Waterpijp

De waterpijp (of shisha) is een instrument om pijp- of fruittabak mee te roken. Wanneer de waterpijp tabak bevat, gelden hiervoor dezelfde regels als voor andere tabaksproducten. Naast tabak kunnen er ook aromatische stoomsteentjes, kruiden- en vruchtenmengsels, hasj of wiet mee gerookt worden.1 

De rookwaar wordt in een kommetje bovenin de waterpijp gelegd. Het kommetje wordt bedekt met aluminiumfolie en een gloeiend kooltje, waardoor de tabak in het kommetje wordt verhit. Dit kooltje is meestal houtskool, maar het kan ook elektrisch zijn. Als de gebruiker aan de slang van de waterpijp zuigt, wordt de rook door de buis omlaag in de slang getrokken.

Wanneer de waterpijp tabak bevat, gelden hiervoor dezelfde regels als voor andere tabaksproducten.1 Ook het gebruik van kruidenmengsels zonder tabak is aan regels gebonden, vanwege de schadelijke effecten op de gezondheid. Voor beide soorten rookwaar geldt bijvoorbeeld dat het niet mag worden verkocht aan jongeren onder de 18 en dat de verpakking voorzien moet zijn van een waarschuwing.

Gebruik onder volwassenen

Van alle Nederlandse volwassenen gebruikte in 2018 5,2% wel eens een waterpijp.2 Hiervan heeft 49,2% in het afgelopen jaar en 17,7% in de afgelopen maand een waterpijp gebruikt. Van de volwassenen die wel eens een waterpijp gebruiken, rookt 40,9% ook tabakssigaretten.

Gebruik onder jongeren

In 2019 heeft 17% van de 12- t/m 16-jarigen ooit een waterpijp gebruikt.3 Dit percentage is lager dan in 2015 (23%). Ook het percentage jongeren dat in 2019 de afgelopen maand een waterpijp heeft gebruikt (5%), is lager in vergelijking met 2015 (7%).

Van de 16-tot 18-jarige studenten op het MBO en HBO had in 2019 42% ooit een waterpijp gebruikt.4 In 2015 was het ‘ooitgebruik’ 57%.

Hoe schadelijk is het roken van een waterpijp?

Meerdere overzichtsstudies concluderen dat het roken van een waterpijp schadelijk is.5,6 Dezelfde schadelijke stoffen die in sigarettenrook zitten, komen vrij bij het roken van een waterpijp.7,8,9 Voorbeelden hiervan zijn teer, nicotine en koolmonoxide (CO). Verder komen relatief veel giftige zware metalen (arsenicum, nikkel, cadmium, chroom en lood) en kankerverwekkende polycyclische aromatische koolwaterstoffen vrij. De inhoud en samenstelling van de waterpijprook hangt af van de rookwaar, soort waterpijp, type kool en duur van de waterpijpsessie.10 Ook bij het roken van kruidenmengsels zonder tabak komen deze stoffen vrij, met uitzondering van nicotine.10

Deze stoffen hebben op zowel korte- als lange termijn nadelige gezondheidseffecten. Acute gezondheidseffecten zijn een verhoging van de hartslag11 en bloeddruk11 (waarschijnlijk door nicotine12,13), een vermindering van de longfunctie en een versnelde ademhaling.11 Bij het gebruik van houtskool kooltjes kan koolmonoxide-vergiftiging optreden met misselijkheid, hoofdpijn en soms bewusteloosheid tot gevolg.7,11,14

Verschillende studies laten nadelige lange termijn gezondheidseffecten zien bij mensen die waterpijp gebruiken. Deze studies vinden een verband tussen gebruik van een waterpijp en hart- en vaatziekten8, longkanker en andere kankers9,15, luchtwegaandoeningen9,11, negatieve geboorte uitkomsten16,17 en andere gezondheidsproblemen.18,19 Het onderzoek naar de gezondheidseffecten van het gebruik van een waterpijp op de lange termijn heeft verschillende beperkingen. Niet elke studie maakt onderscheid tussen mensen die enkel waterpijp gebruiken en mensen die ook nog tabakssigaretten roken. Hiernaast is weinig bekend over de mate waarin iemand aan waterpijprook moet zijn blootgesteld9, voordat de nadelige lange termijn gevolgen optreden.­

Leidt het roken van waterpijp tot het roken van sigaretten?

De nicotine in waterpijptabak kan verslavend zijn.20 Uit onderzoek uit het buitenland blijkt dat als jongeren vaker waterpijptabak gebruiken, de kans dat zij beginnen met het roken van sigaretten groter is.21 Verschillende studies vinden een verband tussen het waterpijpgebruik en de hoeveelheid sigaretten die jongeren roken22,23, maar er zijn ook studies die dit verband niet vinden.24

Bronnen

1. Willemse, E., Springvloet, L., Laar, M. van. (2018). Factsheet waterpijp. Trimbos-instituut. 

2. Trimbos-instituut (2018). Aanvullende Module Middelen van de Leefstijlmonitor (LSM-A middelen). Trimbos-instituut i.s.m. RIVM en CBS. 

3. Rombouts, M., Dorsselaer, S. van, Scheffers - van Schayck, T., Tuithof, M., Kleinjan, M., Monshouwer K. (2020). Peilstationonderzoek Scholieren 2019. Trimbos-instituut, 78-80. 

4. Tuithof, M., Dorsselaer, S. van, Monshouwer K. (2018). Factsheet middelengebruik onder studenten van 16-18 jaar op het MBO en HBO 2017. Trimbos-instituut.

5. Qasim, H., Alarabi, A. B., Alzoubi, K. H., Karim, Z. A., Alshbool, F. Z., & Khasawneh, F. T. (2019). The effects of hookah/waterpipe smoking on general health and the cardiovascular system. Environmental health and preventive medicine, 24(1), 1-17.

6. Bhatnagar, A., Maziak, W., Eissenberg, T., Ward, K. D., Thurston, G., King, B. A., ... & Rezk-Hanna, M. (2019). Water pipe (hookah) smoking and cardiovascular disease risk: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 139(19), e917-e936. 

7. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (2016). Waterpijp: Risico op koolmonoxide-vergiftiging bij gebruik. RIVM. 

8. Haddad, L., Kelly, D. L., Weglicki, L. S., Barnett, T. E., Ferrell, A. V., & Ghadban, R. (2016). A systematic review of effects of waterpipe smoking on cardiovascular and respiratory health outcomes. Tobacco use insights, 9, TUI-S39873. 

9. Kienhuis, A. S., & Talhout, R. (2020). Options for waterpipe product regulation: A systematic review on product characteristics that affect attractiveness, addictiveness and toxicity of waterpipe use. Tobacco induced diseases, 18. 

10. Ali, M., & Jawad, M. (2017). Health effects of waterpipe tobacco use: getting the public health message just right. Tobacco use insights, 10, 1179173X17696055. 

11. El-Zaatari, Z. M., Chami, H. A., & Zaatari, G. S. (2015). Health effects associated with waterpipe smoking. Tobacco control, 24(Suppl 1), i31-i43. 

12. Jacob, P., Raddaha, A. H. A., Dempsey, D., Havel, C., Peng, M., Yu, L., & Benowitz, N. L. (2013). Comparison of nicotine and carcinogen exposure with water pipe and cigarette smoking. Cancer Epidemiology and Prevention Biomarkers, 22(5), 765-772.

13. Cobb, C. O., Sahmarani, K., Eissenberg, T., & Shihadeh, A. (2012). Acute toxicant exposure and cardiac autonomic dysfunction from smoking a single narghile waterpipe with tobacco and with a “healthy” tobacco-free alternative. Toxicology letters, 215(1), 70-75. 

14. Eichhorn, L., Michaelis, D., Kemmerer, M., Jüttner, B., & Tetzlaff, K. (2018). Carbon monoxide poisoning from waterpipe smoking: a retrospective cohort study. Clinical toxicology, 56(4), 264-272. 

15. Awan, K. H., Siddiqi, K., Patil, S., & Hussain, Q. A. (2017). Assessing the effect of waterpipe smoking on cancer outcome-a systematic review of current evidence. Asian Pacific journal of cancer prevention: APJCP, 18(2), 495. 

16. Al-Sheyab, N. A., Al-Fuqha, R. A., Kheirallah, K. A., Khabour, O. F., & Alzoubi, K. H. (2016). Anthropometric measurements of newborns of women who smoke waterpipe during pregnancy: a comparative retrospective design. Inhalation Toxicology, 28(13), 629-635. 

17. Akl, E. A., Gaddam, S., Gunukula, S. K., Honeine, R., Jaoude, P. A., & Irani, J. (2010). The effects of waterpipe tobacco smoking on health outcomes: a systematic review. International journal of epidemiology, 39(3), 834-857.

18. Abdollahpour, I., Nedjat, S., Sahraian, M. A., Mansournia, M. A., Otahal, P., & van der Mei, I. (2017). Waterpipe smoking associated with multiple sclerosis: A population-based incident case–control study. Multiple Sclerosis Journal, 23(10), 1328-1335. 

19. Waziry, R., Jawad, M., Ballout, R. A., Al Akel, M., & Akl, E. A. (2017). The effects of waterpipe tobacco smoking on health outcomes: an updated systematic review and meta-analysis. International journal of epidemiology, 46(1), 32-43. 

20. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (2017). Schadelijkheid van kruidenmensels in de waterpijp. RIVM.

21. Jaber, R., Madhivanan, P., Veledar, E., Khader, Y., Mzayek, F., & Maziak, W. (2015). Waterpipe a gateway to cigarette smoking initiation among adolescents in Irbid, Jordan: a longitudinal study. The International Journal of Tuberculosis and Lung Disease, 19(4), 481-487.

22. Jiang, N., Ho, S. Y., Wang, M. P., Leung, L. T., & Lam, T. H. (2017). The relationship of waterpipe use with cigarette smoking susceptibility and nicotine dependence: A cross-sectional study among Hong Kong adolescents. Addictive Behaviors, 64, 123-128. 

23. Soneji, S., Sargent, J. D., Tanski, S. E., & Primack, B. A. (2015). Associations between initial water pipe tobacco smoking and snus use and subsequent cigarette smoking: results from a longitudinal study of US adolescents and young adults. JAMA pediatrics, 169(2), 129-136. 

24. Pénzes, M., Foley, K. L., Nădășan, V., Paulik, E., Ábrám, Z., & Urbán, R. (2018). Bidirectional associations of e-cigarette, conventional cigarette and waterpipe experimentation among adolescents: A cross-lagged model. Addictive behaviors, 80, 59-64.