Onderzoeken en projecten

Passend Meten: effectiviteit van langdurig klinische opname in de Wlz ggz

Startdatum: december 2024
Verwachte einddatum: december 2028

Aanleiding
Op langdurige klinische afdelingen in de ggz verblijven mensen met ernstige psychische aandoeningen voor wie zelfstandig of beschermd wonen niet haalbaar is. Over deze groep, de geboden zorg, en de praktijkvariatie tussen instellingen, is nog weinig bekend. Ook ontbreekt inzicht in hoe de effectiviteit van langdurige klinische opname goed gemeten kan worden.

Doel
Het doel van dit promotieonderzoek is om langdurig klinisch opgenomen cliënten in Nederland te beschrijven (sociodemografisch en klinisch profiel) en inzicht te krijgen in de geboden zorg en regionale verschillen. Daarnaast wordt onderzocht welke meetmethoden en uitkomstmaten geschikt en bruikbaar zijn om effectiviteit van langdurige opname te meten.

Methode
Er wordt gebruikgemaakt van een combinatie van methoden, waaronder interviews, vragenlijsten en dossieronderzoek. Metingen worden uitgevoerd vanuit meerdere perspectieven: cliënten, naasten en zorgprofessionals.

Beoogde opbrengsten

• Inzicht in kenmerken van cliënten en het zorgaanbod binnen langdurige klinische ggz
• Inzicht in praktijkvariatie tussen instellingen
• Handvatten voor passende meetmethoden en uitkomstmaten
• Een landelijk consensusdocument voor effectiviteitsmeting in de langdurige klinische ggz

Betrokkenen
Onderzoeksteam:

• Remond Wulff (promovendus)
• Mariken de Koning (hoofdonderzoeker/psychiater)
• Hans de Haas (senior onderzoeker/psychiater)
• Martijn Kikkert (hoofd onderzoek)
• Hans Kroon (promotor)
• Lieuwe de Haan (promotor)

Samenwerkingspartners: Arkin (Mentrum), Anoiksis, MIND Ypsilon, Lentis, GGZ Breburg, Amsterdam UMC, Universiteit Leiden, Tilburg University, Trimbos-instituut en Rijksuniversiteit Groningen.

Financiers: ZonMw (programma ‘Passende Zorg in de Wlz’)

• Meer informatie:
  Remond Wulff: remond.wulff@arkin.nl
• https://onderzoek.arkin.nl/onderzoek/passend-meten/

Houtsma, D.

Informatie volgt

Startdatum: november 2025
Verwachte einddatum: november 2027

Aanleiding
Mensen met ernstige psychische problemen verblijven soms jarenlang op een klinische afdeling. Hoewel herstelgericht werken – waarbij de wensen, talenten en doelen van cliënten centraal staan – hun kwaliteit van leven kan verbeteren, blijkt het in de praktijk lastig om dit concreet vorm te geven. Het project laat zien hoe zorgverleners cliënten beter kunnen ondersteunen om (weer) regie te nemen over hun eigen leven en zo hun zelfredzaamheid te vergroten.

Doel
Dit project maakt herstelgericht werken praktisch toepasbaar voor (veelal) MBO-geschoolde hulpverleners. Centraal staat het zogenoemde herstelboek: een toegankelijk werkboek waarmee cliënten samen met naasten en begeleiders ontdekken wat voor hen belangrijk is en welke stappen passen bij hun herstel. Ook het ART addendum ‘Senioren’ wordt daarbij ingezet.

Methode
De aanpak is actieonderzoek in de praktijk. Op twee klinische afdelingen werken teams – in duo’s van MBO‑stagiaires met professionals – met het herstelboek en het versterken van steungroepen (resourcegroepen) rond de cliënt. Door intervisie, denktanks met cliënten- en naastenvertegenwoordigers en herhaaldelijke evaluatie ontstaat een lerende praktijk waarin de werkwijze stap voor stap wordt verbeterd, met extra aandacht voor oudere cliënten.

Beoogde opbrengsten

• Verbeterd herstelwerkboek
• Onderwijsproduct(en)
• Kennisbijeenkomst

Betrokkenen
Het project is een samenwerking tussen twee ggz‑instellingen – Parnassia en Reinier van Arkel -, twee MBO‑opleidingen – ROC Mondriaan en Koning Willem I College - en het Trimbos‑instituut, met actieve betrokkenheid van cliënten, naasten, professionals, studenten en ervaringsdeskundigen.

Financier: ZonMW (programma ‘Langdurige Zorg’)

Meer informatie:

• Ankie Lempens, alempens@trimbos.nl
• Projectpagina ZonMW: https://projecten.zonmw.nl/nl/project/handen-en-voeten-geven-aan-het-stimuleren-van-eigen-regie-en-zelfredzaamheid-de-langdurige

Implementatie van Resourcegroepen in de langdurige zorg door praktijk- en reflectief leren

Startdatum: mei 2026
Verwachte einddatum: mei 2028

Aanleiding
Belangrijke pijlers van herstelondersteunende zorg zijn triadisch werken en het versterken van het netwerk van de cliënt en diens eigen regie. Een veelbelovende en bewezen effectieve aanpak voor netwerkgerichte herstelondersteunende zorg is de inzet van resource groepen (RG). Een RG is een door de cliënt samengestelde groep van formele en informele betrokkenen, waarin wordt samengewerkt om hersteldoelen te verwezenlijken. Implementatie van RG in de langdurige ggz vraagt echter nog om versterking van vaardigheden van professionals en betere positionering van naasten.

Doel
Het doel van het project is het versterken en duurzaam implementeren van RG binnen de langdurige ggz, door zowel het netwerkgericht werken rond cliënten te verbeteren als de onderliggende professionele competenties (zoals triadisch werken en gelijkwaardigheid) verder te ontwikkelen. Hiermee wordt beoogd het persoonlijk en maatschappelijk herstel van cliënten te bevorderen en de kwaliteit en doorstroom van zorg te verbeteren.

Methode
Dit is een implementatieproject. Veranderteams (management, zorgverleners, ervaringsdeskundigen en vertegenwoordiging vanuit cliënten- en familieraden) identificeren hun implementatievraag, kiezen passende strategieën en gaan daar in de praktijk mee aan de slag. Om op het implementatieproces te reflecteren wordt gebruik gemaakt van reflectieve leermethoden zoals reflectieve case studies en scenarioleren. De teams reflecteren intern maar ook gezamenlijk in een lerend netwerk.

Beoogde opbrengsten

• Kennisproducten voor GGZ-instellingen over werken met resourcegroepen en onderliggende kerncompetenties en voorwaarden die hiervoor nodig zijn.
• Projectverslag met belangrijkste bevindingen en geleerde lessen over het implementatieproces zelf en over bredere borging.
• Vertaling van geleerde lessen in onderwijsproducten voor MBO-onderwijs over werken met resource groepen en onderliggende kerncompetenties die hiervoor nodig zijn.
• Een leernetwerk rond het werken met resource groepen in de langdurige ggz.

Betrokkenen
Kenniscentrum Phrenos en het Trimbos-instituut voeren het project uit.

Samenwerkingspartners
Blauwe Paard, Anoiksis, Ypsilon, Albeda College, Stichting RACT, Vincent van Gogh, Antes, Parnassia, Leviaan, Arkin en GGZ Rivierduinen.

Financier
ZonMw (programma ‘Implementatie van kennis en innovaties in de geestelijke gezondheidszorg’)

Meer informatie
Daniëlle van Duin (dduin@kcphrenos.nl)

Samen leren en verbeteren in de langdurige ggz: de rol van leer- en innovatienetwerken

Startdatum: januari 2026
Verwachte einddatum: november 2026

Aanleiding
In de langdurige zorg bestaan diverse leer- en innovatienetwerken die gericht zijn op kennisdeling, reflectie en innovatie. Toch ontbreekt een overzicht van relevante netwerken die zich richten op (verbetering van de zorg voor) cliënten in de langdurige ggz met complexe – en soms ook sectoroverstijgende – ondersteuningsvragen. Daarnaast is onbekend in hoeverre samenwerking en kennisuitwisseling tussen sectoren goed tot stand komt. Het Zorginstituut Nederland heeft het Trimbos-instituut gevraagd een onderzoeksopzet te ontwikkelen om te verkennen hoe deze netwerken kunnen bijdragen aan betere kennisdeling en toepassing in de praktijk.

Doel
Het inventariseren van bestaande leer- en innovatienetwerken en het een formuleren van kansen voor versterking van (intersectoraal) samen leren en verbeteren in vraagstukken rond cliënten in de langdurige ggz, met nadruk op hiaten. Dit moet leiden tot handvatten voor betere samenwerking, kennisdeling en uiteindelijk verbetering van de kwaliteit van zorg voor de doelgroep.

Methode

• Dialoogtafel: bijeenkomst binnen het Linking Pin-netwerk van de Academische Werkplaats lggz om ervaringen, kansen en knelpunten rond samenwerking en triadisch werken te verzamelen
• Situatieschets: inventarisatie van leer- en innovatienetwerken binnen en buiten de ggz via desk research en een (digitale) uitvraag
• Uitwisselingen: twee à drie bijeenkomsten met sleutelfiguren uit relevante netwerken om samenwerking, opbrengsten, belemmeringen en verbeterkansen te bespreken, met inbreng van diverse perspectieven (cliënten, naasten, zorg, beleid, wetenschap, onderwijs)

Beoogde opbrengsten

• Overzicht van leer- en innovatienetwerken gericht op de langdurige ggz en analyse van hiaten
• Factsheet met leerpunten over samenwerking en lerende praktijken, met focus op triadisch werken

Betrokkenen
Trimbos-instituut in samenwerking met de Academische Werkplaats lggz.

Financier: Zorginstituut Nederland

Voor meer informatie:
Michel Planije: mplanije@trimbos.nl

Samen Begrijpen in Beschermd Wonen                                                                                                Startdatum:
1 mei 2026

Verwachte einddatum:
1 januari 2028

Aanleiding
Voor circa 57.000 mensen in Nederland is beschermd wonen hun thuis, maar deze woonvorm maakt hen kwetsbaar voor situaties van onbegrip en oplopende spanning. Deze situaties kunnen leiden tot crises, overlast of gedwongen uithuisplaatsing. Begeleiders ervaren handelingsverlegenheid en missen handvatten om tijdig te handelen. Tegelijkertijd blijft de beschermd wonen-praktijk onderbelicht in beleid rond onbegrepen gedrag. De kick- off met alle betrokkenen (cliënten, naasten, professionals, netwerkpartners en leden van de adviescommissie) staat gepland op 29 augustus 2026!

Doel
Dit project speelt in op de behoefte aan persoonsgerichte, relationele werkwijzen die beter aansluiten bij de dagelijkse beschermd wonen-praktijk. Het doel is om te onderzoeken hoe relationele afstemmingsruimte kan worden ontwikkeld tot een professionele grondhouding van woon- en persoonlijk begeleiders, zodat zij beter omgaan met situaties van onbegrip en escalaties voorkomen.

Methode
Dit is een actieonderzoek met een participatieve en cyclisch-iteratieve aanpak volgens de Double Diamond-structuur (discover, define, develop, deliver). Inzichten worden stapsgewijs verkend, verdiept, ontwikkeld en in de praktijk getest.

Voor het verzamelen en analyseren van data wordt gebruikgemaakt van o.a. een literatuurverkenning, observaties in de praktijk, en interviews. Daarnaast spelen living labs een centrale rol, waarin bewoners, naasten, professionals en ervaringsdeskundigen gezamenlijk reflecteren en leren. In de ontwikkelfase worden werkwijzen via micro-experimenten en co-creatie direct in de praktijk uitgeprobeerd en aangescherpt. Waar mogelijk wordt aangesloten bij bestaande databronnen, zoals cliëntervaringen en medewerkerstevredenheid.

Beoogde opbrengsten

• Het ontwikkelen van een praktisch toepasbare werkwijze die zich richt op de professionele grondhouding van woon- en persoonlijk begeleiders. In de praktijk wordt verwacht dat dit leidt tot:
  • Een verbetering van de kwaliteit van wonen, een groter gevoel van veiligheid en meer ervaren regie bij bewoners.
  • Een versterkt handelingsvermogen en meer werkplezier onder professionals, doordat zij zich beter toegerust voelen om met spanningsvolle situaties om te gaan.
• Een doordachte implementatie- en borgingsstrategie, gericht op duurzame inbedding van de ontwikkelde werkwijze binnen organisaties, netwerken en opleidingen. Gebruikmakend van opgehaalde inzichten in de factoren die het gebruik van de werkwijze in de praktijk bevorderen of juist belemmeren.
• Een uitgebreide eindrapportage waarin het gehele onderzoeksproces, de belangrijkste inzichten en de implicaties voor praktijk en beleid worden beschreven (verwacht in 2028).

Betrokkenen

Deelnemende/samenwerkingsorganisaties:
Kenniscentrum Phrenos, Cavallo Advies / Blauwe Paard Netwerk, Antes Zorg, Stichting Kwintes, Stichting Leviaan, Trimbos-instituut, HAN Hogeschool (lectoraat Onbegrepen Gedrag), Rijksuniversiteit Groningen / Lentis, Anoiksis, Ypsilon, Valente, (en nog te verkennen: een practoraat).

Financiers:
ZonMw, Actieprogramma Grip op Onbegrip

Meer informatie:
Contactpersonen voor het project zijn Mieke van Boxtel; mboxtel@kcphrenos.nl (projectleider tot 1 oktober) en Lia van der Ham; LHam@kcphrenos.nl (projectleider na 1 oktober).

Naar de projectwebsite

Informatie volgt nog