Jongeren die spijbelen, thuiszitten of voortijdig school verlaten

Actuele situatie

In het schooljaar 2020/2021 waren er 50.220 jongeren die meer dan zestien uur spijbelden in vier weken. Vergelijking met voorgaande jaren is lastig omdat leerlingen vanwege de coronamaatregelen afstandsonderwijs kregen en scholen niet verplicht waren verzuim te melden.

In het schooljaar 2020/2021 waren er 3.328 langdurig thuiszitters. Dat zijn leerlingen die langer dan drie maanden ongeoorloofd niet naar school zijn geweest. Bij 2.221 meldingen ging het om absoluut verzuim. Dit betekent dat deze leerlingen ook niet meer een school staan ingeschreven.

In het schooljaar 2020-2021 waren er 24.385 nieuwe voortijdig schoolverlaters. Dit betrof 1,87 procent van alle leerlingen (tot 23 jaar).

Indicatoren op gemeentelijk niveau

De VNG biedt relevante cijfers op gemeentelijk niveau via het dashboard Onderwijs


Cijfers over voortijdig schoolverlaten op regionaal en instellingsniveau zijn te vinden op het dashboard Voortijdig schoolverlaten van DUO


De Monitor AOJ presenteert cijfers over onderwijs en jeugdhulp per gemeente, per samenwerkingsverband en landelijk. Sinds 2022 wordt niet elk onderwerp meer geactualiseerd.

https://monitoraoj.nl/cijfers-en-trends/


Cijfers over voortijdig schoolverlaten op gemeentelijk niveau zijn te vinden op

Indicator | (staat-van-de-jeugd.nl)


Meer gedetailleerde informatie over jongeren die voortijdig schoolverlaten is te vinden bij het CBS:

StatLine - Voortijdig schoolverlaters; geslacht, woonregio (cbs.nl)


Naast bovengenoemde cijfers kan ook via de leerplichtambtenaar, Halt, jongerenwerkers en wijkagenten meer informatie achterhaald worden over deze doelgroep.


Achtergrondinformatie

Jongeren zijn leerplichtig tot 16 jaar. Daarna is er nog een kwalificatieplicht. Deze eindigt als er een startkwalificatie HAVO, VWO of MBO niveau 2 is gehaald, of als de leerling 18 jaar is geworden. Spijbelen komt vaker voor bij kinderen uit onvolledige gezinnen en bij gezinnen met hogere welvaart. Wanneer een leerling zonder geldige reden binnen vier opeenvolgende weken in totaal 16 lesuren (of meer) mist maakt de schoolleiding hiervan melding bij het verzuimloket van DUO. Het verzuimloket meldt dit vervolgens bij de leerplichtambtenaar van de woonplaats. Samen met de ouders en de school wordt er dan een oplossing gezocht. Als de ouders niet genoeg doen om het verzuim te stoppen, zijn ze verwijtbaar. Bij verwijtbaarheid zijn de ouders wettelijk strafbaar. Als het nodig is kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken en kan de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) vanuit Halt worden ingezet. Ook de JGZ kan samen met de school en de leerplichtambtenaar een rol spelen bij de aanpak van schoolverzuim met het stappenplan van Medische Advisering Ziekgemelde Leerling (M@ZL). Als de pogingen om de leerling weer naar school te krijgen geen effect hebben kan er door de leerplichtambtenaar ook een melding gedaan worden bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB) die dan de kinderbijslag kan stoppen.

Regelmatig spijbelen kan leiden tot voortijdig school verlaten (VSV). VSV houdt in dat een leerling voor zijn/haar 23ste de school verlaat zonder startkwalificatie en niet doorstroomt naar een andere opleiding. Sinds 2008 is er een gerichte aanpak om VSV te voorkomen. Gemeenten werden hierbij verantwoordelijk en werkten samen in Regionale Meld- en Coördinatiecentra (RMC's). Sindsdien is het percentage VSV'ers afgenomen van 2,97% van alle leerlingen in 2010/2011 naar 1,87% van alle leerlingen in 2020/2021. De grootste daling was bij jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond, bij hen daalde dit percentage van 5% naar 3%.

Het aantal ‘langdurige thuiszitters’ loopt op ondanks de inspanningen die voortvloeien uit de Wet Passend Onderwijs (2014) en het Thuiszitterspact (2016). Scholen brengen de stijging in verband met de moeilijke omgang met leerlingen met gedragsproblemen. Recent onderzoek laat zien dat problemen in de relatie tussen ouders, loyaliteit van het kind en geen contact met een ouder een rol spelen, evenals overbelasting van ouders, overmatige stress of ernstige problemen thuis. Meer aandacht voor de persoon en omstandigheden achter de leerling kan bijdragen aan tijdige interventie op of via school.

Voorbeelden van interventies

Helder op School

Gericht op: opvoedvaardigheden, inzicht en vaardigheden in relatie tot middelengebruik en gamen, signalering en toeleiding door professionals


Mazl

Gericht op: signalering door professionals, betrokkenheid ouders


Samen slagen

Gericht op: Opvoedvaardigheden, inzicht en vaardigheden in relatie tot middelengebruik en gamen, signalering en toeleiding door professionals


Moti-4

Gericht op: Kennis, bewustwording, motivatie en weerbaarheid in relatie tot middelengebruik