Header Image

Alcohol en motiverende gespreksvoering

Om patiënten te motiveren om te minderen of stoppen met alcohol drinken, kan de huisarts of praktijkondersteuner (POH) gebruik maken van motiverende gespreksvoering. Dit is een gesprekstechniek die gericht is op verandering van gedrag. Motiverende gespreksvoering is uitgebreid getest en goed gedocumenteerd.

In dit dossier

Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol

Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.

Blijf op de hoogte

Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
E-mailadres(Vereist)

Minderen of stoppen met drinken

Motiverende gespreksvoering of motivational interviewing (MI) is een veelgebruikte gesprekstechniek voor leefstijlinterventies [1]. Het doel is om gedragsverandering in gang te zetten, zoals minderen of stoppen met alcohol drinken, door de motivatie en de bereidheid tot verandering van de patiënt te versterken.

Motiverende gespreksvoering is één van de werkzame elementen van screening and brief interventions (SBI’s) oftewel screening en kortdurende interventies [2]. Deze gesprekken worden vaak beter ontvangen dan een traditioneel directief advies, zoals ‘drink minder’ [3]. De GGZ Ecademy biedt een leertraject motiverende gespreksvoering aan.

Veranderen is moeilijk

Mensen staan vaak ambivalent tegenover gedragsverandering: ze willen wel veranderen maar tegelijkertijd ook weer niet. Volgens Miller en Rollnick (2012) weten mensen vaak wel dat bepaald gedrag - zoals te veel drinken - ongezond is, maar ze hebben ook andere motieven die het moeilijk maken om een verandering door te voeren [1]. Motiverende gespreksvoering richt zich op het verkennen van die twijfel (ambivalentie). Vervolgens verschuift de focus naar het versterken van de motivatie om te veranderen en het opstellen van een plan om de doelen te realiseren.

Sommige mensen hebben nog geen link gelegd tussen bepaalde klachten en hun alcoholgebruik. In dat geval is het doel van motiverende gespreksvoering om ze hier bewuster van te maken. Die confrontatie kan een begin zijn van gedragsverandering.

Vier basisprincipes van motiverende gespreksvoering

Motiverende gespeksvoering is gebouwd op vier basisprincipes [4,5]:

  1. Empathie tonen
    De interviewer toont empathie voor de patiënt en bevestigt zijn of haar gevoelens en gedachten. Dit versterkt de relatie tussen de interviewer en de patiënt.
  2. Discrepantie ontwikkelen
    De interviewer brengt samen met de patiënt het huidige, ongewenste gedrag en het toekomstige, gewenste gedrag van de patiënt in kaart. Hierdoor wordt duidelijk welke verschillen hiertussen bestaan.
  3. Discussie en argumentatie vermijden
    Als de patiënt weerstand toont is het belangrijk dat de interviewer ‘meeveert’ en begrip toont. Als de interviewer de discussie aangaat of tegenargumenten gaat geven wordt de patiënt juist gestimuleerd om zich nog meer te verdedigen.
  4. Ondersteunen van de eigen effectiviteit
    De interviewer ondersteunt en versterkt het geloof in het eigen kunnen van de patiënt. Dit kan bijvoorbeeld door de patiënt te stimuleren om zelf te benoemen waarom het zijn of haar gedrag wil veranderen en hier een plan voor te maken.

Gesprekstechnieken

Motiverende gespreksvoering gaat ervan uit dat er altijd motivatie aanwezig is bij mensen om problematisch gedrag te veranderen, maar dat er vaak twijfel (ambivalentie) bestaat die deze verandering in de weg zit. De volgende gesprekstechnieken kunnen gebruikt worden om deze twijfel te verkennen [4].

  1. Open vragen stellen
    Open vragen nodigen uit om uitgebreid antwoord te geven. Een open vraag kan niet met één woord (‘ja’ of ‘nee’) beantwoord worden. Het effect is dat de patiënt zichzelf gaat onderzoeken en hierover vertelt.
  2. Reflectief luisteren
    De interviewer luistert niet alleen naar de feitelijke inhoud, maar ook naar wat de patiënt niet uitspreekt maar misschien wel bedoelt te zeggen. De interviewer checkt dit vermoeden bij de patiënt: “Ik heb het idee dat u … bedoelt, klopt dat?”. Een ‘stellende’ uitspraak roept hierbij minder weerstand op dan een rechtstreekse vraag (“Bedoelt u dat ….?”).
  3. Bevestigen
    De interviewer benoemt de inspanningen van de patiënt en erkent diens kwaliteiten.
  4. Samenvatten
    De interviewer bewaakt de structuur van het gesprek door regelmatig samen te vatten wat er gezegd is. Dit is ook een manier om te controleren of interviewer en patiënt elkaar nog steeds goed begrijpen.

Verandertaal

De kern van motiverende gespreksvoering is het uitlokken van ‘verandertaal’. De interviewer voert het gesprek zo, dat de patiënt zelf erkent dat hij een probleem heeft. Op basis van die erkenning brengt de patiënt vervolgens zelf onder woorden wat hem zou kunnen motiveren om te veranderen. Denk bijvoorbeeld aan het formuleren van wat het zou kunnen opleveren om te veranderen en welke nadelen of risico’s er zijn als hij niet zou veranderen. Ook het uitspreken van geloof in eigen kunnen en het verwoorden van toewijding aan de gewenste verandering is verandertaal. Verandertaal hangt samen met een grotere kans op gedragsverandering [6].