Cijfers drugs: gebruik en incidenten

Tal van monitors en onderzoeken leveren informatie op over middelengebruik. De Nationale Drug Monitor (NDM) bundelt deze gegevens over middelengebruik in de algemene bevolking en scholieren, drugsincidenten, cliënten in de verslavingszorg, de drugsmarkt, en over alcohol- en drugsgerelateerde criminaliteit en biedt een interpretatie van al deze gegevens. Daardoor is het Jaarbericht van het Trimbos-instituut en WODC hét naslagwerk voor een volledig en actueel overzicht van de Nederlandse situatie omtrent drugs, alcohol en tabak.

Op deze pagina staan waar mogelijk de meest recente cijfers uit 2021, maar een deel van de cijfers komt nog uit 2020. In 2020 en 2021 werd de waarneming voor de Gezondheidsenquête verstoord door de coronacrisis. Lees wat dit betekent voor deze cijfers.

Gebruik van drugs door volwassenen

Net als in andere westerse landen is cannabis in Nederland de meest gebruikte illegale drug. Bijna een kwart (24,6%) van de bevolking van 18 jaar en ouder gaf in 2021 aan ooit wel eens cannabis (hasj of wiet) te hebben gebruikt.

Meer over:

Cannabis

Trend in cannabisgebruik

In 2021 lag het laatste-jaar-gebruik van cannabis op 8,0%.

Het percentage dagelijkse of bijna dagelijkse cannabisgebruikers steeg tussen 2017 (1,0%) en 2018 (1,6%) en bleef sindsdien op hetzelfde niveau (1,7% in 2021).

In 2021 gebruikten meer mannen dan vrouwen cannabis.

Hoe vaak blowen cannabisgebruikers?

In 2021 gebruikte meer dan een derde (33,8%) van de laatste-maand-gebruikers cannabis op 20 dagen of meer. Dat komt neer op 1,7% van de totale algemene volwassen bevolking van 18 jaar en ouder.

Leeftijd en cannabisgebruik

Cannabisgebruik komt het meest voor onder jongvolwassenen. In 2021 heeft iets meer dan de helft (51,9%) van de 25-29 jarigen ervaring met cannabis, vergeleken met een derde van de 18-19-jarigen. Het laatste-jaar-gebruik is het hoogst onder 18-19 jarigen en twintigers.

THC-gehalte in Nederwiet en geïmporteerde hasj

Het gemiddelde THC-gehalte van nederwiet was 14,6% in 2021. Het gemiddelde THC-gehalte in nederwiet steeg aanvankelijk tot en met de meting van 2004, daalde daarna en stabiliseerde zich vervolgens. Geïmporteerde hasj bevatte in 2021 gemiddeld 24,3% THC. Na een stijging tussen 2014 en 2019 is het THC-gehalte in geïmporteerde hasj in 2020 en 2021 niet verder toegenomen.

 

Ecstasy (xtc)

Trend in xtc-gebruik

Het ecstasygebruik ooit in het leven in de algemene bevolking van 18 jaar ligt in 2021 op 9,8%. In 2015 had 7,0% ervaring met ecstasy.

> Lees meer over de ontwikkeling van xtc-gebruik

Het gebruik in het laatste jaar steeg tussen 2018 en 2019, van 2,8% naar 3,4%. In 2020 en 2021 was dit percentage 3,1%, de stijging zette zich daarmee niet voort.

Nederland steekt (ver) uit boven andere Europese landen in het percentage inwoners dat ooit in het leven en in het afgelopen jaar ecstasy gebruikte.

> Lees meer over ecstasy

Leeftijd en xtc-gebruik

In 2020 had bijna een derde van de 25-29 jarigen ooit in het leven ecstasy gebruikt. Het laatste-jaar-gebruik onder de 20-24 jarigen ligt ruim drie maal hoger dan het laatste-jaar-gebruik van de gehele volwassen bevolking (respectievelijk 10,9% en 3,1%).

Gebruik onder uitgaanders

Ecstasy is na cannabis de meest gebruikte drug onder uitgaanders. Ruim twee vijfde (43,9%) van de uitgaanders van 16-35 jaar uit Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 heeft in het afgelopen jaar ecstasy gebruikt. De meeste uitgaanders gebruiken het middel enkele keren per jaar.

 

Cocaïne

Trend in cocaïnegebruik

In 2021 had naar schatting 2,0% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder in het afgelopen jaar cocaïne gebruikt.

Gebruik onder uitgaanders

Cocaïnegebruik, vooral in de snuifbare poedervorm, komt relatief veel voor onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen. Ruim een kwart (26,2%) van de uitgaanders van 16-35 jaar uit Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 heeft in het afgelopen jaar cocaïne gebruikt.

 

GHB

Trend in GHB-gebruik

Het gebruik van gammahydroxyboterzuur (GHB) komt in de algemene bevolking in Nederland naar verhouding weinig voor. In 2021 had 0,4% van de volwassenen in het afgelopen jaar GHB gebruikt; voor ecstasy was dit 3,1%, voor cocaïne 2,0% en voor amfetamine 1,3%. Daarentegen is het aantal incidenten met GHB relatief hoog en vaak ernstig van aard.

Gebruik onder uitgaanders

GHB is geen typische uitgaansdrug, wel komt het gebruik op privéfeesten en afterfeesten voor. Volgens Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 had 4,0% van de uitgaanders van 16-35 jaar in het afgelopen jaar GHB gebruikt, maar ook onder de uitgaanders is GHB een van de minder vaak gebruikte middelen.

Ook buiten het uitgaansleven wordt GHB gebruikt. Het wordt onder andere gebruikt door kwetsbare groepen, zoals hangjongeren en ‘thuisgebruikers’. Binnen Nederland bestaan er ook regionale verschillen in de prevalentie van (problematisch) gebruik, de hulpvraag en gezondheidsincidenten.

 

Lachgas

Trend in lachgasgebruik

In de algemene volwassen bevolking heeft in 2021 7,9% ooit in het leven lachgas gebruikt. Het laatste-jaar-gebruik lag op 1,6%. De daling in het laatste-jaar-gebruik die we in 2020 zagen, heeft zich hiermee in 2021 voortgezet.

Gebruik hoog onder uitgaanders

Voor zover bekend is het gebruik van lachgas onder andere hoog onder uitgaanders. Ruim een derde (35,%) van de uitgaanders van 16-35 uit Het Grote Uitgaansonderzoek 2020 heeft in het afgelopen jaar lachgas gebruikt.

Trends in samenstelling van drugs

In 2021 bevatte een XTC-pil gemiddeld 147,8 mg MDMA, minder dan in 2020. De helft van de pillen bevat in 2021 tussen de 120-180 mg MDMA. Zo nu en dan worden er nog gevaarlijkere alternatieven voor MDMA zoals PMMA of mCPP in XTC-pillen aangetroffen. In 2021 komt dit slechts maar zeer zelden voor: 95,7% bevat ‘gewoon’ MDMA.

Het gemiddelde percentage cocaïne in cocaïnepoeders neemt nog steeds toe. In 2021 bevatte een poeder gemiddeld 71,3% cocaïne base, in 2011 was dat nog 49,2%. Ook het aandeel poeders aangekocht als cocaïne dat daadwerkelijk cocaïne bevat is hoog: 96,9%.

Het aandeel van de als cocaïne verkochte poeders dat het versnijdingsmiddel levamisol (een antiwormmiddel voor dieren) bevatte was in 2021 30,9%, tegenover 74,1% in 2015. Sinds 2019 wordt levamisol wat vaker in ketaminepoeder gevonden. In 2018 bevatte 0,2% van de ketaminepoeders levamisol, in 2021 is dit 2.9%. Ten opzichte van de cocaïnepoeders bevatten de ketaminepoeders vaker een hoge concentratie levamisol (10,6% bij cocaïne tegenover 62% bij ketamine).

Highlights uit de Monitor Drugsincidenten

De Monitor Drugsincidenten (MDI) geeft indicaties over de ontwikkelingen in drugsgerelateerde gezondheidsincidenten in Nederland. De MDI baseert zich op gegevens verzameld door ambulancediensten, ziekenhuizen en forensisch artsen in acht regio’s in Nederland plus landelijk werkzame EHBO-organisaties, dus geeft geen totaaloverzicht over Nederland.

  • Het totale aantal gemelde incidenten in 2020 is fors lager dan voorgaande jaren. Deze afname is bijna geheel te verklaren door het vanaf maart uitblijven van feesten en evenementen en het wegblijven van toeristen (vooral in Amsterdam) als gevolg van de COVID-19 pandemie. Buiten de daling door een afname in toeristen en feesten om bleef het aantal meldingen door ziekenhuizen, ambulances en forensisch artsen echter op het niveau van voorgaande jaren, met enkel een tijdelijke dip na ingang van de eerste lockdown in maart.
  • Na ingang van de eerste lockdown in maart nam het aandeel ecstasy-incidenten af. Het effect van de coronacrisis op incidenten met andere middelen behandeld in ziekenhuizen, door ambulances en door forensisch artsen was beperkt.
  • De stijging in de bijdrage van ketamineaan het totaal aantal incidenten op EHBO-posten zette, vanwege het wegvallen van grootschalige feesten vanwege de coronapandemie, niet door in 2019. Bij ambulancediensten bleef het aandeel stabiel t.o.v. 2019.
  • Het aandeel gemelde incidenten met lachgasis beperkt. Na een ruime verdubbeling tussen 2018 en 2019, zette de stijging in 2020 niet door.
  • Sinds 4-fluoramfetamine(4-FA, 4-FMP) in mei 2017 op lijst I van de Opiumwet werd geplaatst, daalde zowel het aandeel incidenten na gebruik hiervan sterk als de mate van intoxicatie. Ernstige incidenten met 4-FA waren zeldzaam in 2020.
  • Het aantal gemelde incidenten met 3- en 4-MMC(3- en 4-methylmethcathinone, stimulerende drugs) groeide fors in 2020. Ook waren deze patiënten relatief vaker zwaarder onder invloed dan voorgaande jaren. Ruim twee derde combineerde de drug met een andere psychoactieve stof.

Sinds 2009 verzamelt de MDI gegevens over drugsincidenten van verschillende diensten in acht regio’s, en geeft dus geen totaaloverzicht van alle incidenten in Nederland. Naast MDI diensten zijn ook gegevens van drugsgerelateerde gezondheidsincidenten uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL meegenomen.

Hulpvraag verslavingszorg

Er zijn sinds 2015 geen nieuwe gegevens beschikbaar over de hulpvraag bij de verslavingszorg. Op basis van de meest recente gegevens kan worden geconcludeerd dat het aantal cliënten dat primair voor alcohol hulp zoekt in de verslavingszorg bijna even hoog is als het aantal voor cannabis, cocaïne, opiaten, ecstasy, amfetamine, GHB en andere drugs bij elkaar.

Meer cijfers

Nationale Drug Monitor (NDM)

Deze monitor bevat de laatste cijfers over drugs, alcohol en tabak. De monitor bevat ook cijfers over de verkoop van drugs, ziekenhuisopnames en overlast door drugsgebruik.

> Bezoek de Nationale Drug Monitor

Monitor drugsincidenten (MDI)

Deze jaarlijkse monitor geeft een beeld van de trends en ontwikkelingen rond drugsgerelateerde gezondheidsincidenten. Ook de cijfers uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) staan in deze factsheet.

Download de MDI

Meer informatie

featured_image
Margriet van Laar
Head Drug Monitoring & Policy/Reitox Focal Point Drugs