Zwangerschap en postpartum depressie

In Nederland krijgen naar schatting jaarlijks ruim 23.000 vrouwen, die zwanger zijn en/of bevallen zijn, een depressie. Een postpartum depressie (in de volksmond bekend als postnatale depressie) is daarmee de meest voorkomende aandoening bij nieuwe moeders.

Symptomen

De symptomen van een postpartum depressie zijn hetzelfde als een reguliere depressie. De depressie is echter gekoppeld aan de zwangerschap of de bevalling. Symptomen die kunnen voorkomen zijn onder andere:

  • somberheid                                        
  • nergens zin in hebben 
  • waardeloos voelen                      
  • teveel of juist te weinig eten              
  • slecht slapen                                      
  • onrustig of juist geremd gedrag         
  • vermoeidheid
  • moeite met concentreren
  • moeite met beslissingen nemen
  • gedachte aan dood en/of suïcide

Postnataal of postpartum?

Postnatale depressie en postpartum depressie worden als termen vaak door elkaar gebruikt. De term postpartum slaat op de gesteldheid van de moeder, ‘na de bevalling’. Postnataal is meer gefocust op de gezondheid van de baby, ‘na de geboorte’. De juiste term is postpartum depressie, omdat we het over de gesteldheid van de moeder hebben. In de volksmond wordt echter vaker ‘postnatale depressie’ gebruikt.

Risicofactoren

Individuele kwetsbaarheid
Vrouwen met een chronische lichamelijke ziekte of psychische klachten (waaronder een eerdere depressie), vrouwen met een licht verstandelijke beperking en vrouwen waarbij sprake is van middelenmisbruik hebben een grotere kans om een depressie te ontwikkelen dan vrouwen die dat niet hebben.

Erfelijkheid
Kinderen van ouders die ooit een (postpartum) depressie hebben gehad, hebben bijna driemaal zoveel kans op een depressie dan kinderen van ouders zonder depressie.

Sociale omgevingsfactoren
Vrouwen die laag opgeleid zijn of geen betaalde baan hebben, hebben een grotere kans op een depressie dan hoger opgeleiden en vrouwen die wel een betaalde baan hebben. Dat geldt ook voor vrouwen die weinig sociale steun krijgen en vrouwen die alleenstaand ouderschap hebben.

Leeftijd
Uit onderzoek blijkt dat vrouwen tussen de 18-24 jaar een grotere kans hebben om een depressie te krijgen.

Levensgebeurtenis
Ingrijpende levensgebeurtenissen zoals een verhuizing, een traumatische ervaring (bijvoorbeeld mishandeling, verwaarlozing) en verlieservaringen (bijvoorbeeld miskraam, scheiding, de dood van een ouder, verlies van werk) vergroten de kans op een depressie.

Factoren rondom de bevalling
Factoren die voor, tijdens of na de bevalling kunnen bijdragen aan het ontstaan van een postpartum depressie (perinatale factoren) zijn onder andere: een ongeplande of ongewenste zwangerschap; tienermoeder zijn; hoge mate van stress of angst tijdens de zwangerschap of tijdens de bevalling; complicaties tijdens de zwangerschap, de bevalling of de kraamtijd; vroeggeboorte of ziekte van het kindje; en het stoppen met antidepressiva tijdens de zwangerschap.

Beschermende factoren

Goede lichamelijke gezondheid
Een goede lichamelijke gezondheid heeft niet iedereen in de hand. Maar bijvoorbeeld gezond eten, niet roken, geen alcohol drinken en voldoende bewegen werkt beschermend. Bewegen kan goed werken bij het tegengaan van een depressie en wordt daarom vaak geadviseerd bij de behandeling van een depressie.

Sociale participatie
Voor een net bevallen moeder lijkt de wereld vaak erg klein. Ze kan zich daardoor niet lekker in haar vel voelen, een gevoel dat ook bij een depressie hoort. Ondanks dat een moeder alles betekent voor haar baby is het belangrijk voor een vrouw om tijdens haar verlof onder de mensen te komen en leuke activiteiten te ondernemen.

Sociale steun in de omgeving
De kans op een depressie is kleiner als een vrouw bij anderen terecht kan voor steun (waaronder mantelzorg na de bevalling) en samen leuke activiteiten kan ondernemen.

Zelfwaardering
Als een vrouw positief over zichzelf denkt, zorgt ze beter voor zichzelf en staat sterker in haar schoenen. Dit voorkomt hopeloze en depressieve gevoelens.

Gevoel van controle
Een vrouw is zelfverzekerder als ze het gevoel heeft controle te hebben over haar leven. Naarmate dit gevoel sterker is, is de kans op depressieve klachten kleiner.

E-learnings: preventie postpartum depressie

Het tijdig signaleren van (beginnende) depressieve klachten is de eerste stap bij het voorkomen van een postpartum depressie. Wij hebben in samenwerking met professionals twee e-learnings ontwikkeld die hierbij kunnen helpen: 

Preventie postpartum depressie

In deze e-learning voor verloskundigen, jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen leert u wat een postpartum depressie is, hoe u het signaleert en welke stappen u kunt ondernemen.

Meer informatie en bestellen

Signaleren postpartum depressie

In deze e-learning voor kraamverzorgenden leert u wat een postpartum depressie is, hoe u het signaleert en bespreekbaar maakt met de kraamvrouw. Ook leert u welke stappen u kunt ondernemen. Deze e-learning is ontwikkeld in samenwerking met KennisCentrum Kraamzorg (KCKZ). 

Meer informatie en bestellen

Project: depressiepreventie aanstaande en pas bevallen moeders

Preventie project

In samenwerking met diverse partijen zijn we gestart met een landelijk project gericht op de preventie van depressie bij aanstaande en pas bevallen moeders (2019-2021). Dit project maakt onderdeel uit van het Meerjarenprogramma Depressiepreventie (MJP) van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Met het MJP wil VWS vooral dat de keten van bewustwording, signalering, bespreken, verwijzen en toeleiden naar (preventieve) interventies wordt versterkt.

Verbetering samenwerking

Het doel van dit project is het verbeteren van de samenwerking in de geboortezorgketen. Hierbij moeten depressieve klachten bij aankomende en pas bevallen moeders tijdig gesignaleerd worden. Ook moeten deze vrouwen met depressieve klachten naar de juiste behandeling of begeleiding worden toegeleid en ondersteund.

 

 

Samenwerkingspartijen

Dit project voeren we uit samen met:

  • GGD Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio Nederland (GGD GHOR Nederland)
  • Academische Werkplaats Jeugd in Twente (AWJT)
  • Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV)
  • Nederlandse Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)

Fase 1: inventarisatie

Om inzicht te krijgen in verbetermogelijkheden van het vroegtijdig signaleren van depressieve klachten bij aankomende en pas bevallen moeders is een inventarisatie gedaan onder zorgverleners die betrokken zijn bij de geboortezorg en binnen de Jeugdgezondheidszorg (JGZ).

Bekijk voor meer informatie de factsheet

 

 

 

Fase 2: deskundigheid

Ter bevordering van de deskundigheid wordt onder andere de e-learning ‘Preventie postpartum depressie’ voor verloskundigen en JGZ aangevuld met informatie over gegevensoverdracht. De e-learning wordt vervolgens gebruikt bij het derde onderdeel: regionale ketenaanpak. Daarnaast wordt er een leertoets voor jeugdartsen ontwikkeld zodat de e-learning geaccrediteerd kan worden voor jeugdartsen.

 



Fase 3: regionale ketenaanpak

In fase 3 richten we ons op het ondersteunen van professionals bij het regionaal versterken van de ketenaanpak en organiseren van goede begeleiding van jonge moeders naar de juiste behandeling. In deze fase helpt een team van experts lokale teams bij het ontwikkelen van een goed functionerend zorgpad. Hiermee worden de eerste stappen gezet in de verbetering van de zorg in de pre- en postnatale setting voor aanstaande- en pas bevallen moeders.

Lees meer over dit projectonderdeel

Meedoen? Mail mlinthorst@ggdghor.nl

Voor aanstaande en pas bevallen moeders

Op de website mentaalvitaal.nl kunnen aanstaande en pas bevallen moeders informatie vinden over ‘postnatale depressie’. Als professional kunt u uw cliënten naar deze website doorverwijzen. Er wordt onder andere uitgelegd wat een ‘postnatale depressie’ is, wat de symptomen zijn, en wat ze er zelf aan kan doen. Daarnaast staan er op mentaalvitaal.nl veel tips, informatie en oefeningen om met mentale gezondheid aan de slag te gaan.

WellMom app: blijf positief tijdens en na je zwangerschap

De app WellMom heeft als doel om de mentale veerkracht te vergroten en om depressieve klachten bij zwangere en pas bevallen vrouwen te voorkomen en te verminderen.

De inhoud van de app is gebaseerd op de evidence-based interventie voor zwangere vrouwen ‘The Mothers and Babies Course’. Daarnaast zijn evidence-based principes gebruikt van cognitieve gedragstherapie, positieve psychologie, mindfulness en probleemoplossing. Deze principes zijn ook toegepast in andere door het Trimbos-instituut ontwikkelende evidence-based interventies.

In de app kun je negen verschillende lessen volgen. Het gaat hier bijvoorbeeld om gedachten en gevoelens, minder piekeren, leuke activiteiten ondernemen en assertief zijn. De app bevat ook ontspanningsoefeningen die via een podcast beluisterd kunnen worden. Tevens kan de stemming bijgehouden worden in een soort dagboek. De app is gratis te downloaden in de appstores.

Meer informatie of de app downloaden

Loss app: omgaan met het verlies van een kindje

1 op de 4 vrouwen maakt in haar leven een miskraam mee en 1% van de zwangerschappen eindigt in een doodgeboorte (het overlijden van een kindje na 20 weken zwangerschap of rond de geboorte). De app Loss is bedoeld ter versterking van de mentale veerkracht van ouders die gedurende de zwangerschap of net daarna hun kindje hebben verloren. Het gaat hierbij om ondersteuning tijdens het rouwproces na het verlies van het kindje, niet om het aanpakken van (gecompliceerde of geprolongeerde) rouw.

De app bevat 11 verschillende oefeningen, zoals oefeningen in positieve psychologie en ontspanningsoefeningen. Daarnaast kunnen gebruikers op een 'Mood wall’ ervaringen delen en contact maken met andere gebruikers van de app. Er is ook een privé prikbord waar eigen gedachten en ervaringen voor de gebruiker zelf opgeslagen kunnen worden. In de app staan ook tips, artikelen, gedichten en links naar relevante boeken en websites. De app is gratis te downloaden in de appstores (alleen beschikbaar op tablets).

Meer informatie of de app downloaden

Nieuws

Online training 'Preventie van depressie' vernieuwd
22 november 2019 - Als zorgprofessionals depressieve klachten beter herkennen, kan het aantal mensen met een depressie afnemen. Een geheel..
Het verband tussen eenzaamheid en psychische aandoeningen
30 september 2019 - Volwassenen die zich eenzaam voelen hebben een groter risico om een ernstige stemmings-, angst- of middelenstoornis te..

Meer nieuws over dit onderwerp

Blogs

Tussen welbevinden en in-de-knel-bevinden: het verhaal van Mo
30 oktober 2018 - Jeroen Lammers was laatst op bezoek bij een basisschool in een achterstandswijk. “Een krachtwijk zoals dat nu heet.” De..
‘’We moeten dieper graven om de verborgen zorgen van de jeugd te ontdekken’’
21 september 2018 - Op 1 oktober houdt hoogleraar Marloes Kleinjan haar oratie ‘De onderste steen boven: over de verborgen zorgen van de..

Meer blogs over dit onderwerp