ontwikkeling van een integrale aanpak kan hierop worden aangesloten. Zo is er de landelijke aanpak 'Mentale gezondheid: van ons allemaal', waarin de Nederlandse overheid voor een integrale aanpak pleit. Hierin is specifiek aandacht voor jongeren en jongvolwassenen.
Ook andere landelijke programma’s zijn opgezet om bij te dragen aan de preventie van mentale problemen, het bevorderen van (mentale) gezondheid en/of het verbeteren van de jeugdhulp:
Aanbod interventies
Er zijn veel interventies beschikbaar om de mentale gezondheid van de jeugd te versterken. Deze interventies zijn opgenomen in verschillende databanken:
Daarnaast biedt deze factsheet [2] een overzicht van effectieve interventies ter bevordering van de mentale gezondheid per levensfase. Ook bevat de factsheet kansrijke interventies. Deze zijn bijvoorbeeld beoordeeld als goed onderbouwd, aangedragen door experts of worden veel uitgevoerd in de praktijk.
Interventies op school
De school is een geschikte omgeving om vrijwel alle kinderen en jongeren te bereiken met interventies voor het versterken van mentale gezondheid. Een groot deel van de erkende interventies in deze levensfase vindt plaats op school. De meest voorkomende typen interventies voor scholen richten zich op:
- Sociaal-emotionele vaardigheden, veerkracht en vaardigheden om ‘nee’ te zeggen
- Bevorderen van sociaal gedrag, conflicthantering en tegengaan van pesten
Interventies verschillen niet alleen in doel, maar ook in doelgroep: sommige zijn bedoeld voor alle leerlingen, andere voor specifieke groepen, bijvoorbeeld leerlingen met angst- of stressklachten die extra ondersteuning nodig hebben.
De interventiematrix van de Databank Effectieve jeugdinterventies bevat een overzicht van erkende interventies voor tien veelvoorkomende vragen en problemen bij opgroeien en opvoeding. De interventies zijn ingedeeld in drie vormen van preventie: universeel (voor iedereen), selectief (voor groepen met een verhoogd risico) en geïndiceerd (voor individuen met problemen of een verhoogd risico op problemen). Via ‘locatie’ kan de school of een andere plaats van uitvoering worden geselecteerd.
Twee stappenplannen ‘Werken aan welbevinden’ helpt scholen in het primair, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs [8] en mbo [9] op weg met werken aan welbevinden door middel van een schoolbrede aanpak.
Ontbrekend zicht op kwaliteit
Veel interventies zijn niet opgenomen in de databanken, maar worden wel (op grote of kleine schaal) gebruikt in de praktijk, terwijl goed zicht op de kwaliteit ontbreekt [10]. Van slechts van een klein deel van de interventies zijnde effecten bekend, waardoor nog onduidelijk is wat werkt, voor welke jongeren en op welke leeftijd [10].
Richtlijnen en praktijkstandaarden voor praktijkprofessionals
Ben je een praktijkprofessional die werkt met jeugd en heb je behoefte aan richtlijnen die beschrijven wat onder goed professioneel handelen wordt verstaan? Kijk dan in de Databank Richtlijnen van het Nederlands Jeugdinstituut. De richtlijnen zijn gebaseerd op praktijk- en wetenschappelijke kennis, en ervaringen van kinderen, jongeren en opvoeders.
Ben je op zoek naar kennis over diagnose en behandeling van de meest voorkomende psychische aandoeningen? Bekijk dan de praktijkstandaarden van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie.
Meer informatie en links
Mentaal Vitaal: laagdrempelige informatie over mentale gezondheid, persoonlijk advies en ondersteuning.
