Depressiepreventie bij aanstaande en pas bevallen moeders

Sommige moeders ervaren tijdens de zwangerschap of na de bevalling depressieve klachten of ontwikkelen een postpartum depressie (PPD). Dit komt vaker voor dan je zou denken. Ieder jaar krijgen ruim 23.000 pas bevallen moeders (13%) een postpartum depressie.

Projectomschrijving

Het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) heeft in het Meerjarenprogramma Depressiepreventie vastgesteld dat ketenpartijen beter moeten samenwerken om depressies te helpen voorkomen. Aanstaande en pas bevallen moeders is een van de hoogrisicogroepen uit het programma. In dit kader heeft GGD GHOR Nederland de opdracht gekregen om tot een advies te komen over kennis en ervaring op het gebied van implementeren van een ketenaanpak die bestaat uit betere signalering en invoering van een standaard screening voor PPD, een stepped-care benadering en informatieoverdracht door professionals.

Aanpak

Wat houdt een ketenaanpak preventie van postpartum depressie in?

In een ketenaanpak preventie postpartum depressie werken professionals in de geboortezorg nauw met elkaar samen om bij aanstaande en pas bevallen moeders tijdig depressieve klachten te signaleren, hen te ondersteunen en zo nodig door te verwijzen. Uiteindelijk doel is het voorkomen van (verergering van) depressieve klachten en postpartum depressie. Er zijn vier onderdelen in een ketenaanpak:

  1. Bewustwording van postpartum depressie bij professionals en bij de aankomende en pas bevallen moeders (bij professionals door deskundigheidsbevordering en bij moeders bijv. met hulp van een folder).
  2. Versterken van tijdig signaleren van depressieve klachten bij de moeders (door middel van het inzetten van een screening, maar ook door deskundigheidsbevordering bij professionals).
  3. Het versterken van toeleiding naar de juiste begeleiding of behandeling in de geboortezorg.
  4. Versterking van de ketensamenwerking (oa verbeteren informatieoverdracht), passend binnen de lokale situatie.

De nadruk in de pilots lag vooral op het (kleinschalig) implementeren van een screeningsinstrument (de EPDS). Daarnaast investeerden organisaties in de samenwerking met andere geboortezorgprofessionals, ontwikkelden een goed regionaal zorgpad (na screening is ondersteuning of verwijzing een vereiste), en/of deelden een folder uit aan de moeders over ‘als de roze wolk er niet is’.

In het project is gewerkt met een ‘stepped care’ benadering, dat wil zeggen: zo licht mogelijke ondersteuning of zorg als dat kan, en zwaarder als dat nodig is. Het is niet nodig om iedere mentale klacht te behandelen. ‘Normaliseren’ en de moeder ondersteunen kan hierbij voldoende zijn. Aan de andere kant willen we geen ernstiger klachten missen en is het nodig dat een vrouw met deze klachten gesignaleerd wordt en de juiste hulp hiervoor krijgt.

Op basis van de resultaten van een kwalitatieve studie onder verloskundigen en gynaecologen, van pilots die in verschillende regio’s zijn uitgevoerd (2021-2022) en een eerder doorbraaktraject (2019-2021), stellen GGD GHOR Nederland en Trimbos-instituut een implementatieadvies voor VWS op voor bredere implementatie na het project. Ook is de toolkit ‘Preventie van postpartum depressie’ landelijk beschikbaar gesteld voor alle organisaties die werken aan preventie van PPD.

Projectteam

GGD GHOR Nederland en Trimbos-instituut werkten samen met Academische werkplaats Jeugd Twente, NCJ en KNOV om te komen tot een advies over kennis en ervaring op het gebied van implementeren van een standaard screening voor PPD, stepped-care benadering en informatieoverdracht door professionals.

Regiegroep

De regiegroep dacht gedurende het project mee over de plannen en adviseerde over de uit te voeren activiteiten. De volgende organisaties zaten in de regiegroep:

  • Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS)
  • Trimbos-instituut
  • NCJ
  • CPZ
  • BO Geboortezorg
  • KNOV
  • GGZ Nederland
  • AJN

Pilots

De pilotpartners waren heel divers: van GGD projectleiders, GGZ professionals, verloskundigen, ziekenhuismedewerkers, tot aan vrijgevestigde coaches. De scope en reikwijdte van de pilots was verschillend. In totaal deden 15 pilotpartners mee.  Er was tijdens de ontwikkeling van de ketenaanpak ook veel ruimte voor lokale context en maatwerk.

Publicaties

Algemene kennis en informatie

  • Factsheet Waar staan we? 'depressiepreventie aanstaande en pas bevallen moeders'.

Vragenlijst uitgezet onder professionals in de geboortezorg

  • Voor het volledige rapport ‘Rapportage resultaten enquête aanstaande en pas bevallen moeders in Nederland’.

Deskundigheidsbevordering professionals
Deze producten zijn te downloaden in de toolkit Preventie Postpartum Depressie

  • De vernieuwde e-learning ‘Signaleren postpartum depressie’ voor JGZ professionals en verloskundigen met accreditatie voor jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en verloskundigen (bron: Trimbos-instituut)
  • Springplankje Stepped care stap-voor-stap
  • Werkinstructie screenen op postpartum depressie
  • EPDS vragenlijst vertaald naar het Pools en Turks. De vragenlijsten zijn terug te vinden op www.ggdghorkennisnet.nl (Dit naar aanleiding van een pilot team die relatief veel Poolse en Turkse vrouwen op spreekuur krijgen bij het consultatiebureau.)

Bewustwording doelgroep en naasten
Deze producten zijn te downloaden in de toolkit Preventie Postpartum Depressie

  • Folder ‘Waar is de roze wolk’ in A4 en A5 (Nederlands, Engels)
  • Poster ‘Waar is de roze wolk’
  • Wachtkamerfilmpje ‘Waar is de roze wolk’
  • ‘Moodmeter’ voor anderstaligen en laaggeletterdheid (inclusief moodmeter vaders)
  • Tips voor partners en naasten I Angst en depressie (Nederlands)

Overig

Producten van pilotpartners

Contact

Vragen over het project en/of producten die zijn ontwikkeld? Neem dan contact op met de projectleider Merel Linthorst: mlinthorst@ggdghor.nl of Linda Bolier: lbolier@trimbos.nl.