Aan de slag in uw gemeente met Opgroeien in een Kansrijke...

Gemeenten die met 'Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)' aan de slag willen, kunnen deelnemen aan het implementatietraject. In dit implementatietraject ondersteunt het Trimbos-instituut gemeenten in het werken volgens OKO, gebaseerd op de uitgangspunten van het IJslandse preventiemodel. Het Nederlands Jeugdinstituut werkt samen met het Trimbos-instituut vanuit haar expertise over opvoeden en opgroeien.

featured_image
Jeroen de Greeff
Senior adviseur gemeenten
Bel: +31 (0)30 - 2959(427)
Toon telefoonnummer +31 (0)30 - 2959(427)

Nieuwsbrief

Schrijf u in voor de nieuwsbrief, dan houden we u op de hoogte van Opgroeien in een Kansrijke Omgeving.

Zes Nederlandse gemeenten hebben in een pilottraject van 2018 tot 2021 het IJslandse preventiemodel geïmplementeerd, ondersteund door het Trimbos-instituut en het Nederlands Jeugdinstituut. In de pilot hebben we nauw samengewerkt met Planet Youth, de grondleggers van het IJslandse preventiemodel, en hebben we dankzij hen veel geleerd over de successen in IJsland en hoe we daar in Nederland aan kunnen werken. In Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) bouwen we voort op de lessen die we geleerd hebben in deze pilot.

Waarom is deelname aan het implementatietraject waardevol voor uw gemeente?

Met het werken volgens Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, werkt u aan het terugdringen van alcohol-, drugs- en tabaksgebruik onder jongeren en aan het verbeteren van hun welbevinden. Deze aanpak is gebaseerd op de succesvolle IJslandse aanpak 'Het IJslandse Preventiemodel'. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving is een onderbouwde, data gestuurde aanpak waarin lokale partners en ouders samenwerken. De community-filosofie van de aanpak houdt in dat alle partijen die betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd kunnen, en idealiter zouden moeten, meedoen. Dat zijn in ieder geval de eigen gemeentelijke diensten en voorzieningen in het sociaal domein: zorg, welzijn, onderwijs en gezondheidszorg. Maar ook ouders, aanbieders van vrijetijdsvoorzieningen (sport en cultuur) en jongeren spelen een rol.

Wat is de rol van de gemeente?

De gemeente is de regisseur van de aanpak. Zij zorgt voor het tijdig, cyclisch doorlopen van de vier stappen uit de OKO-werkwijze, zorgt voor het faciliteren en ondersteunen van betrokken partijen en voor het opbouwen van het draagvlak en samenwerking onder de betrokken partijen. Dat betekent dat projectleiding en communicatie belangrijke taken zijn. Ook bewaakt de gemeente de afstemming met andere lokale preventie-initiatieven.

Hoe ziet implementatie eruit?

Het Trimbos-instituut biedt Nederlandse gemeenten een implementatietraject aan. In dit traject verzorgt het Trimbos-instituut trainingen, tools, procesbegeleiding, uitwisseling met andere gemeenten en afstemming op landelijk niveau. Het Nederlands Jeugdinstituut werkt samen met het Trimbos-instituut en zal haar expertise over opvoeden en opgroeien, versterken van pedagogische basis en samenhangend jeugdbeleid inzetten voor de overkoepelende projectactiviteiten. De ondersteuning vindt plaats bij elke stap in het traject, van dataverzameling tot beleidsontwikkeling en bij de uitvoering van interventies. Uw GGD wordt ondersteund bij het uitvoeren van de monitor. Op deze manier heeft u als gemeente beschikking over alle benodigde kennis, ondersteuning en uitwisseling om op een succesvolle manier te werken volgens OKO.

Zie ook vrijblijvende interessepeiling >

Wat vraagt de aanpak van de gemeente?

Langdurige inzet

U verbindt zich ten minste voor 4 jaar aan het OKO-implementatietraject (januari 2023 - december 2026). Omdat de interventies niet alleen gericht zijn op de jongeren zelf maar juist ook op de omgeving (de beschermende en risicofactoren) van de jeugd, zijn de effecten van interventies vaak pas op langere termijn zichtbaar. De aanpak vraagt dan ook een langdurige inzet, die meerdere collegeperiodes zal bestrijken. Ook daarom is een breed (politiek) draagvlak binnen de gemeenteraad nodig.

Financiering en capaciteit

Aan het gebruik van de methodiek en ondersteuning door het Trimbos-instituut zijn kosten verbonden (ca. 15.000 euro per jaar). Daarnaast zal er een team met voldoende capaciteit moeten worden vrijgemaakt binnen de gemeentelijke dienst voor projectleiding, communicatie, dataverzameling en organisatie en facilitering van bijeenkomsten. Wij raden aan om 1,5-2,5 FTE beschikbaar te stellen voor een kernteam, afhankelijk van de grootte van de gemeente. Hiervan is 0,6 FTE bedoeld voor een projectleider. Ook de verantwoordelijk wethouder zal de nodige inzet gaan plegen om partijen te mobiliseren en te blijven activeren. Daarnaast is het noodzakelijk om jaarlijks budget te reserveren voor het opzetten en uitvoeren van preventieactiviteiten in het kader van deze aanpak. De grootte van dit budget is afhankelijk van de grootte van de gemeente en de budgetten die al beschikbaar zijn.

Samenwerking met de GGD

Samenwerking met de GGD is belangrijk voor de monitor en ook voor afstemming met andere lokale initiatieven op gezondheidsgebied. De gemeente speelt een belangrijke rol in het betrekken van de GGD in dit proces van monitoring. Het werken volgens OKO vraagt een intensieve (elke 2 jaar) en specifieke monitoring bij jongeren. Deze monitor op scholen kan uitgevoerd worden door de GGD, die daar veel ervaring mee heeft. Daarvoor wordt op landelijk niveau een speciale, aanvullende module voor de vragenlijst ontwikkeld en wordt een methodiek ingericht om vaker en sneller te kunnen meten op scholen. Normaliter neemt de GGD eens per 4 jaar een monitor af. Bij deelname aan het implementatietraject is het de bedoeling dat de GGD eenmaal extra monitor afneemt, zodat er iedere 2 jaar gemonitord wordt. Hier kunnen extra kosten aan verbonden zijn. Neem hierover contact op met uw GGD.

Over welke ‘community’ hebben we het?

Jongeren brengen hun tijd door thuis, op school en waar zij hun vrije tijd besteden. Implementatie van de aanpak blijkt de samenwerking tussen de partijen die daar actief zijn te bevorderen. Bij de aanpak past dus een schaalgrootte die bij deze samenwerking past. Grotere gemeenten kiezen dan ook soms voor een eerste aanzet in een specifieke wijk, dorp of deelgemeente. Kleinere gemeenten kiezen er soms voor om samen te werken met andere gemeenten in de regio. Een goed afgebakende omschrijving van het gebied waarin u de aanpak gaat implementeren is raadzaam.

Kan deze werkwijze verbonden worden aan andere aanpakken of programma’s?

Het is zeker mogelijk om het werken volgens Opgroeien in een Kansrijke Omgeving te verbinden aan bestaande aanpakken of programma’s. Deze werkwijze is bij uitstek een aanpak die samenwerking tussen lokale partijen kan verbeteren en de integraliteit tussen verschillende programma’s kan intensiveren. Zo is het mogelijk om deze werkwijze te implementeren als onderdeel van een lokaal preventieakkoord. Ook is het mogelijk om de werkwijze te koppelen aan programma’s als de Gezonde School of JOGG. De zes pilotgemeenten hebben hier ook al positieve ervaringen mee opgedaan.

Wanneer kunt u beginnen?

Januari 2023 start een nieuwe ronde van het implementatietraject van 4 jaar voor gemeenten. In het eerste jaar start u met het benaderen van lokale partners, vormt u een lokale coalitie, en bereidt u samen met de GGD de dataverzameling voor die najaar 2023 zal plaatsvinden. Gedurende het hele traject t/m december 2026 vindt er dialoog, beleidsvorming en uitvoering van interventies plaats. Najaar 2025 is de tweede meting.

Alle randvoorwaarden op een rij

  • Politiek en bestuurlijk draagvlak: vanuit het college en de raad vragen wij een commitment voor minimaal vier jaar, inclusief financiën en capaciteit.
  • Financiën: budget voor ondersteuning van het Trimbos-instituut (ca. 15.000 euro per jaar), plus budget voor tweejaarlijkse gezondheidsmonitor door de GGD (mogelijk extra kosten, vraag dit na bij de GGD) en jaarlijkse preventieve activiteiten (afhankelijk van de grootte van de gemeente en van bestaande budgetten).
  • Capaciteit: 1,5 tot 2,5 FTE waarvan een gemeentelijke projectleider met minimaal 0,6 FTE en waarvan twee andere leden van het kernteam (gemeente en bijvoorbeeld de GGD).
  • GGD betrekken voor het meedenken en uitvoeren van de monitor.

Hoe meld ik me aan?

Heeft uw gemeente interesse zich aan te melden? De aanmelding is op dit moment nog niet geopend, maar u kunt wel al onze interessepeiling invullen. Wij houden u dan op de hoogte van ontwikkelingen, zoals informatiebijeenkomsten over het implementatietraject en wanneer de aanmelding opent voor het OKO-implementatietraject.

Naar de interessepeiling >

Lees meer over Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)