Uitdagingen voor alcoholbeleid per fase van de coronacrisis

De coronacrisis wordt gekenmerkt door perioden van strenge en minder strenge maatregelen en perioden met bijna geen maatregelen. Deze perioden kennen verschillende uitdagingen voor lokaal alcoholbeleid.

Beleid in perioden van versoepeling

In perioden van versoepeling gaan horeca en winkels (gedeeltelijk en onder voorwaarden) weer open. De zomer van 2020 was een eerste periode waarin versoepelingen van de coronamaatregelen mogelijk waren. Ook in zomer en najaar van 2021 zijn er weer coronamaatregelen losgelaten. Zo waren de terrassen weer open en konden sportclubs hun activiteiten weer oppakken, mochten we weer naar de bioscoop en konden we meer culturele activiteiten ondernemen.

Mensen kijken ernaar uit om na lange tijd thuis weer sociale activiteiten buitenshuis te ondernemen en dat brengt de nodige risico’s met zich mee, ook op het gebied van alcoholgebruik. Alcoholgebruik kan ontremd gedrag veroorzaken, wat bijvoorbeeld tot gevolg kan hebben dat de 1,5 meter afstand niet in acht wordt genomen. Hierin ligt een belangrijke taak voor gemeenten en handhaving (zie ook het dossier Alcohol en gemeenten).

Naast uitdagingen met betrekking tot handhaving zijn er in dit soort perioden ook grote uitdagingen met betrekking tot vroegsignalering (zie Wie lopen extra risico tijdens de coronacrisis). Ook is het van belang te bewaken dat mensen die verslavingshulpverlening nodig hebben deze ook tijdig kunnen krijgen. Hier zet bijvoorbeeld Verslavingskunde Nederland zich voor in.

Langetermijneffecten van de coronacrisis en de -maatregelen

De ervaring leert dat een periode van crisis vaak wordt gevolgd door een periode van recessie. In eerste instantie leek de economie zich sneller te herstellen dan verwacht, maar inmiddels worden ook de eerste tekenen van daling van de koopkracht zichtbaar. Uit eerdere tijden van recessie blijkt dat alcoholgebruik en alcoholproblematiek in dit soort tijden sterk toeneemt [1-8]. Dit geldt vooral voor mensen die te maken hebben met stress, bijvoorbeeld door hun thuissituatie of door inkomensonzekerheid. Daar komt nog bij dat de financiering van preventie en vroegsignalering vaak als eerste onder druk staat in tijden van bezuinigingen, terwijl die op de lange termijn juist rendement opleveren.

De uitdaging wordt dus alleen maar groter om in het beleid een goede balans te vinden tussen allerlei verschillende elementen.

  • Stimuleren van een gezonde leefstijl
  • Overeind houden van werkgelegenheid in de horeca
  • Doorvoeren van bezuinigingen
  • Voorkómen van nieuwe infecties met het coronavirus (en mogelijke nieuwe varianten)

Beleid in perioden van strenge maatregelen

Onder strenge maatregelen verstaan we het (bijna) volledig sluiten van horeca, uitgaansgelegenheden en winkels. We zijn inmiddels in de coronacrisis door een aantal lockdowns gegaan. We weten dat deze lockdowns veranderingen teweegbrengen in het patroon van alcoholconsumptie van meerdere groepen mensen (zie veranderingen in alcoholgebruik tijdens de coronacrisis). Alcoholproblematiek lijkt te kunnen verergeren, vooral onder mensen die al vóór de crisis kwetsbaar waren. Daarom is het van belang om in het beleid aan een aantal punten extra aandacht te besteden.

Extra aandacht

  • Zorg voor zinvolle vrijetijdsbesteding voor jongeren
  • Houd contact met de groep die meer is gaan drinken
  • Maak online interventies toegankelijk en zichtbaar
  • Verspreid kennis over het belang van het beperken van alcoholgebruik voor een betere mentale en fysieke weerstand

Referenties

1. Rehm, J., Kilian, C., Ferreira-Borges, C., Jernigan, D., Monteiro, M., Parry, C.D.H., Sanchez, Z.M., Manthey, J. (2020). Alcohol use in times of the COVID 19: implications for monitoring and policy. Drug and Alcohol Review.
2. Lau, J. T., Yang, X., Pang, E., Tsui, H. Y., Wong, E., & Wing, Y. K. (2005). SARS-related perceptions in Hong Kong. Emerging infectious diseases, 11(3), 417.
3. Maunder, R. G., Lancee, W. J., Balderson, K. E., Bennett, J. P., Borgundvaag, B., Evans, S., ... & Hall, L. M. (2006). Long-term psychological and occupational effects of providing hospital healthcare during SARS outbreak. Emerging infectious diseases, 12(12), 1924.
4. Wu, P., Liu, X., Fang, Y., Fan, B., Fuller, C. J., Guan, Z., ... & Litvak, I. J. (2008). Alcohol abuse/dependence symptoms among hospital employees exposed to a SARS outbreak. Alcohol & Alcoholism, 43(6), 706-712.
5. Keyes, K. M., Hatzenbuehler, M. L., Grant, B. F., & Hasin, D. S. (2012). Stress and alcohol: epidemiologic evidence. Alcohol research: current reviews.
6. Cerdá, M., Tracy, M., & Galea, S. (2011). A prospective population based study of changes in alcohol use and binge drinking after a mass traumatic event. Drug and alcohol dependence, 115(1-2), 1-8.
7. Harhay, M. O., Bor, J., Basu, S., McKee, M., Mindell, J. S., Shelton, N. J., & Stuckler, D. (2014). Differential impact of the economic recession on alcohol use among white British adults, 2004–2010. The European Journal of Public Health, 24(3), 410-415.
8. Bor, J., Basu, S., Coutts, A., McKee, M., & Stuckler, D. (2013). Alcohol use during the great recession of 2008–2009. Alcohol and alcoholism, 48(3), 343-348.