Aan de slag in uw gemeente

De afgelopen drie jaar hebben zes Nederlandse gemeenten in een leertraject het IJslandse preventiemodel geïmplementeerd, ondersteund door het Trimbos-instituut, het Nederlands Jeugdinstituut en ICSRA (Icelandic Centre for Social Research and Analysis).

In de pilot hebben we nauw samengewerkt met de grondleggers van het IJslandse preventiemodel en hebben we dankzij hen veel geleerd over de successen in IJsland en hoe we daar in Nederland aan kunnen werken. De zes pilotgemeenten zijn enthousiast over de aanpak en raden ook andere Nederlandse gemeenten aan op deze manier te werken.

De gemeenten zien nu al een gunstig effect op de samenwerking binnen de gemeente. Vanaf januari 2022 bouwen we in Nederland voort op de succesvolle pilot en biedt het Trimbos-instituut nieuwe gemeenten of regio’s de mogelijkheid om te werken volgens de uitgangspunten van het IJslandse preventiemodel. Het Nederlands Jeugdinstituut werkt samen met Trimbos-instituut vanuit haar expertise over opvoeden en opgroeien. Bent u hierin geïnteresseerd? Lees hieronder meer over het implementatietraject en wat deelname betekent voor uw gemeente.

Interesse in het vervolgtraject?

Schrijf u in voor de nieuwsbrief, dan houden we u op de hoogte van het vervolgtraject. 

Waarom werken volgens de principes van het IJslandse preventiemodel in uw gemeente?

Met het werken volgens de principes van het IJslandse preventiemodel, werkt u aan het terugdringen van alcohol-, drugs- en tabaksgebruik onder jongeren en aan het verbeteren van hun welbevinden. Dit gebeurt op een onderbouwde, met data gestuurde, succesvol gebleken aanpak, waarin lokale partners en ouders samenwerken. De community-filosofie van de IJslandse aanpak houdt in dat alle partijen die betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd kunnen, en idealiter zouden moeten, meedoen. Dat zijn in ieder geval de eigen gemeentelijke diensten en voorzieningen in het sociaal domein: zorg, welzijn, onderwijs en gezondheidszorg. Maar ook ouders, aanbieders van vrijetijdsvoorzieningen (sport en cultuur) en jongeren gaan een rol spelen.

Wat is de rol van de gemeente?

De gemeente is de regisseur van de aanpak. Zij zorgt voor het tijdig, cyclisch doorlopen van de vier stappen die het IJslandse model voorschrijft, zorgt voor het faciliteren en ondersteunen van betrokken partijen en voor het opbouwen van het draagvlak en samenwerking onder de betrokken partijen. Dat betekent dat projectleiding en communicatie belangrijke taken zijn. Ook bewaakt de gemeente de afstemming met andere lokale preventie-initiatieven.

Hoe ziet implementatie eruit?

Het Trimbos-instituut biedt Nederlandse gemeenten een implementatietraject aan. In dit traject verzorgt het Trimbos-instituut trainingen, tools, procesbegeleiding, uitwisseling met andere gemeenten en afstemming op landelijk niveau. Het Nederlands Jeugdinstituut werkt samen met Trimbos-instituut en zal haar expertise over opvoeden en opgroeien, versterken van pedagogische basis en samenhangend jeugdbeleid inzetten voor de overkoepelende projectactiviteiten. De ondersteuning vindt plaats bij elke stap in het traject, van dataverzameling tot beleidsontwikkeling en bij de uitvoering van interventies. Uw GGD wordt ondersteund bij het uitvoeren van de monitor. Op deze manier heeft u als gemeente beschikking over alle benodigde kennis, ondersteuning en uitwisseling om op een succesvolle manier te werken volgens de principes van het IJslandse preventiemodel.

Waar verbindt de gemeente zich aan?

U verbindt zich ten minste voor 4 jaar aan het implementatietraject (januari 2022 - december 2025). Omdat de interventies niet alleen gericht zijn op de jongeren zelf maar juist ook op de omgeving (de beschermende en risicofactoren) van de jeugd, zijn de effecten van interventies vaak pas op langere termijn zichtbaar. De IJslandse aanpak vraagt dan ook een langdurige inzet, die meerdere collegeperiodes zal bestrijken. Ook daarom is een breed (politiek) draagvlak binnen de gemeenteraad nodig.

Aan het gebruik van de methodiek en ondersteuning door het Trimbos-instituut zijn kosten verbonden. Daarnaast zal er een team met voldoende capaciteit (1,5-2,5 FTE afhankelijk van de grootte van de gemeente) moeten worden vrijgemaakt binnen de gemeentelijke dienst voor projectleiding, communicatie, dataverzameling en organisatie en facilitering van bijeenkomsten. Ook de verantwoordelijk wethouder zal de nodige inzet gaan plegen om partijen te mobiliseren en te blijven activeren. Daarnaast is het noodzakelijk om jaarlijks budget te reserveren voor het opzetten en uitvoeren van preventieactiviteiten in het kader van deze aanpak.

Het werken volgens de principes van het IJslandse model vraagt een intensieve (elke 2 jaar) en specifieke dataverzameling bij jongeren. Deze dataverzameling op scholen kan uitgevoerd worden door de GGD, die daar veel ervaring mee heeft. Daarvoor wordt op landelijk niveau een speciale, aanvullende module voor de vragenlijst ontwikkeld en wordt een methodiek ingericht om vaker en sneller te kunnen meten op scholen. Samenwerking met de GGD is belangrijk voor deze dataverzameling en ook voor afstemming met andere lokale initiatieven op gezondheidsgebied. De gemeente speelt een belangrijke rol in het betrekken van de GGD in dit proces van dataverzameling.

Over welke ‘community’ hebben we het?

Jongeren brengen hun tijd door thuis, op school en waar zij hun vrije tijd besteden. Implementatie van de aanpak blijkt de samenwerking tussen de partijen die daar actief zijn te bevorderen. Bij de aanpak past dus een schaalgrootte die bij deze samenwerking past. Grotere gemeenten kiezen dan ook soms voor een eerste aanzet in een specifieke wijk, dorp of deelgemeente. Kleinere gemeenten kiezen er soms voor om samen te werken met andere gemeenten in de regio. Een goed afgebakende omschrijving van het gebied waarin u de aanpak gaat implementeren is raadzaam.

Kan deze werkwijze verbonden worden aan andere aanpakken of programma’s?

Het is zeker mogelijk om het werken volgens de principes van het IJslandse preventiemodel te verbinden aan bestaande aanpakken of programma’s. Deze werkwijze is bij uitstek een aanpak die samenwerking tussen lokale partijen kan verbeteren en de integraliteit tussen verschillende programma’s kan intensiveren. Zo is het mogelijk om deze werkwijze te implementeren als onderdeel van een lokaal preventieakkoord. Ook is het mogelijk om de werkwijze te koppelen aan programma’s als de Gezonde School of JOGG. De zes pilotgemeenten hebben hier ook al positieve ervaringen mee opgedaan.

Wanneer kunt u beginnen?

Januari 2022 start een nieuwe ronde van 4 jaar voor gemeenten. In het eerste jaar start u met het benaderen van de andere deelnemers, vormt u een lokale coalitie, en bereidt u samen met de GGD de dataverzameling voor die najaar 2022 zal plaatsvinden. Gedurende het hele traject t/m december 2025 vindt er dialoog, beleidsvorming en uitvoering van interventies plaats. Najaar 2023 is de tweede meting.

Alle randvoorwaarden op een rij

  • Politiek en bestuurlijk draagvlak: vanuit het college en de raad vragen wij een commitment voor minimaal vier jaar, inclusief financiën en capaciteit.
  • Financiën: budget voor ondersteuning van het Trimbos-instituut (ca. 15.000 euro per jaar), plus budget voor tweejaarlijkse gezondheidsmonitor en jaarlijkse preventieve activiteiten.
  • Capaciteit: minimaal 1,5 FTE waarvan een gemeentelijke projectleider met minimaal 0,6 FTE en waarvan twee andere leden van het kernteam (gemeente en bijvoorbeeld de GGD).
  • GGD betrekken voor het meedenken en uitvoeren van de monitor.

Hoe meld ik me aan?

Heeft uw gemeente interesse zich aan te melden? Neem dan contact met ons op via ijsland@trimbos.nl. U ontvangt dan aanvullende informatie over het traject en meer informatie over de aanmeldmogelijkheden.

> Lees meer over het IJslandse preventiemodel