Header Image

SBIRT-projecten op de SEH in Nederland

Het onderzoek van Merel van Loon laat zien dat het mogelijk is om patiënten met een verhoogd risico op alcoholgerelateerde problemen op de SEH te signaleren. Maar dat routinematige screening en het direct uitvoeren van interventies in de hectische SEH omgeving moeilijk haalbaar zijn. Informatie meegeven is altijd mogelijk, maar een vervolggesprek kan beter op een later en rustiger moment plaatsvinden, buiten de SEH. Hiervoor is het belangrijk dat patiënten tijdens het SEH bezoek toestemming geven om op een later tijdstip benaderd te worden voor een gesprek over hun SEH-bezoek en hun alcoholgebruik. Deze werkwijze vraagt om goede samenwerking en duidelijke afspraken tussen de betrokken zorgorganisaties in de keten, zoals andere ziekenhuisafdelingen en de verslavingszorg. Vanuit bovenstaande filosofie zijn in verschillende Nederlandse ziekenhuizen SBIRT programma’s voor de signalering van risicovol alcoholgebruik ontwikkeld. Hieronder beschrijven we de aanpakken van het HMC in Den Haag, het Erasmus MC in Rotterdam, het OLVG en Bovenij ziekenhuis in Amsterdam en het Diakonessenziekenhuis in Utrecht.

In dit dossier

Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol

Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.

Blijf op de hoogte

Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
E-mailadres(Vereist)

Haaglanden Medisch Centrum (HMC)

SEH-arts Merel van Loon doet onderzoek naar opportunistische screening in het HMC. Ze heeft hiervoor subsidie ontvangen van ZonMW en ze werkt samen met Brijder (verslavingszorginstelling in Zuid-Holland). Op de SEH krijgen patiënten met een alcoholgerelateerd probleem de vraag of ze open staan voor een nazorggesprek met een verpleegkundige van Brijder. De gespecialiseerde verpleegkundige van Brijder belt hen 2 weken na hun SEH-bezoek. Ook bellen de onderzoekers de patiënten na 6 en 12 maanden om te vragen hoe het op de langere termijn gaat en hoe ze de gesprekken hebben ervaren. Met gegevens van het CBS en huisartsendata, verzameld in de regionale ELAN-database, wordt bekeken of patiënten die een nazorggesprek hebben gehad verschillen van patiënten die geen nazorggesprek hebben gehad. Het gaat om verschillen in:
1) zorggebruik
2) doorverwijzing naar de verslavingszorg
3) arbeids- en onderwijsparticipatie in het jaar na het SEH-bezoek 1

Jongeren en jongvolwassenen tot 24 jaar worden na een alcohol-of drugsgerelateerd SEH-bezoek aangemeld bij Indigo, de preventie-afdeling van de GGZ in Den Haag. Indigo benadert hen voor een voorlichtingsgesprek op locatie. Als het nodig is verwijst Indigo weer door naar vervolgzorg.

Erasmus Medisch Centrum

In het Erasmus MC heeft SEH-arts Carolien Verheij met Youz een werkwijze ontwikkeld met nazorg op een andere plek dan in het ziekenhuis. Youz is een organisatie voor psychische -en verslavingshulpverlening voor jongeren en jongvolwassenen. Youz is actief in de regio Rotterdam. Iedere patiënt tot en met 30 jaar die met een alcoholintoxicatie binnenkomt op de SEH krijgt een verwijzing voor een vrijblijvend preventief gesprek met Youz. Op de SEH vult een medewerker een gestandaardiseerd formulier in dat door de patiënt kan worden getekend. Dit formulier gaat naar Youz; zij nemen vervolgens contact op met de patiënt 2.

Samenwerking van Jellinek met ziekenhuizen in Amsterdam en Utrecht

In de regio Amsterdam-Utrecht werken Jellinek en een aantal ziekenhuizen samen zodat patiënten die met een alcohol- of drugsintoxicatie op de SEH zijn opgenomen gesprekken krijgen. Doelstellingen van deze aanpak zijn:

  • Screening, signalering, advisering en eventueel doorverwijzing van deze patiënten om herhaling of ernstige problemen in de toekomst te voorkomen.
  • Registratie van alcohol- en druggerelateerde problemen op de SEH om inzicht te krijgen in aard, omvang en ernst van de problematiek.
  • Ondersteuning van personeel in het signaleren en bespreekbaar maken van middelengebruik.
  • Terugkoppeling over medische handeling en gedrag bieden aan patiënt.

OLVG en BovenIJ ziekenhuis Amsterdam

De Spoedeisende Hulp (SEH) van het OLVG (Onze Lieve Vrouwe Gasthuis) en het BovenIJ Ziekenhuis in Amsterdam werken met een aandachtsfunctionaris (AF) alcohol. Deze functionaris voert een telefonisch gesprek met patiënten in de week nadat ze op de SEH kwamen met een alcohol- of drugsintoxicatie 3. Voorwaarde is wel dat de patiënt hier toestemming voor geeft.

Het algemene doel van deze interventie is het voorkomen of verminderen van problematisch alcohol- en of drugsgebruik onder bezoekers van de SEH. De aandachtsfunctionaris biedt voorlichting, begeleiding en advies aan patiënten en verwijst hen indien nodig door naar passende hulpverlening. Daarnaast ondersteunt de aandachtsfunctionaris SEH-medewerkers bij het signaleren en bespreekbaar maken van middelengebruik. Deze rol is in zekere zin vergelijkbaar met die van een praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) binnen de huisartsenpraktijk.

Door analyse van de registraties van de aandachtsfunctionaris ontstaat bovendien meer inzicht in de aard en omvang van de problematiek rondom alcoholgebruik bij patiënten die de SEH bezoeken. Deze informatie kan bijdragen aan verdere verbetering van de zorg en preventieve interventies.

Veel patiënten hebben als gevolg van hun intoxicatie maar beperkt herinneringen aan hun verblijf op de SEH. De aandachtsfunctionaris kan daarom op basis van het medisch dossier uitleg geven over de uitgevoerde medische handelingen. Dit kan eventuele zorgen bij patiënten wegnemen en hen tegelijkertijd meer bewust maken van de ernst van de situatie.

Een ander gevolg van intoxicatie kan zijn dat patiënten zich tijdens het SEH-bezoek onwenselijk of zelfs agressief hebben gedragen tegenover zorgverleners. Ook hierover kan de aandachtsfunctionaris het gesprek aangaan. Deze terugkoppeling kan bijdragen aan bewustwording van de gevolgen van middelengebruik en het gedrag dat daaruit voortkomt.

Wanneer de bevindingen uit het nazorggesprek worden teruggekoppeld aan het betrokken zorgpersoneel, kan dit bovendien bijdragen aan een beter inzicht in de effecten van de verleende zorg en de uitgevoerde interventies. Hierdoor ontstaat een waardevolle feedbackloop die zowel de patiëntenzorg als de professionele ontwikkeling van zorgverleners kan ondersteunen.

Diakonessenhuis Utrecht

In Utrecht is er samenwerking tussen de Polikliniek van Jellinek en het Diakonessenhuis. Net als in Amsterdam richt deze zich op de groep mensen die zich op de spoedeisende hulp van het Diakonessenhuis terechtkomt met een intoxicatie. De medewerkers van de SEH van het Diakonesssenhuis screenen op alcohol- en middelengebruik en bij een indicatie voor overmatig en risicovol gebruik, vragen zij de patiënten of zij laagdrempelig contact willen met een behandelaar van de polikliniek van Jellinek. Bij toestemming van patiënt, worden diens contactgegevens doorgestuurd naar een behandelaar van de poli die vrijblijvend contact opneemt. De behandelaar geeft uitleg over het behandelaanbod van Jellinek en probeert de persoon te motiveren tot een intake bij Jellinek.