Alcohol, roken en mentale klachten komen rond de zwangerschap vaak samen voor
De eerste 1.000 dagen, geteld vanaf de preconceptie tot de tweede verjaardag, zijn cruciaal voor de gezondheid van een kind. Als een moeder in deze periode alcohol drinkt, rookt of mentale klachten heeft, kan dat schadelijk zijn voor het kind. Nieuwe cijfers uit de Monitor Zwangerschap van het Trimbos-instituut laten zien dat deze risicofactoren vaak samengaan: bij ruim een derde van de vrouwen is rondom de zwangerschap sprake van een combinatie van alcoholgebruik, roken en/of mentale klachten.
Uit de cijfers van de Monitor Zwangerschap blijkt dat vooral roken rondom de zwangerschap vaak samengaat met alcoholgebruik en mentale klachten. Zo dronk twee derde van de vrouwen die rondom de zwangerschap rookte ook alcohol. Ruim de helft van de rokende vrouwen ervoer na de zwangerschap angst- of depressiegevoelens.
In tegenstelling tot eerder onderzoek werd geen duidelijke samenhang gevonden tussen alcoholgebruik rondom de zwangerschap en mentale klachten na de zwangerschap. Mogelijk spelen verschillen in de onderzoeksmethode een rol, zoals de mate van alcoholgebruik die is onderzocht of de periode waarin het alcoholgebruik is gemeten.
Geen bewijs voor oorzaak en gevolg
Belangrijk om te benadrukken is dat deze cijfers alleen een samenhang laten zien en geen oorzaak-gevolgrelatie aantonen. Omdat vrouwen in de Monitor Zwangerschap op één moment zijn bevraagd, is niet vast te stellen of alcohol drinken of roken leidt tot mentale klachten. Het is ook mogelijk dat vrouwen deze middelen gebruiken om met mentale klachten om te gaan.
Desondanks benadrukt de gevonden samenhang tussen alcoholgebruik, roken en mentale klachten het belang van tijdige signalering door zorgverleners die in contact staan met (aanstaande) ouders. En van het doorvragen naar andere risicofactoren wanneer iemand alcoholgebruik, roken of mentale klachten aangeeft.
Gezonde Start: in gesprek met aanstaande ouders
“Het gesprek met aanstaande ouders open en oordeelvrij voeren is een vaardigheid die je kunt aanleren en verbeteren door te oefenen”, zegt Daan Sartorius, onderzoeker bij het Trimbos-instituut. “Met het programma Gezonde Start bieden we kennisproducten, scholing en materialen. Daarmee helpen we professionals om alcoholgebruik, roken en mentale gezondheid rondom de zwangerschap tijdig te signaleren, te bespreken en samen te kijken naar passende zorg.”
Hoewel uit het onderzoek blijkt dat er geen specifieke demografische groepen zijn waarin de samenhang tussen alcoholgebruik, roken en mentale klachten sterker is, komen roken en mentale klachten vaker voor bij vrouwen in een kwetsbare situatie. Daarom is het belangrijk dat professionals extra alert zijn op deze risicofactoren bij (aanstaande) ouders in een kwetsbare positie.
Over het onderzoek
In dit onderzoek zijn cijfers uit 2023 gecombineerd van de landelijke Monitor Middelengebruik en Zwangerschap en de Monitor Mentale Gezondheid en Zwangerschap van het Trimbos-instituut. In totaal namen 3.056 vrouwen met een kind jonger dan twee jaar deel aan deze onderzoeken.
Wil jij aan de slag met de thema’s roken, alcohol en mentale gezondheid? Op Gezondestart.nl vind je gesprekskaarten en e-learnings die ondersteunen bij het voeren van een laagdrempelig en effectief gesprek met (aanstaande) ouders. Samenwerken met partners in de regio? Bekijk dan ook de ondersteunende materialen voor het ontwikkelen van zorgpaden en protocollen. Via Pharos kun je je lokale zorgpad aanvullen.
Meer informatie
Gerelateerde berichten
Het project heeft onder andere als doel: de kennis over de negatieve effecten van alcoholgebruik te vergroten, met specifieke aandacht voor mentale gezondheid; studenten beter te informeren en de drempel naar hulp te verlagen; lokale samenwerking tussen gemeenten, onderwijsinstellingen, studentenorganisaties en de preventie- en verslavingszorg te versterken; oplossingen te ontwikkelen die bottom-up ontstaan en passen […]
Lees meer
In 2025 is het project Improving Mental Health opgestart door het National Recovery Program Bureau (NRPB) vanuit het Sint Maarten Trust Fund, in samenwerking met het Ministerie van Volksgezondheid, Sociale Ontwikkeling en Arbeid (VSA). Het Trimbos-instituut ondersteunt dit initiatief door gedurende tweeënhalf jaar technisch advies te geven. In het eerste jaar heeft het Trimbos-instituut ondersteund bij het afronden van het Nationaal Strategisch Plan Mentale Gezondheid voor Sint Maarten. Het project heeft als overkoepelend doel om een herstelgerichte en wijkgerichte mentale gezondheidszorg en ondersteuning te bevorderen. Deze […]
Lees meer
