Kennisagenda NKOP & Actuele vraagstukken

De Kennisagenda Ouderenpsychiatrie inventariseert kennisvragen en kennishiaten in de ouderenpsychiatrie. Er is aandacht voor zowel ouderen met psychische problemen in de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) als in de Verpleeg- en verzorgingshuizen (VV).

De Kennisagenda is samengesteld met de lidorganisaties van het Nederlands Kenniscentrum Ouderenpsychiatrie (NKOP) en betrokken hoogleraren.

Download de Kennisagenda (pdf)

Focus

De Kennisagenda legt de nadruk op kennis die voor de toekomst van de ouderenpsychiatrie van belang is. Dit alles met als doel bestaande kennis te verspreiden en te implementeren in de praktijk, nieuwe trainingen en scholingen te ontwikkelen om ontbrekende kennis bij professionals te ondervangen, en prioriteiten te stellen voor onderzoek.

Zeven thema’s

De Kennisagenda heeft zeven thema’s:

  1. De samenwerking tussen de GGZ en VVT
  2. De implementatie en het bijstellen van het Zorgprogramma Gerontopsychiatrie
  3. Deskundigheidsbevordering
  4. Leefmilieus: fysieke en sociale inrichting van woonvoorzieningen
  5. Op ouderen afgestemde behandeling
  6. Monitoring van uitkomsten van zorg
  7. De invloed van leeftijdsgeneriek versus leeftijdsspecifiek organiseren en behandelen

 

Actuele vraagstukken

De Stuurgroep Gerontopsychiatrie heeft in dit zorgprogramma opgesteld op basis van de zorg en behandeling voor de doelgroep gerontopsychiatrie. 

Hier vindt u het zorgprogramma GP in de VVT. 

Met deze visie willen we een handvat bieden bij het organiseren van intensieve ambulante behandelingen die vanuit de specialistische ggz wordt aangeboden.

Download het visiedocument (pdf)

Een onduidelijke omschrijving van de doelgroep en kan bij de transitie van zorgfinancieringsproblemen geven. Het NKOP verkent samen met betrokken zorgorganisaties en stakeholders oplossingsrichtingen hiervoor.

Probleemanalyse

  1. De doelgroep, ouderen met psychiatrische aandoeningen in het verpleeghuis (GP in VVT), lijkt onvoldoende helder omschreven. Dit vormt een probleem omdat op die manier partijen (bijv. zorgkantoren en zorgaanbieders) een ander beeld kunnen hebben van de doelgroep. De omschrijving van de doelgroep, zoals beschreven staat in het Zorgprogramma van september 2012, is toe aan een update en verdere uitwerking. Binnen het NKOP is een werkgroep actief om tot een goede beschrijving van de doelgroep te komen.
  2. De daadwerkelijke problemen in de financiering lijkt te zitten in transitiemomenten (van GGZ naar VVT of van thuis naar VVT) en in het aanvragen van indicaties.

Transitie GGZ naar VVT

Wanneer een indicatie omgezet wordt, kan dat voor één van beide sectoren nadelig zijn. Wanneer een indicatie voor verhuizing wordt aangevraagd, krijgt de GGZ vanaf dan niet meer uitbetaald. Doe je het daarna, dan loopt de VVT organisatie het risico dat de aangevraagde indicatie niet toegekend wordt en zij hun geleverde zorg niet uitbetaald krijgen. Het is onduidelijk hoe vaak dit daadwerkelijk voorkomt. Daarbij kan een omzetting van een GGZ indicatie in de zorgverzekeringswet naar de wet langdurige zorg problemen opleveren voor iemand die minder dan 3 jaar in zorg is binnen de Zvw. In de GGZ heeft iemand dan geen recht op Wlz, waar binnen de VVT wel mogelijkheden zijn. Vanaf 2017 kopen zorgkantoren ook geen GGZ B indicaties meer in bij VVT organisaties. Dit vormt geen probleem voor huidige bewoners met deze indicatie, maar wel voor nieuwe bewoners die hier een beroep op zouden willen doen.

Transitie thuis (Zvw, Wmo) naar VVT (Wlz)

Soms wordt geen indicatie voor mensen gegeven die vanuit thuis naar een zorginstelling willen verhuizen. Onder thuis wordt ook iemand vanuit RIBW gevat en mensen zonder vaste verblijfplaats. Reden voor de afwijzing kan zijn dat er onvoldoende sprake is van somatische problematiek om in aanmerking te komen voor zorg gefinancierd vanuit de Wlz. Andere reden kan zijn dat niet wordt voldaan aan de grens van 3 jaar binnen de Zvw voor een ZZP GGZ. De aanwezige voorzieningen thuis spelen hier ook een grote rol. Krijgt de oudere de zorg en ondersteuning thuis die het mogelijk kan maken thuis te blijven? Hoe neemt een betreffende gemeente daar zijn verantwoordelijkheid in? 

Indicatieaanvragen

Ook is het de vraag of medewerkers in de ouderenzorg wel voldoende weten waar op te letten bij een indicatieaanvraag. Wellicht kunnen afkeuringen daarmee voorkomen worden.

Om ouderen met psychiatrische problematiek van goede zorg te voorzien, is het nodig dat de verschillende sectoren goed samenwerken. Met name de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) en de ggz werken hiervoor steeds meer samen. Maar hoe doe je dat? En hoe doe je het goed?

Om antwoorden te krijgen, heeft het NKOP een bijeenkomst georganiseerd waarin een aantal bestaande initiatieven werden besproken en vergeleken. De analyse van dit overleg beschrijft belemmerende en bevorderende factoren voor samenwerking tussen ggz en VVT en een aantal gezamenlijke lessen.

Download de indicatoren voor goede samenwerking ggz en VVT (pdf)

In de groep 55-70 jarigen komt matig en overmatig alcoholgebruik veel voor in vergelijking met jongere volwassenen. Over het algemeen gaan 55-plussers met het ouder worden minder drinken, maar het tegenovergestelde gebeurt bij 55-plussers die al overmatig drinken. Zij gaan met het ouder worden juist meer drinken. Een groot deel van de 55-plussers lijkt zich niet bewust van de nadelige gevolgen van alcoholgebruik voor hun gezondheid.

Ook blijken overmatige drinkers niet snel geneigd te zijn hulp te zoeken voor hun alcoholgebruik. Dat is de conclusie van een groot onderzoek van het Trimbos-instituut naar de aard en omvang van het alcoholgebruik bij 55-plussers dat in opdracht van het ministerie van VWS is uitgevoerd.

Redenen alcoholgebruik onder 55-plussers

Redenen en aanleidingen voor 55-plussers om alcohol te drinken zijn onder andere ter ontspanning, voor de gezelligheid, omdat het lekker is, uit eenzaamheid, door veel vrije tijd, de aanwezigheid van stressfactoren (o.a. verlies van dierbare, verlies van werk, lichamelijke ziekte, mantelzorgen) of vanuit gewoonte. Het merendeel van de 55-plussers lijkt zich niet bewust dat alcohol verslavend is, of niet goed voor de gezondheid. De huidige norm voor alcoholgebruik van de Gezondheidsraad luidt: ‘drink geen alcohol, of niet meer dan een glas per dag’. Ruim een derde van de 55-plussers denkt dat deze norm ligt op twee glazen per dag. Naarmate de leeftijd hoger wordt, geeft men vaker aan geen idee te hebben wat de huidige norm voor verantwoord alcoholgebruik is.

Bewustwording vergroten

Dat 55-plussers onvoldoende kennis hebben over de nadelige gevolgen van alcoholgebruik maakt dat 55-plussers die overmatig drinken uit zichzelf niet snel geneigd zullen zijn om te stoppen of te minderen. Het advies is daarom om meer bewustwording bij 55-plussers te realiseren over gevolgen van alcoholgebruik en te investeren in training van hulpverleners om alcoholgebruik bespreekbaar te maken. Vervolgens is het ook van belang dat hulpverleners geschikt aanbod hebben voor ouderen.

Onderzoek

Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van verschillende bronnen: bevolkingsstudies Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study-2 (NEMESIS-2) en Longitudinal Aging Study Amsterdam (LASA) en de huisartsenregistratie Nivel Zorgregistraties eerste lijn. Daarnaast zijn gegevens verzameld door middel van een vragenlijst en telefonische interviews onder het Ouderenpanel van het Nationaal Ouderenfonds en groepsinterviews met zorgprofessionals en face-to-face interviews met ouderen in de gespecialiseerde verslavingszorg.

De onderzoeksresultaten zijn samengevat in een factsheet.

Lees meer over alcohol en 55-plussers bij het Expertisecentrum Alcohol.

Het NKOP en de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) hebben inhoudelijk veel overlap met elkaar. In november 2017 schreef de afdeling ouderenpsychiatrie van de NVvP haar visie en doelstellingen voor de komende vijf jaar om de kwaliteit van de psychiatrische zorg voor ouderen te waarborgen en verder te verbeteren. Het visiedocument wordt door veel leden van het NKOP ondersteund.

Lees het visiedocument (pdf)

Meer informatie

Christian  Klijs - Helsemans

Stuur een bericht aan contactpersoon Christian Klijs - Helsemans