Wat doen we op dit thema?

We zetten onze expertise op het terrein van herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid op verschillende manieren in. Zowel binnen ontwikkelingsprojecten als in onderzoek.

Ontwikkeling Zorgstandaard Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigheid wordt steeds vaker beroepsmatig ingezet binnen zorg en welzijn. Maar het is niet altijd duidelijk wat ervaringsdeskundigen, andere professionals, beleidsmakers en bestuurders moeten doen om ervaringsdeskundigheid goed in te zetten. De Zorgstandaard Ervaringsdeskundigheid geeft hen handvatten. Daarnaast biedt de zorgstandaard aanbevelingen voor de organisatie en facilitering van de inzet van ervaringsdeskundigheid binnen de eigen organisatie.

De Zorgstandaard Ervaringsdeskundigheid is ontwikkeld door het Trimbos-instituut en Kenniscentrum Phrenos, in opdracht van de Vereniging van Ervaringsdeskundigen met financiering van ZonMw.

Onwikkeling Beroepscompetentieprofiel Ervaringsdeskundigheid

Het Beroepscompetentieprofiel (BCP) Ervaringsdeskundigheid is een inhoudelijk herziening van het BCP van 2013. Het BCP uit 2013 is destijds grotendeels geschreven vanuit het perspectief van de ggz en verslavingszorg. Inmiddels heeft de inzet van ervaringsdeskundigen zich uitgebreid naar andere domeinen zoals jeugdzorg, somatische zorg, vluchtelingenwerk, forensische zorg, maatschappelijke ondersteuning en het sociaal werk. De activiteiten van ervaringsdeskundigen in deze domeinen hebben een eigen karakter, werkwijze en taal. Dit is een belangrijke aanleiding geweest voor deze herziening.

Onderzoek naar Herstelacademies

Herstelacademies zijn in Nederland betrekkelijk nieuw. Op deze pagina lees je meer over wat herstelacademies zijn en over het promotieonderzoek dat Tranzo (Tilburg University) in nauwe samenwerking met het Trimbos-instituut uitvoert.

Twee keer per jaar wordt er een nieuwsbrief gestuurd met updates over het onderzoek.
Wil je die ook ontvangen? Meld je dan hier aan.

Het doel van herstelacademies (in het Engels Recovery Colleges) is het ondersteunen van het herstelproces van mensen met psychische kwetsbaarheden. In plaats van ‘behandelen’ of ‘genezen’, staat ‘leren’ centraal. Door het delen van ervaringen leren deelnemers om te gaan met kwetsbaarheden en bouwen aan hun eigen leven vanuit eigen kracht. Geïnteresseerden kunnen deelnemen aan trainingen en herstelwerkgroepen (zoals de WRAP-training, waarin men een persoonlijk herstelplan schrijft).

Herstelacademies worden ook wel 'schools of life' genoemd: je leert er het leven te leven, met alles wat daarbij hoort.

Wat herstelacademies uniek maakt

Wat een herstelacademie uniek maakt, is dat de mensen die een training komen volgen, ook zélf een training kunnen geven. Een Nederlandse herstelacademie wordt namelijk vaak 100% georganiseerd door ervaringsdeskundigen: mensen die met soortgelijke psychische problemen worstelen in het leven. Zij worden ook wel peers genoemd. Peer support en co-creatie zijn daarom essentiële onderdelen van een herstelacademie. Belangrijke kernwaarden die daarbij horen zijn onder meer gelijkwaardigheid, wederkerigheid, verbondenheid en empowerment.

Enik Recovery College is een voorbeeld van zo’n herstelacademie en is een initiatief van Lister (een instelling voor beschermd en begeleid wonen). Enik was een van de eerste herstelacademies in Nederland en heeft inmiddels zeven locaties in de omgeving van Utrecht. Dat maakt Enik een mooie plek om het concept 'herstelacademies' beter onder de loep te nemen.

Onderzoek is nodig

Ondanks de potentie van herstelacademies is gedegen onderzoek naar dit onderwerp schaars. Zelfs in Amerika en het Verenigd Koninkrijk, waar de Recovery Colleges zijn ontstaan. Daarnaast zijn herstelacademies in Nederland vaak anders ingericht dan herstelacademies in bijvoorbeeld Amerika of het Verenigd Koninkrijk. In Nederland wordt een herstelacademie vaak 100% door peers gerund, terwijl elders een herstelacademie vaak in samenwerking met ggz-hulpverleners wordt georganiseerd. Het is daarom hoog tijd om intensief onderzoek te doen naar de potentie van herstelacademies in het Nederlandse zorglandschap.

• Wat betekent een herstelacademie voor haar deelnemers?
• Hoe beïnvloedt deelname aan een herstelacademie iemands herstel?
• Hoe moet een Nederlandse herstelacademie er precies uitzien?
• En hoe vindt een herstelacademie haar plek binnen de geestelijke gezondheidszorg in Nederland?

Opzet van het onderzoek

• Deelstudie 1: (Kosten-)effectiviteitExpand
• Deelstudie 2: Betekenis voor betrokkenenExpand
• Deelstudie 3: Modelgetrouwheid van Nederlandse herstelacademiesExpand
• Deelstudie 4: Positionering in zorglandschapExpand

Onderzoek doe je samen

In het kader van co-creatie wordt niet alleen onderzoek verricht binnen, maar ook mét een herstelacademie. Omdat het grootste gedeelte van het onderzoek bij Enik wordt uitgevoerd werken betrokkenen bij Enik mee als co-onderzoekers op het project. Dit collectief noemen we de POP groep (Peer Onderzoekers Perspectief). POP groep leden worden getraind en worden betrokken bij alle fases die het onderzoeksproject behelst. Op deze manier kunnen zij ervoor zorgen dat hun waardevolle perspectief voldoende wordt meegenomen in het onderzoek.

Het vierjarige onderzoek loopt tot eind 2025 en wordt uitgevoerd vanuit het Trimbos-instituut en het departement Tranzo van Tilburg University. Het onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting tot Steun VCVGZ, Lister en Gemeente Utrecht. Het promotieteam bestaat uit:

• Marloes van Wezel, promovendus bij Tranzo, Tilburg University en het Trimbos-instituut.
• Dr. Christien Muusse, onderzoeker bij het Trimbos-instituut. Zij bracht als onderzoeker tijd door bij Enik toen de eerste locatie in Hoograven werd opgericht, en schreef daar een boek over: Ruimte voor peer support!.
• Prof. dr. Hans Kroon, hoogleraar Ambulantisering en Deïnstitutionalisering bij de Academische Werkplaats Geestdrift van Tranzo, Tilburg University en programmahoofd Zorg en Participatie bij het Trimbos-instituut.
• Prof. dr. Dike van de Mheen, hoogleraar Transformaties in de Zorg en departementshoofd van Tranzo, Tilburg University.

Blogs

De onderzoekers van dit promotieonderzoek schrijven zo nu en dan een blog over (de voortgang van) het onderzoek.

• Blog 'Samen interviewen als vorm van co-creatie in onderzoek'
• Blog 'Wat een tocht door het moeras ons kan leren over samen onderzoek doen'

Output

• What do we not know (yet) about recovery colleges? A study protocol on their (cost-)effectiveness, mechanisms of action, fidelity and positioning | BMC Psychiatry | Full Text (biomedcentral.com)
• Een vergelijking van HerstelAcademie - Participatie en herstel | Van mensen met psychische aandoeningen en psychosociale beperkingen

Onderzoek naar Wellness Recovery Action Plan (WRAP)

WRAP (Wellness Recovery Action Plan) ondersteunt mensen om weer grip te krijgen (en te houden) op het leven wanneer dat ontregeld raakt door ingrijpende gebeurtenissen. WRAP is een zelfhulpinstrument om het eigen welbevinden te onderzoeken en te verbeteren. WRAP werkt vanuit vijf sleutelbegrippen: hoop, persoonlijke verantwoordelijkheid, eigen ontwikkeling, opkomen voor jezelf en steun. De basis is het vullen van een koffer met gereedschap voor een goed gevoel, met daarin alles wat kan helpen bij iemands welbevinden.

Implementatie in Nederland

Sinds WRAP in Nederland is geïntroduceerd zijn ruim vierhonderd trainers in de methodiek opgeleid en wordt WRAP landelijk in ruim twintig organisaties aangeboden. Onder andere bij herstelacademies, ggz-instellingen, RIBW’s en sociale wijkteams. Kenniscentrum Phrenos en Trimbos-instituut brachten in 2020 twee publicaties uit om de implementatie van WRAP te bevorderen. De implementatiehandreiking biedt houvast om WRAP modelgetrouw breed beschikbaar te maken in de organisatie. Voor cliënten om eigen herstel te ondersteunen, maar ook voor werknemers die eigen welbevinden willen ondersteunen. Hiermee kunnen organisaties nagaan wat er nodig is als ze de verbreding van WRAP ter hand willen nemen. Met de modelgetrouwheidschaal kunnen organisaties het proces van implementatie en de kwaliteit van het aanbod van WRAP toetsen.

WRAP breder toegankelijk maken

Daarnaast hebben Kenniscentrum Phrenos en Trimbos-instituut onderzoek gedaan om naar de toegankelijkheid van WRAP voor mensen die in zorg zijn bij poh-ggz, basis-ggz en sociale wijkteams. Uit het onderzoek blijkt dat het opbouwen van een structurele samenwerking van zelfregiecentra en herstelacademies met onder andere huisartsen, poh ggz en sociaal wijkteam veel tijd kost, maar de moeite waard is. De impact van WRAP voor de deelnemers ligt vooral in het ervaren van verbondenheid, het ontwikkelen van inzichten en handvatten voor zelfhulp, het oefenen met jezelf steunen en ruimte ervaren om ‘te zijn’. In het kader van dit project zijn de volgende producten ontwikkeld:

• Het rapport ‘Samenwerken rond WRAP’ over de opzet, uitvoering en resultaten van het onderzoek;
• Een infosheet voor huisartsen, poh ggz, eerstelijns-/ schoolpsychologen en sociaal werkers over de betekenis en vindplaatsen van WRAP.
• Een overzichtskaart WRAP-cursussen in Nederland waarop te zien is waar WRAP wordt aangeboden.

Onderzoek implementatie ervaringsdeskundigheid

Dit project behelst de implementatie en monitoring van de Zorgstandaard en het Beroepscompetentieprofiel Ervaringsdeskundigheid in ggz, verslavingszorg en het sociaal domein. Het project wordt uitgevoerd door Trimbos-instituut, Kenniscentrum Phrenos, Movisie en de Vereniging van Ervaringsdeskundigen (looptijd 2024 - 2026). Het doel is het bevorderen van de kwaliteit van leven van mensen met psychische problemen door binnen de zorg ruimte te maken voor ervaringskennis en afstemming daarop met professionele en wetenschappelijke kennis. Dit doen we door:

• ondersteuning bij de implementatie. De instellingen worden op organisatieniveau en met landelijke scholings- en uitwisselingsbijeenkomsten ondersteund door het projectteam;
• monitoren van de voortgang. Dit doen we met behulp van de MIE (Monitoring Implementatie Ervaringsdeskundigheid). Deze wordt tweemaal afgenomen bij de locatieteams van de instellingen;
• toepassing van de methodieken Peer counseling en In gesprek over zin en dialogische werkvormen;
• ontwikkeling van een landelijke E-learning. Op basis van de opgedane ervaringen in dit project ontwikkelen wij in samenwerking met de GGZ Ecademy een landelijke e-learning.

Handen en voeten geven aan het stimuleren van eigen regie en zelfredzaamheid in de langdurige ggz

Dit project - uitgevoerd door Trimbos-instituut in samenwerking met 2 ggz-instellingen en 2 MBO’s - wil ‘handen en voeten geven’ aan herstelgericht werken. Dit wordt onder andere gedaan door de inzet van de tool ‘herstelboek’. Dit is een dag/werkboek waarmee de cliënt, samen met de begeleiders en naasten op speelse wijze kan verkennen welke persoonlijke voorkeuren, doelen en wensen hem of haar kunnen helpen in herstel. Op twee afdelingen voor langdurig klinisch verblijf gaan getrainde teams aan de slag met versterking van steungroepen, met gebruik van het concept-herstelboek. Door middel van intervisiegroepen ontstaat een lerende praktijk, ondersteund door denktanks van cliënten, naastenvertegenwoordigers en andere experts. De benadering wordt regelmatig geëvalueerd en verder ontwikkeld, met extra aandacht voor leeftijdsspecifieke thema’s.

Het project levert een onderwijsproduct op dat MBO-studenten helpt bij herstelgericht werken. Daarnaast wordt het herstelboek verder ontwikkeld en wordt een overkoepelend eindverslag gepubliceerd. De resultaten van het actieonderzoek worden verwacht in december 2027.