Alcohol en cardiomyopathie, hartfalen en hersenbloeding
Voor cardiomyopathie, hartfalen en hersenbloedingen is een verband met alcoholgebruik aangetoond. Wat is dit verband precies en wat is er bekend over de invloed van verschillende patronen van alcoholgebruik (drinkpatronen) hierop? Omdat het gaat om drie hart- en vaatziekten die nog niet zo uitgebreid zijn onderzocht, worden ze hier samen besproken.
Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol
Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.
Blijf op de hoogte
Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:
Cardiomyopathie
Cardiomyopathie is een ziekte van de hartspier. Het hart kan minder goed samentrekken of ontspannen. Daardoor wordt het bloed minder goed rondgepompt [1]. Cardiomyopathie kan onder andere leiden tot hartfalen (zie verderop).
Bij dilaterende cardiomyopathie is de hartspier verslapt en daardoor verwijd (gedilateerd). Overmatig alcoholgebruik kan deze aandoening veroorzaken. Als er door structureel, jarenlang overmatig alcoholgebruik dilaterende cardiomyopathie optreedt, wordt dit alcoholische cardiomyopathie genoemd. Eén of beide hartkamers kan minder goed samentrekken [2]. Dit kan uiteindelijk leiden tot hartfalen. Mogelijke symptomen van hartfalen zijn zwelling van de enkels, voeten en benen, ademhalingsproblemen en vermoeidheid [1].
Figuur 1 Tekening van een normaal hart (links) en een hart met dilaterende cardiomyopathie (rechts). Bron: ERN GUARD-Heart Patiëntinformatie (https://guardheart.ern-net.eu)
Alcoholische cardiomyopathie wordt gedefinieerd als dilaterende cardiomyopathie als gevolg van langdurig zwaar alcoholgebruik (meer dan 8 standaardglazen per dag voor een periode van meerdere jaren en de afwezigheid van andere oorzaken) [6]. Wie er precies alcoholische cardiomyopathie ontwikkelt en wanneer is moeilijk te zeggen. Er worden grote verschillen gezien tussen de hoeveelheden alcohol die mensen drinken en het aantal jaren alcoholgebruik waarna de ziekte ontstaat [3]. Bij de één kan de ziekte dus eerder ontstaan dan bij de ander. Waarom dat zo is, is onduidelijk. Er zijn wel een paar globale conclusies te trekken:
Alcohol schaadt de hartspier. Schade aan de hartspier wordt groter naarmate iemand meer drinkt en de kans op (alcoholische) cardiomyopathie neemt daarmee toe [5].
Alcoholische cardiomyopathie wordt veroorzaakt door verschillende mechanismen, zoals de directe giftige effecten van alcohol (ethanol) op de hartspier of van stoffen die vrijkomen tijdens de afbraak van alcohol. Ook indirecte effecten van alcohol, zoals oxidatieve stress, kunnen een rol spelen (zie Biologische processen bij het ontstaan van hart- en vaatziekten door alcohol)
Genetische factoren kunnen het risico op alcoholische cardiomypathie vergroten [6].
Alcohol en hartfalen
Bij hartfalen kan het hart het bloed minder goed rondpompen en de organen en spieren in het lichaam krijgen daardoor niet genoeg zuurstof en voedingsstoffen. De bloedvaten raken vol en er lekt vocht uit, vooral naar de longen, buik, benen en enkels. Kortademigheid en vermoeidheid zijn voorbeelden van symptomen van hartfalen [7]. Hartfalen kan onder andere veroorzaakt worden door cardiomyopathie (zie hierboven), schade aan het hart na een hartinfarct en langdurige hoge bloeddruk [7].
Naar de invloed van alcohol op hartfalen is nog niet zoveel onderzoek gedaan als bij andere hart- en vaatziekten. De resultaten tot nu toe wijzen erop dat de invloed van alcohol op het ontstaan van hartfalen verschilt met het drinkpatroon:
- Uit een meta-analyse bleek dat een beperkt drinkpatroon (tot en met 7 standaardglazen per week) geassocieerd is met een lager risico op hartfalen [8] dan niet drinken. Andere studies zien geen associatie met hartfalen bij dit drinkpatroon [9, 10]. Hier kan, net als bij ischemische hartziekten en herseninfarct, sprake zijn van een j-curve. Over de j-curve bestaat veel discussie. Lees hier meer daarover.
- Bij matig (7 tot 14 standaardglazen per week) of overmatig alcoholgebruik (vanaf 14 standaardglazen per week) zag deze meta-analyse geen relatie met het risico op hartfalen [8]. Andere studies beschrijven een verhoogd risico op hartfalen bij een drinkpatroon van ongeveer 10 of meer standaardglazen per week [9, 10].
- De meta-analyse liet ook zien dat mensen die in het verleden regelmatig alcohol dronken hebben een hoger risico op hartfalen dan mensen die nooit of slechts af en toe alcohol dronken [8].
Alcoholgebruik en hersenbloeding
Een hersenbloeding is een vorm van een beroerte. Een hersenbloeding wordt veroorzaakt door een kapot bloedvat [11], waardoor er bloed de hersenen instroomt. Dit kan ervoor zorgen dat er in bepaalde hersengebieden niet genoeg bloed terechtkomt en dat hersencellen op de plek van de bloeding niet goed meer kunnen functioneren. Er zijn verschillende namen voor hersenbloedingen op verschillende plaatsen in de hersenen. Het bekendst zijn de intracerebrale bloeding (ICB; bloeding in het brein) en de subarachnoïdale hersenbloeding (SAB; bloeding aan de buitenkant van het brein). Hersenbloedingen kunnen veel verschillende uitvalsverschijnselen tot gevolg hebben. Mensen kunnen onder andere problemen krijgen met taal, ruimtelijk inzicht en beweging [11].
Over de invloed van verschillende drinkpatronen op het ontstaan van een hersenbloeding is het volgende te zeggen:
- Overmatig drinken (meer dan 4 standaardglazen per dag) is gerelateerd aan een hoger risico op het ontstaan van hersenbloedingen (ICB en SAB), vergeleken met niet drinken. Dit verhoogde risico geldt ook voor binge drinken. [12]
- Bij een consumptiepatroon van 2 tot 4 standaardglazen per dag lijkt het risico op een hersenbloeding ook verhoogd, maar dit kan nog niet met zekerheid gezegd worden [1].
- Voor matig alcoholgebruik wordt soms geen relatie gevonden met hersenbloedingen (ICB en SAB) [12], maar sommige studies laten zien dat ook matig gebruik gerelateerd is aan ICB [13,14]. De grens voor matig gebruik verschilt per studie, van 5 standaardglazen per week tot 3 standaardglazen per dag.
- Licht alcoholgebruik (1-2 standaardglazen per dag) is niet gerelateerd aan hersenbloedingen [12-14].
- Er zijn geen aanwijzingen dat alcohol het risico op een hersenbloeding kan verkleinen [14].
