Angststoornissen bij ouderen

Angststoornissen zijn de meest voorkomende psychiatrische stoornissen bij ouderen.

Feiten en cijfers

17,1% van de mannen en 21,5% van de vrouwen van 55 jaar en ouder heeft lichte angstklachten. Waaronder valangst. 1 op de 10 heeft een angststoornis.

Angststoornissen komen op latere leeftijd veel vaker voor dan depressie (1.7%) en dysthymie (3-5%) (Beekman, & Heeren, 2001). Onder de leeftijd van 80 komen angststoornissen vaker voor dan dementie.

Bij ouderen kunnen angststoornissen een iets andere verschijningsvorm aannemen dan bij jongere doelgroepen. De angst richt zich dan specifiek op een onderwerp dat vaker voorkomt in de latere levensfase.

Oudere zoekt zelden hulp

Hoewel veel ouderen last hebben van ernstige angstklachten, zoeken maar weinig ouderen hulp hiervoor. Een reden hiervoor is dat veel ouderen met angst de neiging hebben zich terug te trekken.

Daarnaast melden ouderen zich vaak niet met angstklachten bij hun huisarts, maar met lichamelijke klachten of extreme bezorgdheid over hun gezondheid. Dat maakt angst bij ouderen signaleren moeilijk.

Angstklachten gaan ook vaak gepaard met depressieve klachten, waar dan alle aandacht op wordt gericht.

Angststoornis behandelen

Ouderen met angst kunnen in de eerste plaats terecht bij de huisarts of bij praktijkondersteuner geestelijke gezondheidszorg in de huisartsenpraktijk (POH-GGZ), en daarnaast bij de generalistische basis GGZ.

Diagnose stellen

De diagnostiek van een angststoornis vindt trapsgewijs plaats: Wanneer op basis van anamnese en onderzoek blijkt dat sprake is van een vermoedelijke angststoornis vraagt de huisarts (of POH-GGZ) de aard, de ernst en het beloop van de klachten verder uit of verwijst deze hiertoe naar de generalistische basis GGZ.

Behandeling en interventies

Nadat de zorgverlener de diagnose heeft doorgesproken met de patiënt en desgewenst een naastbetrokkene, wordt er gezamenlijk besloten op basis van de hulpvraag hoe de behandeling en begeleiding eruit zal zien en welke interventies worden ingezet. Er wordt daarbij rekening gehouden met aard, ernst en beloop van de problematiek.

Basisinterventies

Binnen twee weken nadat een angststoornis is vastgesteld, wordt gestart met de basisinterventies, zowel in de huisartsenzorg (inclusief POH-GGZ) en de generalistische basis ggz als in de gespecialiseerde ggz. De basisinterventies worden voortgezet gedurende de behandeling.

De basisinterventies voor mensen met een angststoornis zijn:

  • Psycho-educatie: het verstrekken van informatie aan de patiënt en diens familie/omgeving over de aandoening, de prognose en de verschillende behandelmogelijkheden;
  • Activering en vermijding tegengaan: adviezen om actief te blijven en om zoveel mogelijk niet toe te geven aan de neiging om angstige situaties te vermijden. In geval van bijkomende depressie worden deze aangevuld met adviezen om de dag te structureren. Dit kan ook leefstijladviezen betreffen en het functioneren in werk, opleiding, school of sociale situaties;
  • Actief volgen: het monitoren van het beloop van symptomen en klachten van de patiënt en het vinger aan de pols houden (watchful waiting), ook bij patiënten die geen behandeling willen. Eventueel zet de hulpverlener steunende en structurerende begeleiding in om de patiënt te motiveren voor psychotherapie of een andere behandelvorm.

Eerste-stap interventies

Toevoegen van eerste-stap interventies aan de basisinterventies vindt plaats op basis van gezamenlijke besluitvorming. In de keuze van eerste-stapinterventies wordt rekening gehouden met de aard en ernst van de angststoornis en de voorkeur van de patiënt. Eerste-stap interventies zijn geschikt ter ondersteuning van psychotherapeutische en farmacotherapeutische behandelinterventies.

Eerste-stapinterventies zijn:

  • bibliotherapie;
  • zelfmanagementstrategieën met begeleiding;
  • e-interventies (zie ook Preventie);
  • steunend-structurerende begeleiding;
  • activerende begeleiding;
  • psychosociale behandeling.

Wilt u meer weten over dit dossier?

Christian  Klijs - Helsemans

Stuur een bericht aan contactpersoon Christian Klijs - Helsemans