Cijfers drugs: gebruik en incidenten

Tal van monitors en onderzoeken leveren informatie op over middelengebruik. De Nationale Drug Monitor (NDM) bundelt deze gegevens over middelengebruik in de algemene bevolking en scholieren, drugsincidenten, cliënten in de verslavingszorg, de drugsmarkt, en over alcohol- en drugsgerelateerde criminaliteit en biedt een interpretatie van al deze gegevens. Daardoor is het Jaarbericht van het Trimbos-instituut en WODC hét naslagwerk voor een volledig en actueel overzicht van de Nederlandse situatie omtrent drugs, alcohol en tabak.

Op deze pagina worden waar mogelijk de meest recente cijfers gepresenteerd, uit 2020. Echter zijn nog niet alle gegevens beschikbaar en worden ook nog gegevens uit 2019 gebruikt. Het statistiekjaar 2020 werd de waarneming voor de Gezondheidsenquête verstoord door de coronacrisis. Lees wat dit betekent voor deze cijfers.

Gebruik van drugs door volwassenen

Net als in andere westerse landen is cannabis in Nederland de meest gebruikte illegale drug. Bijna een kwart (22,9%) van de bevolking van 18 jaar en ouder gaf in 2020 aan ooit wel eens cannabis (hasj of wiet) te hebben gebruikt.

Cannabis

Trend in cannabisgebruik (18+)

In 2020 lag het laatste-jaar-gebruik van cannabis op 7,8%.

In 2018 hadden voor het eerst, sinds 2015, meer mensen ervaring met het gebruik van cannabis ooit in het leven (23,7% in 2018, versus 21,1% in 2015). In 2020 is dit percentage 22,9%.

Het percentage dagelijkse of bijna dagelijkse cannabisgebruikers in de bevolking was in 2020 (1,7%) op hetzelfde niveau als in 2019 (1,6%). Tussen 2017 en 2018 vond er een stijging plaats in het aantal cannabisgebruikers dat dagelijks blowde.

In 2020 gebruikten meer mannen dan vrouwen cannabis. Dit verschil komt vooral tot uiting onder de laatste-jaar- en laatste-maand gebruikers.

Hoe vaak blowen cannabisgebruikers?

In 2019 gebruikte meer dan een derde (33,3%) van de laatste-maand-gebruikers cannabis op 20 dagen of meer. Dat komt neer op 1,6% van de totale algemene volwassen bevolking van 18 jaar en ouder en in absolute aantallen op circa 220.000 personen.

Leeftijd en cannabisgebruik

Cannabisgebruik komt het meest voor onder jongvolwassenen. In 2020 heeft iets meer dan twee op de vijf (43,5%) van de 25-29 jarigen ervaring met cannabis, vergeleken met een derde van de 18-19-jarigen. Het laatste-jaar-gebruik is het hoogst in de jongste leeftijdsgroepen (18-19 en 20-24 jaar).

Stijging THC-gehalte nederwiet; hoog gehalte THC in geïmporteerde hasj

Het THC-gehalte in geïmporteerde hasj (24,4% in 2019) stijgt sinds 2014 sterk en is al enkele jaren significant hoger dan het THC-gehalte in nederwiet (14,6%). In het afgelopen jaar is het THC-gehalte van geïmporteerde hasj wel stabiel gebleven. Ook het THC-gehalte in Nederwiet (de meest populaire variant) is de afgelopen drie jaar stabiel gebleven.

Uitgelicht: Ecstasy (xtc)

Trend in xtc-gebruik in de algemene volwassen bevolking

Het ecstasygebruik ooit in het leven in de algemene bevolking van 18 jaar ligt in 2020 op 9,7%. In 2015 had 7,0% ervaring met ecstasy.

Lees meer over de ontwikkeling van xtc-gebruik

Het gebruik in het laatste jaar werd in 2020 gemeten op 3,1%, vergeleken met 3,4% in 2019.

Nederland steekt (ver) uit boven andere Europese landen in het percentage inwoners dat ooit in het leven en in het afgelopen jaar ecstasy gebruikte.

Lees meer over ecstasy

Leeftijd en xtc-gebruik

In 2019 had bijna een kwart van de 20-24-jarigen en iets meer dan een kwart van de 25-29-jarigen ooit in het leven ecstasy gebruikt. Het gebruik in deze leeftijdsgroepen is hoger dan in alle andere leeftijdsgroepen.

Uitgelicht: Cocaïne

In 2020 had naar schatting 1,6% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder in het afgelopen jaar cocaïne gebruikt.

Cocaïnegebruik, vooral in de snuifbare poedervorm, komt relatief veel voor onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen.

Er zijn signalen voor een toename van de populariteit van cocaïne, met name in Amsterdam. Uit Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 bleek dat het gebruik van cocaïne onder een groep uitgaande jongeren uit heel Nederland tussen 2016 en 2020 gelijk was gebleven.

Uitgelicht: GHB

Het gebruik van gammahydroxyboterzuur (GHB) in de algemene bevolking in Nederland naar verhouding weinig voor. In 2020 had 0,5% van de volwassenen in het afgelopen jaar GHB gebruikt; dat is minder dan ecstasy (3,1%), cocaïne (1,6%), en amfetamine (1,3%). Daarentegen is het aantal incidenten met GHB relatief hoog en vaak ernstig van aard.

Het gebruik van GHB ligt hoger onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen. Volgens een landelijke survey uit 2020 had 8,3% van de uitgaanders van 15-35 jaar ervaring met GHB, maar ook onder de uitgaanders is GHB en van de minder vaak gebruikte middelen. Ook buiten het uitgaansleven wordt GHB gebruikt. Het wordt onder andere gebruikt door kwetsbare groepen, zoals hangjongeren en ‘thuisgebruikers’. Binnen Nederland bestaan er ook regionale verschillen in de prevalentie van (problematisch) gebruik, de hulpvraag en gezondheidsincidenten.

Uitgelicht: Lachgas

In de algemene volwassen bevolking heeft in 2020 7,4% ooit in het leven lachgas gebruikt. Steeds vaker vinden er gezondheidsincidenten plaats door lachgas, en deze zijn soms ook ernstig van aard. Lachgas kent geen veilige grens voor gebruik.

Lachgas wordt in uiteenlopende groepen jongeren en jongvolwassenen gebruikt, waaronder ook kwetsbare jongeren. Voor zover bekend is het gebruik van lachgas onder andere hoog onder uitgaanders. Meer dan de helft van alle uitgaanders die deelnamen aan Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 had ervaring met lachgas. Onder invloed van corona lijkt het gebruik van lachgas in deze groep wel te zijn afgenomen.

Gebruik hoog onder uitgaanders

Het gebruik van lachgas is vooral hoog onder uitgaanders. Meer dan de helft van alle uitgaanders uit Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 heeft ervaring met lachgas. Onder studenten van het MBO en HBO in 2019 nam het gebruik in de afgelopen maand toe (van 6,4% in 2017 naar 8,1% in 2019).

Trends in zuiverheid van drugs

In 2019 bevatte een XTC-pil gemiddeld 172 mg MDMA, opnieuw meer dan voorgaande jaren. Na een daling in 2009 is het aandeel hoog gedoseerde ecstasypillen (>106 mg MDMA) gestegen tot 95% in 2019. In het verleden werden er met regelmaat nog gevaarlijkere alternatieven voor MDMA zoals PMMA of mCPP in XTC-pillen aangetroffen. In 2019 komt dit nog maar zeer zelden voor: 99,4% bevat ‘gewoon’ MDMA, het hoogste percentage sinds de start van de metingen. Van deze pillen bevat 81,4% alleen MDMA als psychoactieve stof, in de overige pillen zitten vaak nog wat restproducten van de synthese.

Het gemiddelde percentage cocaïne in cocaïnepoeders blijft na een opvallende toename redelijk stabiel. In 2019 bevatte een poeder gemiddeld 69%, in 2011 was dat nog 49%. Het aandeel poeders dat het versnijdingsmiddel levamisol (een antiwormmiddel voor dieren) bevat, daalde van 74% in 2015 naar 35% in 2018, maar is in 2019 weer iets toegenomen naar 39%. Ook het aandeel poeders aangekocht als cocaïne dat daadwerkelijk cocaïne bevat is hoog: 96%.

Over het algemeen zijn drugs in Nederland zuiver (weinig vervuilingen), maar daardoor ook erg sterk. Een uitzondering hierop is 4-FA, een middel wat in 2017 verboden is geworden en daarvoor erg populair was. In 2016 bevatte 90% van de samples verkocht als 4-FA daadwerkelijk ook 4-FA, in 2019 is dit nog maar 33%. Het aantal monsters verkocht als 4-FA dat bij het DIMS wordt aangeleverd neemt echter ook drastisch af: van 1065 in 2016 (10% van het totaal aan samples) naar 363 in 2019 (2% van het totaal aantal samples).

Highlights uit de Monitor Drugsincidenten

De Monitor Drugsincidenten (MDI) geeft indicaties over de ontwikkelingen in drugsgerelateerde gezondheidsincidenten in Nederland. De MDI baseert zich op gegevens verzameld door ambulancediensten, ziekenhuizen en forensisch artsen in acht regio’s in Nederland plus landelijk werkzame EHBO-organisaties, dus geeft geen totaaloverzicht over Nederland.

  • Ook in 2019 waren de meeste drugsgerelateerde zorgcontacten op EHBO-posten het gevolg van ecstasygebruik. Er is een dalende trend in de ernst van deze intoxicaties.
  • De stijging in de bijdrage van ketamine aan het totaal aantal incidenten op EHBO-posten zette door in 2019. Bij ambulancediensten bleef het aandeel stabiel t.o.v. 2018. Bij de meerderheid van deze incidenten werd ketamine gebruikt in combinatie met andere middelen.
  • Het aandeel gemelde incidenten met lachgas is beperkt, maar wel meer dan verdubbeld in één jaar tijd. In de meeste gevallen was lachgas de enige geconsumeerde drug. Een derde van de patiënten was zwaar onder invloed.
  • Sinds 4-fluoramfetamine (4-FA, 4-FMP) in mei 2017 op lijst I van de Opiumwet werd geplaatst, daalde zowel het aandeel incidenten na gebruik hiervan sterk als de mate van intoxicatie. Ernstige incidenten met 4-FA waren zeldzaam in 2019.
  • Het aantal gemelde incidenten met 3- en 4-MMC (3- en 4-methylmethcathinone, stimulerende drugs) is gering, maar lijkt in sommige regio’s te groeien.

Sinds 2009 verzamelt de MDI gegevens over drugsincidenten van verschillende diensten in acht regio’s, en geeft dus geen totaaloverzicht van alle incidenten in Nederland. Naast MDI diensten zijn ook gegevens van drugsgerelateerde gezondheidsincidenten uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL meegenomen.

Hulpvraag verslavingszorg

Er zijn sinds 2015 geen nieuwe gegevens beschikbaar over de hulpvraag bij de verslavingszorg. Op basis van de meest recente gegevens kan worden geconcludeerd dat het aantal cliënten dat primair voor alcohol hulp zoekt in de verslavingszorg bijna even hoog is als het aantal voor cannabis, cocaïne, opiaten, ecstasy, amfetamine, GHB en andere drugs bij elkaar.

Meer cijfers

Nationale Drug Monitor (NDM)

Deze monitor bevat de laatste cijfers over drugs, alcohol en tabak. De monitor bevat ook cijfers over de verkoop van drugs, ziekenhuisopnames en overlast door drugsgebruik.

> Bezoek de Nationale Drug Monitor

Monitor drugsincidenten (MDI)

Deze jaarlijkse monitor geeft een beeld van de trends en ontwikkelingen rond drugsgerelateerde gezondheidsincidenten. Ook de cijfers uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) staan in deze factsheet.

Download de MDI

Meer informatie

featured_image
Margriet van Laar
Head Drug Monitoring & Policy/Reitox Focal Point Drugs
Bel: +31 (0)30 - 2971(165)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2971(165)