Waar vind je cijfers over mentale gezondheid jeugd?

Dit dossier zet de cijfers over de mentale gezondheid van jongeren op een rij. De cijfers over kinderen (groep 7 en 8) en jongeren (12 t/m 18 jaar) worden onder andere verzameld in twee landelijke studies onder leerlingen in het regulier basis- en voortgezet onderwijs:

• De Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) studie (laatst uitgevoerd in 2021) [6]
• Het Peilstationsonderzoek (laatst uitgevoerd in 2023) [9]

Beide studies worden elke vier jaar uitgevoerd en wisselen elkaar om de twee jaar af. De HBSC-studie gaat uitgebreid in op de mentale gezondheid en sociale relaties van scholieren. Het Peilstationsonderzoek stelt hier enkele vragen over. De studies worden uitgevoerd door het Trimbos-instituut (Peilstationsonderzoek), in samenwerking met de Universiteit Utrecht en het Sociaal en Cultureel Planbureau (HBSC-studie).

Bundeling van informatie

Op de website staan actuele cijfers over de mentale gezondheid van kinderen, adolescenten en jongvolwassenen. Beschikbare landelijke cijfers worden hier gebundeld.

Kinderen van 0-12 jaar

Er zijn weinig landelijke cijfers over de mentale gezondheid van kinderen van 0-10 jaar. Over leerlingen uit groep 6, 7 en 8 zijn wel cijfers beschikbaar.

• Bekijk de laatste cijfers over mentale gezondheid onder groep 7- en 8-leerlingen (Peilstationsonderzoek, 2023) [9]
• Bekijk de uitkomsten van de HBSC-studie (2021) voor een uitgebreider beeld over de gezondheid en het welzijn van groep 8-leerlingen  [6]
  • In 2022 is onderzocht of de trends uit de HBSC-studie van 2021 zich voortzetten in 2022 [7]. Dit is ook het eerste onderzoek waarin landelijke gegevens verzameld zijn over het welzijn van leerlingen in groep 6 en 7. Bekijk hier de uitkomsten voor leerlingen in het basisonderwijs.

Jongeren van 12-18 jaar

• Bekijk de laatste cijfers over mentale gezondheid onder 12 t/m 16-jarigen (Peilstationsonderzoek, 2023) [9]
  • Het Peilstationsonderzoek bevat ook enkele cijfers over jongeren van 12 t/m 18 jaar. De cijfers van 17- en 18-jarigen zijn niet representatief voor die leeftijdsgroepen in de algemene bevolking omdat een deel van de 17- en 18-jarigen in het vervolgonderwijs zit (zoals mbo, hbo of wo).
• Bekijk de uitkomsten van de HBSC-studie (2021) voor een uitgebreider beeld over de gezondheid en het welzijn van jongeren [6]
  • In 2022 is onderzocht of de trends uit de HBSC-studie van 2021 zich voortzetten in 2022 [7]. Bekijk hier de uitkomsten voor leerlingen van 12 t/m 16 jaar in het voortgezet onderwijs.
  • Naast een landelijk beeld, vergelijkt de HBSC-studie de resultaten ook met gegevens uit andere Europese landen. Bekijk de laatste trends in welzijn vergeleken met internationale leeftijdsgenoten [11].

Andere periodieke onderzoeken

• Vanuit alle GGD’en, GGD GHOR Nederland en het RIVM wordt elke 4 jaar de Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd. Dit vragenlijstonderzoek richt zich op leerlingen in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. In tegenstelling tot de eerdergenoemde onderzoeken, is het hierin mogelijk om resultaten op landelijk, regionaal en gemeenteniveau te bekijken. Als aanvulling op de uitkomsten van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 is er verdiepend kwalitatief onderzoek uitgevoerd naar mentale gezondheid, stress, sociale media, vapen en pesten [12].
• In het Gezondheidsonderzoek COVID-19 onderzocht het Netwerk GOR (Gezondheidsonderzoek bij Rampen) de gevolgen van de coronapandemie voor onder andere de mentale gezondheid van jongeren tussen 2021 en 2025. Bekijk hier de uitkomsten.
• De Kinderombudsman doet elke twee jaar onderzoek naar wat er speelt in de levens van kinderen en jongeren in Nederland. Bekijk hier de uitkomsten uit 2024.

Jongvolwassenen van 18-25 jaar

Omdat onderzoeken zich op verschillende doelgroepen richten, maken we hier onderscheid tussen studenten en de brede doelgroep jongvolwassenen.

Studenten

Het landelijke onderzoek Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs (MMMS) bestudeert de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten van hogescholen en universiteiten in Nederland.

Bekijk de laatste cijfers over mentale gezondheid in het hoger onderwijs.

Over de mentale gezondheid van studenten in het mbo is relatief weinig bekend, omdat vragenlijstonderzoeken zich zelden op mbo-studenten richten [13]. De onderzoeken die wel gedaan zijn, richtten zich vaak op een specifieke groep mbo-studenten, zoals studenten van een bepaalde opleidingsrichting of van één bepaald mbo-niveau. Hierdoor ontbreken representatieve gegevens over de mentale gezondheid van de totale groep mbo-studenten [13]. In 2024 is er onderzoek gedaan naar risicofactoren en oplossingen voor prestatiedruk en stress bij mbo-studenten [14]. Bekijk de uitkomsten hier. Ook zijn in 2024 resultaten van het signaleringsinstrument TestJeLeefstijl van de MBO-raad gepubliceerd. Deze resultaten zijn echter niet representatief voor alle mbo-studenten.

Net als andere jongeren voelden mbo-studenten zich tijdens de coronapandemie  vaker somber en eenzaam dan voor de pandemie [15]. Studenten die al vóór de pandemie veel mentale problemen hadden, bleken het meest kwetsbaar. Zij hadden ook na de coronapandemie nog de meeste mentale problemen [16].

Jongvolwassenen

Hoewel veel onderzoeken gericht zijn op studenten, zijn er ook cijfers over de mentale gezondheid van de brede doelgroep jongvolwassenen (16 t/m 35 jaar) [17]. Bekijk de uitkomsten hier.

Gebrek aan cijfers over psychische aandoeningen

Bovenstaande cijfers bieden inzicht in algemene trends in mentaal welbevinden en mentale problemen van de jeugd. Deze cijfers zijn echter gebaseerd op zelfrapportage. Dit betekent dat jeugdigen zelf hebben aangeven hoe het met hen gaat. Zelfrapportage kan beperkingen met zich meebrengen. Zo kunnen jeugdigen geneigd zijn om sociaal wenselijke antwoorden te geven. Dit kan leiden tot zowel over- als onderrapportage van problemen [4, 6].

Landelijk representatieve cijfers over het vóórkomen, het beloop en de gevolgen van psychische aandoeningen bij jongeren tot 18 jaar ontbreken in Nederland [18, 19]. Daardoor is het bijvoorbeeld niet bekend hoeveel jongeren op dit moment een depressie, angststoornis,  burn-out of ADHD hebben. Ook weten we niet welke jongeren het meeste risico lopen op deze psychische aandoeningen en welke gevolgen deze aandoeningen hebben voor de jongere, het gezin en de school.

Kortom, het volledige spectrum van de mentale gezondheid van de jeugd (van welbevinden via het ervaren van klachten tot het hebben van een stoornis) is niet goed in beeld. Dit is dan ook één van de aandachtspunten in de Kennisagenda Mentale Gezondheid Jeugd. Verschillende initiatieven proberen verandering te brengen in het gebrek aan een overkoepelend beeld, zoals het DREAMS-onderzoek en de StroomOp Monitor. En dat is belangrijk, want een gebrek aan data kan leiden tot een mismatch tussen de beschikbare zorg en de vraag naar zorg. Cijfers over de omvang en ernst van problemen kunnen, gecombineerd met cijfers over zorggebruik, bijdragen aan betere keuzes voor de organisatie van het zorgaanbod en het inkoopbeleid [20].

Daarnaast kunnen data over mentale gezondheid en zorggebruik bijdragen aan kwaliteitsbeoordeling van de jeugdhulp. Zij kunnen bijvoorbeeld inzicht geven in hoe jeugdigen in de jeugdhulp terechtkomen, welke zorg wordt verleend en of jeugdhulp heeft bijgedragen aan welbevinden of herstel [20]. Tien concrete adviezen maken duidelijk welke stappen nodig zijn om meer zicht te krijgen op de mentale gezondheid en het zorggebruik van de jeugd [21].

Meer informatie en links

Mentaal Vitaal: laagdrempelige informatie over mentale gezondheid, persoonlijk advies en ondersteuning.