Zwangerschap en depressie
Contact
Vragen over dit dossier?
In Nederland krijgt bijna 11% van de vrouwen na de bevalling een depressie1Wang Z, Liu J, Shuai H, et al. Mapping global prevalence of depression among postpartum women. Transl Psychiatry. 2021;11(1):543. doi:10.1038/s41398-021-01663-6. Ook bekend als een postpartum of postnatale depressie.
Symptomen
De symptomen van een postpartum depressie zijn hetzelfde als een reguliere depressie. De depressie is echter gekoppeld aan de zwangerschap of de bevalling. Symptomen die kunnen voorkomen zijn onder andere:
- somberheid
- nergens zin in hebben
- waardeloos voelen
- teveel of juist te weinig eten
- slecht slapen
- onrustig of juist geremd gedrag
- vermoeidheid
- moeite met concentreren
- moeite met beslissingen nemen
- gedachte aan dood en/of suïcide
Postnatale, postpartum of perinatale depressie?
De perinatale periode is de gehele periode van de zwangerschap tot een tijd na de bevalling. Als vrouwen in deze periode depressieve klachten ervaren, heet dit dus ook wel een perinatale depressie. De klachten hoeven echter niet de gehele periode aanwezig te zijn. De klachten kunnen ook alleen vóór of na de bevalling voorkomen. Met de term postpartum wordt de gesteldheid van de moeder na de bevalling bedoeld, terwijl postnataal juist gaat over de gezondheid van de baby na de geboorte. Daarom is de juiste term voor depressieve klachten na de zwangerschap eigenlijk postpartum depressie. In de volksmond wordt toch vaker gesproken over een postnatale depressie.
Risicofactoren
Beschermende factoren
Depressieve klachten bij vaders
Doordat de aandacht rondom een zwangerschap veel al uitgaat naar de vrouw en het kind, is vaak minder bekend dat vaders* ook depressieve klachten kunnen ontwikkelen rondom de zwangerschap. 7% van de vaders ervaart depressieve klachten in deze periode. Mannen met een perinatale depressie kunnen net als vrouwen somberheid of vermoeidheid ervaren. De depressie kan zich bij mannen ook nog op andere manieren uiten:
- Agressiviteit en woedeaanvallen
- Prikkelbaarheid
- Zich terugtrekken/isoleren
- Verhoogd impulsief gedrag zoals overmatig sporten, gokken en middelengebruik
- Meer lichamelijke klachten en zorgen hierover
Bij mannen spelen vrijwel dezelfde risico- en beschermende factoren een rol bij het ontwikkelen van een perinatale depressie als bij vrouwen. Aanvullend is het bij mannen zo dat zij een grotere kans op depressieve klachten hebben als de moeder ook depressieve klachten heeft. Er is dus een kans dat beide ouders tegelijkertijd depressief zijn.
*De reden dat we alleen over ‘vaders’ spreken en niet over ‘partners’ is omdat wij vooralsnog niet op de hoogte zijn van beschikbare wetenschappelijk onderzoek naar andere partners dan mannelijke partners.
Toolkit Mentaal Gezonde Start
De toolkit ‘Mentaal Gezonde Start’ bevat diverse tools die je als zorgprofessional kunnen ondersteunen om samen met andere ketenpartners preventie van postpartum depressie in de eigen praktijk of regio vorm te geven. Professionals die hiermee aan de slag gaan zijn bijvoorbeeld jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen in de JGZ, verloskundigen (eerstelijns en klinisch), kraamverzorgenden, huisartsen, POHs-GGZ en psychologen.
De tools zijn ontwikkeld binnen het landelijke Meerjarenprogramma Depressiepreventie van het Ministerie van VWS, in samenwerking met diverse partijen. Lees meer over het project.
Preventie van postpartum depressie doe je door:
- je team te scholen in preventie van postpartum depressie;
- goed samen te werken met partners in de geboortezorg en daarbuiten;
- informatie en tips te geven aan de moeders (& partners);
- tijdig depressieve klachten te signaleren;
- zo nodig door te verwijzen naar laagdrempelige activiteiten, preventieve zorg of behandeling.
In de Toolkit Mentaal Gezonde Start zit het gereedschap voor zorgprofessionals om dit te gaan doen:
- Stappenplan Mentaal Gezonde Start
- Zorgpad Mentaal Gezonde Start, met het regionale zorgpad van GGD Hart voor Brabant als voorbeeld
- E-learning Mentaal Gezonde Start, met accreditatie voor o.a. artsen, verpleegkundigen, verloskundigen, kraamzorg, praktijkondersteuners en doktersassistenten.
Bewustwording doelgroep en naasten:
- Folder ‘Waar is de roze wolk’ in A4 en A5 (Nederlands, Engels)
- Poster ‘Waar is de roze wolk’
- Wachtkamerfilmpje ‘Waar is de roze wolk’
- ‘Moodmeter’ voor anderstaligen en laaggeletterdheid (inclusief moodmeter vaders)
- Tips voor partners en naasten I Angst en depressie (Nederlands)
- Podcastserie ‘Zwarte muisjes’, over psychische problemen rond de zwangerschap
Meer informatie en links
Mentaal Vitaal: laagdrempelige informatie over mentale gezondheid, persoonlijk advies en ondersteuning.
Tools
E-learning Mentaal Gezonde Start
In onze e-learning leer je hoe je mentale gesteldheid meet, wat passende hulp is en hoe je advies hierover geeft aan (aanstaande) ouders.
Stappenplan Mentaal Gezonde Start
Dit stappenplan helpt je om samen met andere professionals in de keten preventie van postpartum depressie (PPD) in de eigen praktijk of regio vorm te geven.
Mentaalvitaal.nl
Op mentaalvitaal.nl kunnen aanstaande en pas bevallen moeders informatie vinden over ‘postnatale depressie’. Als professional kunt u cliënten naar deze website doorverwijzen.
Uitgelichte producten
Meest recente producten
Monitor Mentale Gezondheid en Zwangerschap 2023
Lees meer >
Monitor Middelengebruik en Zwangerschap 2023
Lees meer >
Social media-pakket Kinderwens aan sigaret uit
Lees meer >
