Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen komen vaak voor bij ouderen.

Naarmate mensen ouder worden, verandert hun slaappatroon. Ouderen worden namelijk vaker wakker, slapen lichter, hebben tijdens hun slaap meer last van geluiden en brengen minder tijd door in hun diepe slaap. Desalniettemin, hebben ouderen evenveel slaap nodig als jongere mensen. Dit is de reden waarom veel ouderen een middagdutje doen.

Er zijn verschillende vormen van slaapstoornissen. Veel ouderen hebben last van slapeloosheid. Daarnaast komen slaapapneu en het rusteloze benen syndroom vaak voor.

Ongeveer een derde van de Nederlandse bevolking heeft last van slaapproblemen. Bij ouderen komen slaapproblemen meer voor. Vrouwen hebben over het algemeen meer last van slaapproblemen dan mannen. Naarmate mensen ouder worden, neemt het risico op slaapproblemen toe.

Hier kunt een video kijken van de televisiedokter over slaapproblemen en een video van Novum over hoe onderzoek bij patiënten met slaapproblemen eruit ziet.

Wat is het?

Veel ouderen kunnen regelmatig moeite hebben met slapen, maar er is pas sprake van een slaapstoornis als men langer dan 2 maanden last heeft van klachten [2]. De persoon is dan niet meer goed uitgerust en krijgt hoogstwaarschijnlijk last van concentratieproblemen. Slaapstoornissen bij ouderen ontstaan vaak door één of meer van de volgende aspecten:

  • Stress
  • Medische of psychische problemen
  • Een verhoogde medicatie-inname, waardoor het slaaprimte verstoord kan worden
  • Grotere gevoeligheid voor omgevingsfactoren tijdens slaap (bijvoorbeeld geluiden)

De meest voorkomende slaapstoornissen zijn: insomnie (slapeloosheid), slaapapneu en rusteloze benen.

Insomnie: Iemand heeft langer dan 2 maanden moeite met in slaap komen, doorslapen of wordt regelmatig te vroeg wakker. Door de problemen heeft die persoon overdag geen uitgerust gevoel en functioneert daardoor minder dan dat hij/zij zou willen. Bij insomnie is er geen aanwijsbare oorzaak.

Slaapapneu: Tijdens het slapen houdt iemand onbewust langer dan 10 sec zijn adem in. Een persoon kan daarna weer rustig verder ademen of zelf wakker schrikken. Mensen met slaapapneu snurken vaak luid. Overdag is zo'n persoon vermoeid en slaperig.

Rusteloze benen: Iemand met rusteloze benen heeft regelmatig een soort stuiptrekkingen in zijn benen tijdens het slapen. Andere gevoelens in de benen tijdens de slaap kunnen zijn: pijn, tintelingen of kriebels. Hierdoor heeft iemand moeite met in- en/of doorslapen, wat tot gevolg heeft dat iemand overdag vermoeid is.

Gevolgen

De meeste ouderen met slaapproblemen voelen zich overdag vermoeid en slaperig. Ze hebben daarom minder energie, minder concentratie en voelen zich minder veerkrachtig. Voor de omgeving betekent dit dat deze ouderen minder geïnteresseerd kunnen overkomen en sneller geagiteerd raken. Als u als omstander merkt dat iemand last heeft van slaapproblemen, probeer dan samen te zoeken naar de reden van de slaapproblemen. Als u geen aanwijsbare oorzaak kunt vinden, kunt u de oudere doorverwijzen naar de huisarts.

Een ander punt van aandacht is het medicijngebruik. Ouderen met slaapproblemen maken vaak gebruik van slaapmiddelen, hoewel deze verslavend zijn en vaak niet voldoende resultaten opleveren. Als omstander is het belangrijk om het gebruik van slaapmedicatie in de gaten te houden. Slaapmedicatie voor insomnia is eigenlijk alleen op de korte termijn werkzaam. Als u signalen van verslaving signaleert, probeer dat dan bespreekbaar te maken.

Behandeling

  • Medicijnen worden veelvuldig gebruikt voor insomnia, hoewel het beter is als medicatie bij 65+ers wordt vermeden. Er is namelijk vaak sprake van bijwerkingen, negatieve wisselwerking met andere medicatie, verslaving, e.d.
  • Gedragsmatige therapie (CGT) lijkt behulpzaam. Slaapproblemen worden per cliënt apart in kaart gebracht, waarna de cliënt persoonsgebonden opdrachten krijgt om beter te slapen. De cliënt krijgt technieken aangeleerd om beter in slaap te komen, maar leert ook om minder te piekeren. Piekergedrag kan er namelijk voor zorgen dat mensen moeite hebben met in slaap vallen.
  • Hulpmiddelen kunnen worden ingezet bij slaapapneu. Bijvoorbeeld een CPAP-apparaat helpt om de luchtstroom gelijkmatiger te verdelen, zodat de bovenste luchtweg niet kan dichtklappen.

Onderzoek

Slaapstoornissen, Declercq, T. R. W., & Meyere, M. de. (2012).
Insomnia and daytime sleepiness are risk factors for depressive symptoms in the elderly, Jaussent, I. (2011).
Efficacy and safety of Doxepin 1 mg and 3 mg in a 12-week sleep laboratory and outpatient trial of elderly subjects with chronic primary insomnia, Krystal, A.D., et al. (2010).
Martínez-Garcia, M. A., Soler-Cataluña, J. J., Román-Sánchez, P., González, V., Amorós, C., & Montserrat, J. M. (2009). Obstructive sleep apnea has little impact on quality of life in the elderly. Sleep Medicine, 10, 104 - 111.
Slaapproblemen bij ouderen, Someren, E. J. W. van. (2011).

Diagnostiek

NPI: Neuropsychiatric Inventory.
WDQ: Worry Domains Questionnaire.

Overige informatie

Links

Hersenstichting: Informatie over slaapstoornissen.
Seniorennet: Informatie toegespitst op ouderen.
Somnio: Informatie over slaapstoornissen bij ouderen.

Folders

Het Fonds Psychische Gezondheid biedt een folder aan over slaapstoornissen.

Referenties

Bij het samenstellen van dit dossier, is gebruikt gemaakt van de volgende bronnen:

Somnio.
Fonds psychische gezondheid.

Wilt u meer weten over dit dossier?

Christian  Klijs - Helsemans

Stuur een bericht aan contactpersoon Christian Klijs - Helsemans