Eerste bevindingen uit het Experiment Gesloten Coffeeshopketen
In Nederland wordt de verkoop van cannabis vanuit coffeeshops gedoogd, maar het telen van cannabis en het leveren aan coffeeshops is verboden. Het doel van het Experiment Gesloten Coffeeshopketen is om na te gaan of gereguleerde productie, distributie en verkoop van cannabis mogelijk is en wat de effecten hiervan zijn. De eerste vervolgmeting van het experiment is nu beschikbaar.
Sinds de start van de experimenteerfase in april 2025 laat de eerste vervolgmeting zien dat het aanbod van cannabisproducten in coffeeshops in de tien deelnemende gemeenten is verbreed, met meer variatie en nieuwe producten op de menukaarten.
Ook beoordelen bezoekers in de interventiegemeenten de prijs-kwaliteitverhouding van wiet positiever dan voor de start van het experiment. Daarnaast geven betrokken partijen aan dat de samenwerking tussen gemeenten, coffeeshophouders, telers en toezichthouders is geïntensiveerd.
Zorgen in de opstartfase
Tegelijkertijd waren er in de opstartfase zorgen over de beschikbaarheid en variatie van sommige producten, met name hasj, en over producten met een hoog THC-gehalte. Ook blijft de illegale markt een rol spelen naast de coffeeshop. Voor het cannabisgebruik, gezondheid, leefbaarheid, veiligheid en de illegale markt zijn geen duidelijke verschillen gevonden tussen interventie- en vergelijkingsgemeenten.
Op basis van deze eerste vervolgmeting kunnen nog geen definitieve conclusies worden getrokken. Vervolgmetingen moeten uitwijzen wat de effecten van de gesloten coffeeshopketen op de langere termijn zijn.
Over deze vervolgmeting
Het Trimbos-instituut, Breuer&Intraval en RAND Europe voeren samen onderzoek uit naar dit experiment, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) voor de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Daarbij wordt onder andere gekeken naar cannabisgebruik, het aanbod en de prijzen in coffeeshops, de illegale markt en ontwikkelingen in leefbaarheid, criminaliteit en volksgezondheid.
Gegevens van tien gemeenten die deelnemen aan het experiment worden vergeleken met gegevens van tien andere (vergelijkings)gemeenten. In 2022 is de nulmeting uitgevoerd. Het huidige onderzoek is de eerste van vier (jaarlijkse) vervolgmetingen. De dataverzameling vond grotendeels plaats tussen september 2025 en maart 2026. In 2028 wordt een evaluatie gepubliceerd en in 2029 besluit het kabinet over het vervolg van het experiment.
Belangrijkste bevindingen
Grotere diversiteit aan cannabisproducten in coffeeshops
Een van de meest opvallende uitkomsten van het onderzoek is de groei van het assortiment in de interventiegemeenten. Coffeeshops bieden inmiddels meer verschillende soorten wiet, hasj en joints aan dan tijdens de nulmeting. Deze stijging is sterker dan in de vergelijkingsgemeenten.
Ook nieuwe cannabisproducten, zoals edibles, vapes en concentraten zijn inmiddels bij een groot deel van de coffeeshops in de interventiegemeenten verkrijgbaar. Daarbij valt op dat bij deze producten regelmatig zeer hoge THC-percentages staan vermeld op de menukaarten, een ontwikkeling waar gemeenten en preventiepartners hun zorgen over uiten.
Wiet goedkoper, hasj duurder
De prijsontwikkeling laat een gemengd beeld zien. De gemiddelde prijs van wiet zoals vermeld op de menukaarten in coffeeshops daalde in de interventiegemeenten sterker dan in de vergelijkingsgemeenten. Vooral nederwiet werd goedkoper. Hasj vertoonde juist een tegenovergestelde ontwikkeling: de gemiddelde prijs steeg in de interventiegemeenten sterker dan in de vergelijkingsgemeenten. De prijzen van voorgedraaide joints lieten in beide groepen een lichte stijging zien.
Stabiel gebruik, beperkte verschuiving in voorkeur voor wiet
Ondanks veranderingen in het aanbod zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat het bezoek aan coffeeshops is veranderd. Het aantal bezoekers en de frequentie waarmee zij coffeeshops bezoeken, bleven stabiel.
Ook het cannabisgebruik veranderde in algemene zin niet. Er werden geen verschillen gevonden tussen interventie- en vergelijkingsgemeenten in gebruiksfrequentie, het aantal gebruiksdagen per maand of het aantal joints per gebruiksdag.
Wel werden enkele veranderingen gezien in de voorkeuren en het aankoopgedrag van coffeeshopbezoekers. In interventiegemeenten nam het aandeel bezoekers toe dat aangaf meestal wiet te gebruiken, in plaats van hasj of zowel hasj als wiet. Mogelijk is een deel van de hasjgebruikers ‘overgestapt’ naar wiet.
Daarnaast beoordeelden bezoekers in interventiegemeenten de prijs-kwaliteitverhouding van wiet in de vervolgmeting positiever dan tijdens de nulmeting. Deze stijging was sterker dan in de vergelijkingsgemeenten. Ook werd gemiddeld meer wiet per aankooptransactie gekocht. Voor hasj werden dergelijke verschillen niet gevonden. De betekenis van deze veranderingen is op basis van deze (eerste) monitorgegevens niet eenduidig vast te stellen. Er werden geen duidelijke veranderingen gevonden in gezondheid, ervaren welzijn of problematisch cannabisgebruik.
Geen duidelijke effecten op leefbaarheid en veiligheid
Er zijn vooralsnog geen overtuigende aanwijzingen dat het experiment invloed heeft gehad op de leefbaarheid of veiligheid in de onderzochte gemeenten. Omwonenden en omwerkenden beoordelen de leefbaarheid rond coffeeshops gemiddeld met een rapportcijfer tussen 7,6 en 7,8, vergelijkbaar met de nulmeting en met het landelijk gemiddelde.
Wel melden sommige respondenten vormen van overlast, zoals rondhangende personen, verkeersdrukte of geluidsoverlast. Deze meldingen komen iets vaker voor in interventiegemeenten, maar het onderzoek biedt onvoldoende grond om dit rechtstreeks aan het experiment toe te schrijven.
Illegale markt blijft een rol spelen
Ondanks de invoering van de gesloten keten is er nog steeds een illegale cannabismarkt, maar er kunnen geen uitspraken worden gedaan over de omvang hiervan. Consumenten die buiten de coffeeshop cannabis kopen, noemen (nog steeds) vooral de lagere prijs, een aantrekkelijke prijs-kwaliteitverhouding en de mogelijkheid om grotere hoeveelheden aan te schaffen als motieven. De belangrijkste aankoopkanalen blijven bezorgdiensten en dealers die via telefoon of berichtenapps bereikbaar zijn.
De kwaliteit van illegaal gekochte cannabis wordt door gebruikers nog steeds positief beoordeeld. Een opvallende ontwikkeling was de toename van de hoeveelheid hasj die per illegale transactie werd gekocht in interventiegemeenten. Dit kan verband houden met de beperkte beschikbaarheid van gereguleerde hasj in de beginfase van het experiment.
Betrokkenen zien voordelen van gesloten keten
Uit de interviews blijkt dat de gesloten keten heeft geleid tot meer transparantie binnen de cannabisketen. Gemeenten, coffeeshophouders, telers en toezichthouders hebben vaker overleg en beschikken over meer informatie over de herkomst en productieomstandigheden van cannabis. Ook verlopen productie, transport en verkoop volgens betrokkenen vaker via gestandaardiseerde procedures dan voorheen.
Een belangrijk element daarin is het track-and-tracesysteem, waarmee producten van teelt tot verkoop gevolgd kunnen worden. Hoewel gebruikers het systeem in de beginfase soms als omslachtig en storingsgevoelig ervoeren, lijken veel van deze opstartproblemen inmiddels te zijn opgelost.
De introductie van de gesloten keten verliep echter niet zonder hobbels. In de eerste maanden meldden coffeeshophouders dat het aanbod van gereguleerde cannabis beperkt was. Vooral de variatie in producten, zoals verschillende soorten hasj, bleef achter bij de verwachtingen.
Nog te vroeg voor definitieve conclusies
De korte periode tussen de start van de experimenteerfase op 1 april 2025 en de uitvoering van deze vervolgmeting is te kort om conclusies te kunnen trekken. Bovendien werd pas vanaf 1 september 2025 actief gehandhaafd op de verplichte verkoop van gereguleerde hasj, waardoor een belangrijk deel van de onderzoeksperiode nog in het teken stond van de overgang naar het nieuwe systeem. Hierdoor zijn langetermijneffecten op gebruik, leefbaarheid, veiligheid en de illegale markt nog niet vast te stellen en is het raadzaam de resultaten met voorzichtigheid te interpreteren.
Vervolgmetingen zijn noodzakelijk om vast te stellen of de waargenomen ontwikkelingen zich voortzetten en om op langere termijn te beoordelen welke gevolgen de gesloten coffeeshopketen heeft voor volksgezondheid, veiligheid, criminaliteit, leefbaarheid en de illegale markt.
