Prestatiedruk en schoolstress
Jongeren ervaren steeds vaker prestatiedruk en schoolstress. Ongeveer drie keer zo veel middelbare scholieren ervaren druk door schoolwerk dan 20 jaar geleden. Dit is zorgelijk, omdat druk door schoolwerk samenhangt met mentale problemen. Ook kan het gevolgen hebben voor slaap, verzuim en presteren. Hoe kun je hiermee als school aan de slag?
Bovenstaande cijfers komen uit de Nederlandse Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) onderzoek (2021) - Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland.
Wat weten we uit onderzoek?
Bijna de helft van de leerlingen (12-16 jaar) in het voortgezet onderwijs (45%) ervaart (best) veel druk door schoolwerk, tegenover 15% in het primair onderwijs. Er is geen ‘one size fits all’ aanpak van prestatiedruk en schoolstress. Er zijn namelijk verschillende oorzaken en bronnen. Jongeren kunnen druk voelen vanuit zichzelf, maar ook vanuit school of thuis.
Meerdere factoren kunnen meespelen, bijvoorbeeld:
- Individueel: stressbestendigheid of moeite om een bepaald niveau te halen
- School: (veel) schoolwerk of een onveilig schoolklimaat
- Omgeving: thuissituatie of lastige relaties met leeftijdsgenoten
Het aanpakken van één oorzaak is niet genoeg. Minder toetsen betekent bijvoorbeeld niet minder stress voor álle leerlingen. Ook heeft niet elke groep jongeren last van druk en stress. Meisjes, oudere leerlingen en jongeren uit een gezin met een lage welvaart, ervaren dit vaker.
Werken aan het verminderen van prestatiedruk en schoolstress vraagt daarom om een integrale aanpak. Het is belangrijk op meerdere mogelijke stressbronnen te letten, zowel binnen als buiten de school.
Aan de slag met prestatiedruk en schoolstress
Breng de situatie op jullie school in kaart. Gebruik bijvoorbeeld de Wegwijzer Mentaal Kapitaal als gesprekstool. De Wegwijzer bevat 8 domeinen, zoals schoolklimaat, sensitief doceren, relatie met klasgenoten en thuissituatie. Bespreek samen wat goed gaat en wat je nog kunt versterken. De Wegwijzer geeft aanbevelingen, doet suggesties voor interventies en deelt praktijkvoorbeelden van andere scholen.
Een handig uitgangspunt is de Ondersteuningspiramide uit het Stappenplan werken aan welbevinden. Hiermee kun je in kaart brengen wat je doet voor alle leerlingen, voor kleine groepjes leerlingen en voor individuele leerlingen. Kijk voor je aanpak naar wat je in de basis doet of kunt doen voor álle leerlingen. In plaats van alleen te focussen op (intensieve) ondersteuning voor een kleine groep leerlingen.
Prestatiedruk en schoolstress: tips
Ondanks dat er veel aandacht is voor prestatiedruk, ervaren leerlingen nog steeds druk door schoolwerk. Die druk kan invloed hebben op hun motivatie, welbevinden en plezier op school. Hoe kun je als school aan de slag met prestatiedruk en schoolstress? Universitair hoofddocent Margot Peeters deelt inzichten en een aantal tips.
Inspiratie en materialen
Factsheet - Onderzoek naar prestatiedruk en schoolstress.
Overzicht van factoren die een rol spelen bij onder andere ongezonde schoolstress en prestatiedruk, inclusief aanbevelingen.
Inspiratiekaart - Werken aan welbevinden
Een inspiratiekaart vol tips, tools en goede voorbeelden uit de praktijk. Onder andere over signalering en samenwerking.
Blog - Aan de slag met prestatiedruk en schoolstress.
Ontdek hoe je als school de Wegwijzer kunt inzetten binnen een schoolbrede aanpak op welbevinden.
Webinar Prestatiedruk onder de loep
Ontdek aan de hand van praktische handvatten en inspirerende praktijkvoorbeelden hoe je samen bouwt aan:
- Verminderen van prestatiedruk
- Verminderen van schoolstress en schooluitval
- Versterken van welbevinden
Samenwerking en partners Welbevinden op School
Welbevinden op School is een samenwerking van het Trimbos-instituut en Pharos | Expertisecentrum Gezondheidsverschillen. Het Trimbos-instituut is kennispartner van Gezonde School voor het thema welbevinden. Welbevinden op School sluit aan bij de Gezonde School-aanpak en biedt verdieping op het thema welbevinden met praktische tools en ondersteuning voor een schoolbrede en structurele aanpak. De inhoud is mede ontwikkeld door de Expertgroep schoolpsychologen mentale gezondheid van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).
