Alcohol en het nieuwe coronavirus

De maatregelen die worden genomen en de angst voor het nieuwe coronavirus hebben gevolgen voor het alcoholgebruik in Nederland. Bij sommigen leidt het tot een toename van alcoholgebruik en neemt het risico op alcoholproblemen toe, anderen drinken juist minder. De corona-uitbraak roept veel vragen op, bijvoorbeeld over de mate waarin alcoholgebruik van invloed is op het verloop van de ziekte COVID-19. En of stoppen met drinken nu verstandig is.

Veelgestelde vragen

Wij beantwoorden de belangrijkste vragen over alcohol en het nieuwe coronavirus (en COVID-19), op basis van wetenschappelijke inzichten die op dit moment beschikbaar zijn. Ondanks dat wetenschap met betrekking COVID-19, alcoholgebruik en gezondheidseffecten nog erg in de kinderschoenen staat, is al wel duidelijk dat het verstandig is alcoholgebruik te matigen in het licht van de coronapandemie.

Ja, alcohol verslechtert het immuunsysteem. Wie veel en vaak drinkt, krijgt daardoor een lagere weerstand. Er zijn zelfs aanwijzingen dat een avond veel drinken al effect heeft op je weerstand. Mensen met een lage weerstand zijn mogelijk vatbaarder voor een infectie en hebben mogelijk een grotere kans op een ernstiger ziekteverloop bij besmetting met een virus, zoals het nieuwe coronavirus. Alcohol heeft waarschijnlijk geen invloed op de kans om besmet te raken. Er is nog heel veel onbekend over de relatie tussen weerstand en het huidige virus, en wat de invloed van alcohol daar op is. Maar op basis van de algemene kennis over het negatieve effect van alcohol op je weerstand, is het advies om in deze tijd even geen of minder alcohol te drinken.

Bronnen

  • Szabo, G. &  Saha, B. (2015). Alcohol’s effect on host defense. Alcohol Research Current Reviews.
  • Zhang, P., Bagby, G.J., Happel, K.I, Raasch, C.E. & Nelson, S. (2008). Alcohol abuse, immunosuppression, and pulmonary infection. Current Drug Abuse Reviews.
  • Afshar, M., Richards, S., Mann, D., Cross, A., Smith, G.B., Netzer, G., Kovacs, E. & Hasday, J. (2014). Acute immunomodulatory effects of binge alcohol ingestion. Alcohol.

Laatst geupdate op: 12 april 2020

Nee, alcohol helpt niet tegen stress door corona. Ook al kan het lijken dat een glas alcohol op korte termijn de stress even vermindert, op lange termijn zorgt alcoholgebruik voor een toename van stress en angstgevoelens. Mensen die van zichzelf al angstig zijn of zich verdrietig voelen moeten helemaal uitkijken met alcohol, omdat juist bij hen alcohol kan zorgen voor een versterking van deze gevoelens. Verder zorgt alcohol voor een verslechterde kwaliteit van slaap wat een negatief effect heeft op de mentale gezondheid. Ook het hebben van een kater veroorzaakt gevoelens van angst en futloosheid. Kortom: alcohol zorgt eerder voor een toename dan een afname van stress. Alcoholgebruik om (corona)stress te verlichten werkt dus niet.

Bronnen

  • Becker, H.C. (2017). Influence of stress associated with chronic alcohol exposure on drinking. Neuropharmacology.
  • Robertson, B.M., Piasecki, T.M.,Slutske, W.S., Wood, P.K., Sher, K.J., Shiffman, S. & Heath, A. (2012). Validity of the hangover symptoms scale: evidence from an electronic diary study. Alcohol Clinical Experimental Research.
  • Thakkar, M.M., Sharma, R. & Sahota, P. (2015). Alcohol disrupts sleep homeostasis. Alcohol.

Laatst geupdate op: 12 april 2020

Ja, voor de meeste mensen is het verstandig om te stoppen of te minderen met het drinken van alcohol, zeker tijdens deze COVID-19 epidemie. Het is in deze tijd belangrijk om zo fit mogelijk te zijn.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om geen alcohol te drinken tijdens deze COVID-19 epidemie, aangezien alcohol het immuunsysteem verzwakt. Met name zwaar drinken ondermijnt het vermogen van het lichaam om infectieziekten, waaronder COVID-19, te kunnen bevechten.

Stoppen of minderen met het drinken van alcohol verkleint de kans op hart-en vaatziekten en diabetes. Beide chronische aandoeningen zijn gerelateerd aan een grotere kans op een ernstig verloop van het coronavirus.

Heb je door het stoppen of minderen met het drinken last van ontwenningsverschijnselen? Bel dan de huisarts voor passende begeleiding. Twijfel je of het slim is om nu te stoppen met het drinken van alcohol of heb je andere vragen die je liever niet wil bespreken met de huisarts: neem dan contact op met de instelling voor verslavingszorg in je regio of met de alcoholinfolijn.

Bronnen

  • World Health Organisation (2020). Alcohol and COVID-19: what you need to know.
  • Emami, A., Javanmardi, F., Pirbonyeh, N. & Akbari, A. (2020). Prevalence of underlying diseases in hospitalized patients with COVID-19: a systematic review and meta-analysis. Archives of Academic Emergency Medicine. 
  • Goel, S., Sharma, A. & Garg, A. (2018). Effect of alcohol consumption on cardiovascular health. Current Cardiology Reports.
  • Polsky, S. & Akturk, H.K. (2017). Alcohol consumption, diabetes risk, and cardiovascular disease within diabetes. Current Diabetes Reports.

Laatst geupdate op: 24 april 2020

Alcohol kan verleidelijk zijn bij gevoelens van angst, eenzaamheid, stress en verveling, zoals veel mensen nu ervaren door de coronacrisis. Lees tips die kunnen helpen. Wees niet te boos op jezelf als je toch een terugval hebt, maar pak de draad weer op. Lees tips die hierbij kunnen helpen. 

Je kan altijd contact opnemen met je huisarts voor vragen en passende hulp. Heb je vragen die je liever niet wil bespreken met de huisarts: neem dan contact op met de instelling voor verslavingszorg in je regio of met de alcoholinfolijn.

Bronnen

  • Keyes, M., Hatzenbuehler, M.L. & Hasin, D.S. (2011). Stressful life experiences, alcohol consumption, and alcohol use disorders: the epidemiologic evidence for four main types of stressors. Psychopharmacology (Berl).

Laatst geupdate op: 18 mei 2020

Uit de eerste Nederlandse onderzoeken blijkt dat de meeste mensen tijdens de crisis evenveel alcohol drinken als voor de crisis (schattingen variëren van 55%-69%). Een kleine groep is minder gaan drinken (17,7%-22,1%). Ook is er een groep mensen die juist meer zijn gaan drinken (11%- 21,2%).

Onderzoek uit Engeland laat zien dat 1 op de 5 mensen die dagelijks drinken, tijdens de coronacrisis meer zijn gaan drinken. Maar er is ook veel onbekend over de groep die meer is gaan drinken. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk hoeveel meer deze groep is gaan drinken en in hoeverre er sprake is van problematisch alcoholgebruik.

Ook is onduidelijk hoe het alcoholgebruik in de maanden en jaren ná de coronacrisis gaat veranderen. Eén jaar na de SARS-uitbraak in 2003 bleek een deel van de mensen nog steeds meer te drinken dan ervoor. Verder bleek dat ziekenhuispersoneel dat tijdens de uitbraak aan hoge risico’s blootgesteld was, in de driejaar daarna meer problematisch alcoholgebruik vertoonde dan het personeel dat deze risico’s niet ervaren had.

Het is aannemelijk dat na deze coronacrisis een groep mensen meer alcohol zal blijven drinken of een patroon van problematisch alcoholgebruik gaat ontwikkelen. Mensen die veel stress hebben doorgemaakt en/of alcohol gebruiken om met stress, angst en depressieve klachten om te gaan staan kunnen hier gevoeliger voor zijn. 

Lees verder op het Expertisecentrum Alcohol:

Referenties

Laatst geupdate op: 18 mei 2020

Alcoholgebruik vindt normaalgesproken in verschillende drinkomgevingen plaats: buitenshuis (horeca, evenementen, festivals) en binnenshuis (thuisgebruik). Door de coronamaatregelen is het buitenshuis drinken grotendeels weggevallen. Er is van 15 maart tot 1 juni 2020 geen alcohol gedronken in de horeca door het sluiten van alle eet- en drinkgelegenheden en het wegvallen van het uitgaansleven.

Het sluiten van alle eet- en drinkgelegenheden en het wegvallen van het uitgaansleven heeft vermoedelijk niet geleid tot een toename in het thuisgebruik. Uit onderzoek van het Voedingscentrum (2020) bleek dat het merendeel van de mensen evenveel (77%), minder (17%) of meer (6%) alcohol kocht in vergelijking met de periode van voor de coronacrisis.

Ook al lijkt er binnenshuis niet meer gedronken te worden, het alcoholgebruik is er voor sommige mensen wel anders uit gaan zien. De situatie inspireerde tot nieuwe online drinkrituelen, zoals drankspelletjes via sociale media en digitale borrels en pubquizen. Nu de coronamaatregelen weer versoepelen (mei 2020) terwijl de horeca nog dicht is, lijkt er een toename te zijn in buitenshuis drinken in de openbare ruimte.

Komende tijd zal duidelijk worden hoe het alcoholgebruik binnenshuis en buitenshuis in Nederland zich ontwikkelt wanneer vanaf 1 juni 2020 de coronamaatregelen verder versoepelen en de horeca weer open gaat.

Lees verder: Wat is de impact van de coronamaatregelen op de locaties van het alcoholgebruik en de alcoholverkoop?

Laatst geupdate op: 26 mei 2020

Movisie signaleert een toename van het aantal vragen en noodkreten bij de Kindertelefoon en opvangvoorzieningen voor vrouwen. In gezinnen waarin er al zorgen zijn over huiselijk geweld, is de huidige situatie van quarantaine door het coronavirus extra reden tot zorg. De toename van alcoholgebruik in de thuissituatie kan tot gevolg hebben dat meer kinderen en partners worden geconfronteerd met een ouder of partner die onder invloed is. Zeker in de spanningsvolle thuissituaties die de coronamaatregelen soms met zich meebrengen, kan daarbij de kans op huiselijk geweld toenemen. Een mogelijk gevolg kan zijn dat er meer kinderen en partners van mensen die alcohol drinken, slachtoffer worden van huiselijk geweld. 

Lees verder:

Bronnen

  • Brooks, S.K., Webster, R.K., Smith, L.E., Woodland, L., Wessely, S., Greenberg, N. & Rubin, G.J. (2020). The psychological impact of quarantine and how to reduce it: rapid review of the evidence. The Lancet.
  • Foran, H.M. & O’Leary, K.D (2008). Alcohol and intimate partner violence: a meta-analytic review. Clinical Psychological Review.
  • https://www.theguardian.com/society/2020/mar/28/lockdowns-world-rise-domestic-violence

Laatst geupdate op: 12 april 2020

Welke groepen verdienen tijdens de coronacrisis extra aandacht?

Specifieke groepen zoals mensen met psychische aandoeningen of stressvolle beroepen lopen een grotere kans om door de coronacrisis negatieve gevoelens te ervaren. Negatieve gevoelens zoals onzekerheid, stress, eenzaamheid of verveling, kunnen leiden tot een toename in alcoholgebruik. Alcohol kan gebruikt worden om met negatieve gevoelens om te kunnen gaan (coping is dan het drinkmotief). Uit het corona-onderzoek naar psychische gezondheid van het Trimbos-instituut (mei 2020) blijkt ook dat in de groep die tijdens de crisis meer is gaan drinken ook vaker klachten van angst/depressie, stress en eenzaamheid voorkomt.

Ook voor mensen met problematisch alcoholgebruik zoals een stoornis in het gebruik van alcohol (verslaving), kan deze coronacrisis extra moeilijk zijn. De toename in stress kan als een trigger werken om (weer) alcohol te gebruiken. Daar komt nog bij dat een deel van de mensen met een verslaving of andere psychische problematiek door de maatregelen minder tot geen face-to-face hulpverlening en sociaal contact heeft. Dit kan op zichzelf ook tot een toename in alcoholgebruik of een terugval leiden. Deze groepen verdienen tijdens, maar ook zeker in de periode na de coronacrisis blijvend extra aandacht.

Er zijn ook groepen die extra aandacht verdienen, omdat zij door hun alcoholgebruik een slechtere gezondheid hebben. Voorbeelden van gezondheidsschade dat vaker voorkomt bij mensen die overmatig alcohol gebruiken zijn alcohol gerelateerde leverziekte, diabetes en hart- en vaatziekten. Het hebben van deze gezondheidsproblemen gaat samen met een grotere kans op een ongunstig ziekte- verloop na een besmetting met het coronavirus. Op deze manier kan het gebruik van alcohol er indirect voor zorgen dat de kans op een ernstig ziekteverloop groter is.

 

Lees verder op het Expertisecentrum Alcohol:

Bronnen

  • Comea, N., Stewart, S.H. &, Loba, P. (2001). The relations of trait anxiety, anxiety sensitivity, and sensation seeking to adolescents’ motivations for alcohol, cigarette, and marijuana use. Addiction Behaviours.
  • Da, B., Im, G.Y., Schiano, T.D. (2020). COVID-19 hangover: a rising tide of alcohol use disorder and alcohol-associated liver disease. Hepatology.
  • Emami, A., Javanmardi, F., Pirbonyeh, N. & Akbari, A. (2020). Prevalence of underlying diseases in hospitalized patients with COVID-19: a systematic review and meta-analysis. Archives of Academic Emergency Medicine.
  • Rehm, J., Gmel, G.E. Sr., Gmel, G., Hasan, O.S.M., Imtiaz, S., Popova, S., Probst, C., Roerecke, M., Room, R., Samokhvalov, A.V., Shield, K.D. & Shuper, P.A. (2017). The relationship between different dimensions of alcohol use and the burden of disease-an  update. Addiction.
  • Testiono, G., Pellicano, R. (2020). Alcohol consumption in the covid-19 ERA.
  • Rehm, J., Kilian, C., Ferreira-Borges, C., Jernigan, D., Monteiro, M., Parry, C.D.H., Sanchez, Z.M., Manthey, J. (2020). Alcohol use in times of the COVID 19: implications for monitoring and policy. Drug and Alcohol Review.
  • Vorspan, F., Mehtelli, W., Dupuy, G.,Bloch, V. & Lépine, J.P. (2015). Anxiety and substance use disorders: co-occurence and clinical issues. Current Psychiatry Reports.
  • Wu, P., Liu, X., Fang, Y., Fan, B., Fuller, C.J., Guan, Z., Yao, Z., Kong, J., Lu, J. & Litvak. I.J. (2008). Alcohol abuse/dependence symptoms among hospital employees exposed to a SARS outbreak. Alcohol en Alcoholism

Laatst geupdate op: 18 mei 2020

Voor gemeenten is op verschillende gebieden een belangrijke rol weggelegd. De invulling daarvan verschilt per fase van de coronacrisis. We maken onderscheid tussen de volgende fasen: Fase 1: Lockdown en thuisdrinken. De lockdown heeft gezorgd voor veranderingen in ons alcoholconsumptiepatroon; sommige mensen zijn minder gaan drinken, anderen (vooral kwetsbaren) juist meer.

Fase 2: Ontlading op 1,5 meter. ‘We mogen weer’, is een veel gehoorde uitspraak nu bekend is dat de horeca weer gedeeltelijk open gaat per juni. Dit brengt de nodige risico’s en uitdagingen met zich mee. Handhaving speelt hier een belangrijke rol.

Fase 3: Alcohol in tijden van recessie. We weten dat alcoholgebruik en alcoholproblematiek in tijden van recessie toeneemt. Ook hebben we geleerd dat een gezonde leefstijl ons kan beschermen tegen een ernstig ziekteverloop na besmetting met COVID-19. Maar hoe zorg je voor een goede balans tussen economische belangen en gezondheid?

De verschillende fasen hebben verschillende uitdagingen. Hoe vul je als gemeente in deze drie fasen optimaal je taak in? Lees er alles over in het dossier Alcohol, gemeenten & COVID-19 van het Expertisecentrum Alcohol. Per fase worden verschillende tips en bruikbare instrumenten aangereikt

Hulp bij zorgen over eigen alcoholgebruik

Op verschillende websites is informatie en zijn handige apps te vinden. Ook is het mogelijk om contact te hebben met een hulpverlener; telefonisch, via mail of via chat.

  • Voor online hulp bij het minderen of stoppen met alcoholgebruik is onder andere de website www.minderdrinken.nl geschikt. Dit is een online zelfcursus. Via een app is er bijvoorbeeld de ‘’Maxx-app’’ beschikbaar, die je helpt om om te gaan met lastige situaties.
    Bekijk en download de Maxx app
  • Kijk voor de contactgegevens en beschikbare hulp van de lokale instelling voor verslavingszorg op alcoholinfo.nl. Een aantal instellingen bieden zelftests en online cursussen. Vanwege de corona-maatregelen werken veel hulpverleners vanuit huis, maar ze zijn wel goed bereikbaar.
  • Voor vragen kan er ook gebeld, gemaild of gechat worden met de alcoholinfolijn van het Trimbos-instituut. Verder is er op alcoholinfo.nl informatie beschikbaar over alcoholgebruik en het nieuwe coronavirus, de risico’s van gebruik en tips om te minderen of stoppen.

Hulp bij zorgen over alcoholgebruik van anderen

Voor mensen die zich zorgen maken over het alcoholgebruik van hun naasten is veel online advies en hulp beschikbaar. Op diverse websites kunnen zij informatie en tips vinden en ook handige apps downloaden. Het is ook mogelijk om contact te hebben met een hulpverlener; dat kan telefonisch, via mail of via chat.

  • Op de website samennuchter.nl wordt informatie en steun geboden voor mensen die zich zorgen maken over het alcoholgebruik van hun naasten. Ook voor zorgen over drugsproblemen van naasten kan hiernaar worden verwezen. Voor naasten zijn ook tips te vinden op alcoholinfo.nl.
  • Stichting Naast biedt ondersteuning aan naasten van verslaafden met professionele hulpaanbod, zo kan er onder andere telefonisch advies worden gevraagd en bieden ze individuele begeleiding.
  • Het Trimbos-instituut biedt informatie voor kinderen van ouders met een verslaving. Ook kunt u verwijzen naar kopstoring.nl of de Kindertelefoon. Via beide websites kunnen kinderen in contact komen met hulpverleners.
  • Wie wil bellen, mailen of chatten kan terecht bij de alcoholinfolijn van het Trimbos-instituut, en bij de regionale instelling voor verslavingszorg.