Gezondheidsrisico’s en kosten alcoholgebruik bij jongeren

Bewusteloos

Omdat het lichaam van jongeren nog niet volgroeid is, raken zij eerder bewusteloos door alcohol. Ze hebben namelijk minder lichaamsvocht dan volwassenen, waarover de alcohol zich minder door het lichaam verdeelt. Hierdoor hebben jongeren na hetzelfde aantal glazen een hoger alcoholpromillage dan volwassenen.

Verstoorde hersenontwikkeling

De hersenen van jongeren zijn in ontwikkeling tot hun 25e levensjaar. Dit gebeurt in fasen. Als eerste ontwikkelen de vitale hersenfuncties (bijvoorbeeld informatieverwerking en motoriek), gevolgd door de ontwikkeling van de emotionele hersengebieden en de rationele hersengebieden (bijvoorbeeld geheugen, concentratie, besluitvorming, leervermogen, planning).

Er zijn aanwijzingen dat alcoholgebruik door jongeren kan leiden tot een versnelde afname van de grijze stof in de hersenen. Deze grijze stof is belangrijk voor het krijgen en verwerken van informatie [2, 3]. Alcohol kan dus leiden tot een verstoorde hersenontwikkeling bij jongeren.

'> Zie ook de infosheet Alcohol en de hersenontwikkeling van jongeren'.

Het is echter nog niet helemaal duidelijk wat het effect van alcoholgebruik is op de hersenactiviteit, het cognitief functioneren en schoolprestaties bij jongeren. Zo vond studie uit Groot-Brittannië geen verband tussen binge drinken (het drinken van 5 of meer drankjes bij één gelegenheid) in de adolescentie en vroege volwassenheid en het werkgeheugen, het kunnen onderdrukken van automatische reacties, en het herkennen van emoties [4]. Ander onderzoek vond juist wel een relatie tussen alcoholgebruik en het verminderen van cognitieve functies zoals leren, geheugen en concentratie [3,5]. Er lopen momenteel longitudinale studies met gevarieerde steekproeven om duidelijkheid te krijgen over het effect van alcoholgebruik op het cognitief functioneren en de hersenactiviteit van jongeren [3].

Ongewenste zwangerschap

Jongeren die overmatig drinken lopen tot wel vier keer zoveel kans om op hun achttiende zwanger te zijn (geweest) of één of meerdere kinderen te hebben [6,7]. Dit komt door een toename van onveilige seks en seksuele dwang naarmate jongeren meer alcohol drinken.

Depressie, angst en suïcide

Onderzoek laat zien dat Nederlandse jongeren (12 t/m 16 jaar) die binge drinken (het drinken van 5 of meer drankjes bij één gelegenheid) vaker gedragsproblemen, hyperactiviteit en psychosomatische klachten (hoofdpijn, buikpijn, rugpijn, duizeligheid, slaapproblemen, ongelukkig voelen of zenuwachtig zijn) hebben dan jongeren die niet binge drinken. Ook geven jongeren die binge drinken hun leven (6,7) gemiddeld een lager cijfer dan jongeren die niet bingen (7,2) [8]

> Lees meer over alcoholgebruik en roken de relatie met en mentale gezondheid onder Nederlandse jongeren.

Jongeren met een depressie die wekelijks dronken zijn, hebben een grotere kans op slecht psychosociaal functioneren en een kleinere kans op het verminderen van de depressieve klachten [9]. Daarnaast zijn verschillende vormen van angst gerelateerd aan verschillende stadia van alcoholgebruik bij jongeren. Zo laat onderzoek zien dat een paniekstoornis, sociale fobie en acute en posttraumatische stressstoornis gerelateerd zijn aan problematisch alcoholgebruik [10]. Ook is alcoholmisbruik onder jongeren gerelateerd aan suïcide gedrag [11]. Daarentegen laat recent onderzoek zien dat een hogere mate van angstklachten gelinkt is aan minder zwaar alcoholgebruik bij jongeren, maar niet bij jongvolwassenen [12].

> Lees meer over alcohol en mentale gezondheid.

Agressie, misdrijven en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Jongeren die alcohol drinken, vertonen vaker agressief, asociaal en delinquent gedrag dan jongeren die geen alcohol drinken [13]. Alcohol kan ook een rol spelen bij seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. In 2017 gaf ongeveer een derde van de jongeren (12 tot 25 jaar) die ooit seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt aan dat er zijzelf en/of de ander alcohol en drugs hadden gebruikt op dat moment [14].

> Lees meer over alcohol en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Alcoholproblemen, roken en drugsgebruik op latere leeftijd

Jongeren die op vroege leeftijd drinken, lopen een hoger risico op het ontwikkelen van alcoholproblemen op later leeftijd. Als jongeren vaker of vóór hun 15e levensjaar beginnen met (regelmatig) drinken is dit risico hoger [1, 15, 16]. Dit komt mogelijk omdat de hersenen extra gevoelig worden voor de belonende werking van alcohol door drinken van alcohol op jonge leeftijd [3]. Daarnaast kan ook het controlesysteem in de hersenen verzwakken, dat juist in de puberteit moet toenemen. De verleiding om alcohol te drinken neemt dan toe, terwijl de controle die nodig is om weerstand tegen alcohol te kunnen bieden, afneemt [17]. Bovendien lopen jongeren die op vroege leeftijd drinken een hoger risico op roken en drugsgebruik op latere leeftijd [18].

Zorgkosten

Het alcoholgebruik onder jongeren resulteert in zorgkosten voor de maatschappij door bezoeken aan de Spoedeisende Hulp (SEH) en ziekenhuisopnames door alcoholvergiftigingen en SEH-bezoeken voor alcoholgerelateerde letsels. In 2023 belandden er 1.700 jongeren op de SEH, waarvan 1.000 door een alcoholvergiftiging en 700 door letsels na een alcoholgerelateerd ongeval [19]. Van de jongeren onder de 18 jaar die een SEH bezochten met een alcoholvergiftiging werd, in 2023, 52% (ter observatie) opgenomen in het ziekenhuis [20].

Onderwijskosten

Voor de maatschappij brengt het alcoholgebruik onder jongeren kosten in het onderwijs met zich mee in de vorm van studievertraging, vroegtijdig schoolverlaten en studiebegeleiding [21]. Zo liet een langlopend onderzoek onder Deense jongeren zien dat het risico op schooluitval hoger was onder jongeren die vaak binge drinken of veel alcohol per week drinken. Ook haalden deze jongeren gemiddeld lagere cijfers op school [22].

Meer lezen

• Brochure Hersenstichting - Puberhersenen in ontwikkeling
• Factsheet - IJslandse aanpak van middelengebruik onder jongeren
  Het IJslandse preventiemodel is een aanpak gebaseerd op wetenschappelijke inzichten om middelengebruik (alcohol, tabak en drugs) door jongeren te voorkomen. Deze factsheet geeft inzicht in de werkwijze van het IJslandse preventiemodel en de kansen die dit model biedt voor de Nederlandse situatie.
• Filmpje Jellinek: Alcohol en jongeren
• Filmpje STAP: Alcohol en het puberbrein
• Filmpje Trimbos: Werking van het puberbrein
• Zien drinken doet drinken? Een update!
  De factsheet ‘Zien Drinken Doet Drinken? Een update!' geeft een overzicht van de recente literatuur naar de effecten van alcoholgebruik in de sociale omgeving op kennis, opvattingen en gebruik van alcohol door jongeren. Tevens is er een publiekssamenvatting van de factsheet.
• Kaartje Hersenstichting - Puberhersenen en alcohol
  Het kaartje is bedoeld voor professionals, om hen te ondersteunen bij een gesprek met ouders van pubers.