Routinematige en opportunistische alcoholscreening op de SEH

Verschil routinematige en opportunistische alcoholscreening

Bij routinematige screening wordt (bijna) iedere patiënt systematisch gescreend, hierbij maakt de reden van binnenkomst niet uit. De vraag is of het medisch noodzakelijk én praktisch haalbaar is om alle SEH‑patiënten te screenen op problematisch alcoholgebruik. De SEH is een drukke en tijdgevoelige omgeving.
Opportunistische screening richt zich op specifieke patiënten of situaties, bijvoorbeeld wanneer alcohol waarschijnlijk heeft bijgedragen aan het letsel of wanneer zich een ‘teachable moment’ voordoet.

Onderzoek effectieve zorgprogramma’s op de SEH

In 2023 promoveerde SEH-arts Merel van Loon op het proefschrift Proactive care programs in the emergency department: Effectiveness and feasibility ¹. Zij onderzocht hoe effectief en haalbaar verschillende proactieve zorgprogramma’s op de SEH’s van het Haaglanden Medisch Centrum in Den Haag zijn. Een van deze programma’s richtte zich op screening en interventie voor risicovol alcoholgebruik bij volwassen SEH-patiënten.

SBIRT-interventies gericht op alcoholgebruik effectief

Uit studies van Van Loon bleek dat SBIRT‑interventies gericht op risicovol alcoholgebruik effectief kunnen zijn. In een groot onderzoek werd de AUDIT‑C gebruikt als screeningsinstrument bij alle patiënten die op de SEH kwamen. De AUDIT-C bestaat uit een aantal vragen over iemands alcoholgebruik. Bij een hogere score is de kans groot dat het alcoholgebruik de gezondheid en veiligheid van de persoon beïnvloedt. De resultaten van het onderzoek lieten zien:
(1) bij de patiënten met een hoge score had de uitslag geven op zichzelf al een effect;
(2)het effect werd sterker door een aanvullende interventie.
Bij patiënten die alleen een screening kregen en geen verdere interventie ontvingen, dronk ongeveer een derde minder alcohol of was gestopt met drinken in de 3 maanden na ontslag van de SEH. Deze percentages lagen een stuk hoger onder patiënten die een informatiefolder, een motiverend gesprek of een combinatie daarvan hadden gekregen ².

Haalbaarheid alcoholscreening SEH

Van Loon onderzocht ook de haalbaarheid van systematische of routinematige alcoholscreening op de SEH. Ze concludeerde dat deze aanpak in de praktijk moeilijk uit te voeren is ³. Uit haar onderzoek bleek dat vooral personeels-gerelateerde factoren, zoals het vergeten of overslaan van de screening, de belangrijkste reden waren waarom screening niet gebeurde. Daarnaast speelden veel andere factoren een belemmerende rol. Zoals tijdsdruk, concurrerende prioriteiten, de noodzaak om de aandacht te richten op medisch urgente problemen en het ongemak dat medewerkers ervaren bij het bespreken van alcoholgebruik. Ook onzekerheid over eigen communicatieve vaardigheden, gebrek aan privacy, angst voor negatieve reacties van patiënten, twijfel over hoe effectief de interventies zijn en het gevoel dat bespreken van alcoholproblematiek niet tot de belangrijkste taken hoort, zorgden ervoor dat screening werd overgeslagen.

Op basis van haar bevindingen geeft Van Loon aan dat screening op basis van specifieke risicofactoren een effectievere en efficiëntere benadering kan zijn. Tijdens de triage, aangevuld met observaties van het SEH‑personeel, kunnen patiënten worden opgemerkt die een hoger risico lopen en mogelijk baat hebben bij een interventie. Zo’n gerichte aanpak verlaagt de kosten en verhoogt de specificiteit, vooral wanneer risicovol alcoholgebruik op de SEH relatief weinig voorkomt, zoals op doordeweekse dagen. Daarnaast kan winst worden behaald door de interventie niet op de SEH zelf uit te voeren, maar op een later en rustiger moment. Hiervoor kan de SEH samenwerken met relevante ziekenhuisdisciplines of de verslavingszorg. Zo komen patiënten beter tot hun recht en kan de interventie beter worden uitgevoerd.