Depressiepreventie bij zwangere en pas bevallen moeders

Sommige zwangere en pas bevallen moeders ervaren tijdens de zwangerschap of na de bevalling depressieve klachten of ontwikkelen een postpartum depressie (PPD). Dit komt vaker voor dan je zou denken. Ieder jaar krijgen ruim 23.000 pas bevallen moeders (13%) een postpartum depressie.

Projectomschrijving

Het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) heeft in het Meerjarenprogramma Depressiepreventie vastgesteld dat ketenpartijen beter moeten samenwerken om depressies te helpen voorkomen. Zwangere en pas bevallen moeders is een van de hoogrisicogroepen uit het programma. In dit kader heeft GGD GHOR Nederland de opdracht gekregen om tot een advies te komen over kennis en ervaring op het gebied van implementeren van een ketenaanpak die bestaat uit betere signalering en invoering van een standaard screening voor PPD, en stepped-care benadering en informatieoverdracht door professionals.

Aanpak

Wat houdt een ketenaanpak preventie van postpartum depressie in?

In een ketenaanpak preventie postpartum depressie werken professionals in de geboortezorg nauw met elkaar samen om bij aanstaande en pas bevallen moeders tijdig depressieve klachten te signaleren, hen te ondersteunen en zo nodig door te verwijzen. Uiteindelijk doel is het voorkomen van (verergering van) depressieve klachten en postpartum depressie. Er zijn vier onderdelen in een ketenaanpak:

  1. Bewustwording van postpartum depressie bij professionals en bij de aankomende en pas bevallen moeders (bij professionals door deskundigheidsbevordering en bij moeders bijv. met hulp van een folder).
  2. Versterken van tijdig signaleren van depressieve klachten bij de moeders (door middel van het inzetten van een screening, maar ook door deskundigheidsbevordering bij professionals).
  3. Het versterken van toeleiding naar de juiste begeleiding of behandeling in de geboortezorg.
  4. Versterking van de ketensamenwerking (oa verbeteren informatieoverdracht), passend binnen de lokale situatie.

De nadruk in de pilots ligt vooral op het (kleinschalig) implementeren van een screeningsinstrument (de EPDS). Daarnaast investeren organisaties in de samenwerking met andere geboortezorgprofessionals, ontwikkelen een goed regionaal zorgpad (na screening is ondersteuning of verwijzing een vereiste), en/of delen een folder uit aan de moeders over ‘als de roze wolk er niet is’.

In het project wordt gewerkt met een ‘stepped care’ aanpak, dat wil zeggen: zo licht mogelijke ondersteuning of zorg als dat kan, en zwaarder als dat nodig is.

Op basis van de resultaten van een kwalitatieve studie onder verloskundigen en gynaecologen, van pilots die we nu in verschillende regio’s uitvoeren en een eerder doorbraaktraject (2017-2019), stellen GGD GHOR Nederland en Trimbos-instituut een implementatieadvies voor VWS op voor bredere implementatie na het project. Ook komt de toolbox ‘Preventie van postpartum depressie’ landelijk beschikbaar voor alle organisaties die werken aan preventie van PPD (naar verwachting juni 2022).

Projectteam

GGD GHOR Nederland en Trimbos-instituut werken samen met Academische werkplaats Jeugd Twente, NCJ en KNOV om te komen tot een advies over kennis en ervaring op het gebied van implementeren van een standaard screening voor PPD, stepped-care benadering en informatieoverdracht door professionals.

Regiegroep

De regiegroep denkt gedurende het project mee over de plannen en adviseert over de uit te voeren activiteiten. De volgende organisaties nemen plaats in de regiegroep:

  • Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS)
  • Trimbos-instituut
  • NCJ
  • CPZ
  • BO Geboortezorg
  • KNOV
  • GGZ Nederland
  • AJN

Landelijke bijeenkomsten

Aan het eind van het project (juni 2022) zal een landelijke bijeenkomst georganiseerd worden om het landelijke implementatieadvies te presenteren en voor de launch van de toolbox Preventie van PPD.

Pilots

De pilotpartners zijn heel divers: van GGD projectleiders (GGD HvB, GGD West Brabant en GGD Hollands Noorden), GGZ professionals, verloskundigen, ziekenhuismedewerkers, tot aan vrijgevestigde coaches. De scope en reikwijdte van de pilots is verschillend. In totaal doen 15 pilotpartners mee.  Er is tijdens de ontwikkeling van de ketenaanpak ook veel ruimte voor lokale context.

Publicaties

De meeste producten worden uitgetest en zijn daardoor nog niet vrij verkrijgbaar. In juni 2022 komt dit beschikbaar.

Heb je een vraag over één van de producten? Mail dan naar mlinthorst@ggdghor.nl

 

Algemene kennis en informatie

  • Factsheet Waar staan we? 'depressiepreventie aanstaande en pas bevallen moeders'.

 

Vragenlijst uitgezet onder professionals in de geboortezorg. Respons 263.

  • Voor het volledige rapport ‘Rapportage resultaten enquête aanstaande en pas bevallen moeders in Nederland’.
  • Het overzicht ‘Preventieve interventies postpartum depressie’ is te vinden op www.ggdghorkennisnet.nl (nog niet vrij toegankelijk).

 

Deskundigheidsbevordering professionals

  • De vernieuwde e-learning ‘Signaleren postpartum depressie’ voor JGZ professionals en verloskundigen inclusief accreditatie voor jeugdartsen (bron: Trimbos-instituut)
  • Springplankje Stepped care
  • Werkinstructie screenen op postpartum
  • EPDS vragenlijst vertaald naar het Pools en Turks. De vragenlijsten zijn terug te vinden op www.ggdghorkennisnet.nl (Dit naar aanleiding van het team uit Tilburg die relatief veel Poolse en Turkse vrouwen op spreekuur krijgen (CB))

 

Bewustwording doelgroep en naasten

  • Folder ‘Waar is de roze wolk’ in A4 en A5 (Nederlands, Engels)
  • Poster ‘Waar is de roze wolk’
  • Wachtkamerfilmpje ‘Waar is de roze wolk’
  • ‘Moodmeter’ voor anderstaligen en laaggeletterdheid (inclusief moodmeter vaders)
  • Tips voor partners en naasten I Angst en depressies (Nederlands)

 

Overig

 

Producten buiten het project

  • Digitale vragenlijst EPDS ontwikkeld door GGD Hart voor Brabant

Contact

Vragen over het project en/of producten die zijn ontwikkeld? Neem dan contact op met de projectleider Merel Linthorst: mlinthorst@ggdghor.nl of Linda Bolier: lbolier@trimbos.nl.