Prestatiedruk en schoolstress: wat kun je als school doen?

Het voorkomen van prestatiedruk en schoolstress is een gezamenlijke inspanning. Niet alleen van scholen, maar ook van de maatschappij en ouders. Wat verwachten we van onze kinderen? Het is belangrijk dat er ruimte komt voor meer balans bij jongeren, op allerlei fronten.

Balans tussen uitdaging en druk

Prestatiedruk gaat over verwachtingen die jongeren ervaren over waar zij aan moeten voldoen. Wanneer het gevoel ontstaat dat zij niet aan die verwachtingen kunnen voldoen, kan dat leiden tot stress. Tegelijkertijd is niet elke vorm van druk ongezond. Een bepaalde mate van spanning voor een toets of deadline kan juist ook helpen om in beweging te komen en je goed voor te bereiden. Margot licht toe: “Soms is het niet erg dat je het gevoel hebt dat je nog niet genoeg geleerd hebt en daar iets extra’s voor moet doen. Dat is een heel normale reactie.”

Het wordt problematisch als stress langdurig aanwezig is of wanneer leerlingen het gevoel hebben voortdurend te moeten presteren. Margot: “Daarom is het belangrijk dat scholen aandacht hebben voor een gezonde balans tussen leren, ontwikkelen en welbevinden. Daarnaast is het belangrijk om oog te hebben voor de thuissituatie van jongeren. Wat er thuis speelt kan invloed hebben op hoe een leerling functioneert op school. Dat betekent niet dat er direct sprake hoeft te zijn van problemen, maar wel dat de omgeving gedrag kan verklaren.”

Begin bij de dagelijkse praktijk

De neiging vanuit scholen kan zijn om direct te focussen op interventies of losse projecten. Volgens Margot is het effectiever om eerst te kijken naar de dagelijkse praktijk, zowel op school als thuis: “Juist daar liggen veel mogelijkheden om druk te verminderen en leerlingen beter te ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan het schoolklimaat, de manier waarop toetsen worden gepland, de rol van huiswerk en de vaardigheden die leerlingen nodig hebben om succesvol te leren. Als je aan de slag wilt met een specifiek domein, zoals schoolklimaat of sensitief doceren, of iets extra kracht wilt bijzetten, kun je vervolgens nadenken over het inzetten van een interventie.”

Leer leerlingen hoe ze kunnen leren

Een belangrijk aandachtspunt is het versterken van planvaardigheden, aldus Margot. Daarbij gaat het niet zozeer om wat leerlingen moeten leren, maar vooral om hoe zij leren. Deze vaardigheden zijn vakoverstijgend en kunnen leerlingen helpen om meer grip te ervaren op hun schoolwerk. “We besteden vaak veel aandacht aan wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Maar leerlingen hebben er ook baat bij om te leren hoe zij hun werk kunnen plannen, prioriteiten kunnen stellen en zich kunnen voorbereiden.”

Werk met een schoolbrede aanpak

Prestatiedruk en schoolstress hangen nauw samen met het welbevinden van leerlingen. Aandacht voor deze thema’s draagt daarom ook bij aan hun welbevinden. Margot benadrukt dat er geen standaardoplossing is: “Het is belangrijk om schoolbreed te werken, waarbij aandacht voor dit onderwerp op verschillende plekken binnen de school landt. Niet alleen bij leerlingen, maar ook met docenten, ondersteunend personeel en ouders. Tegelijkertijd is het geen one-size-fits-all-verhaal. Kijk vooral naar wat past bij jouw school en jouw leerlingen.”

Werk je in het voortgezet onderwijs? Met de Wegwijzer Mentaal Kapitaal kun je de situatie op jouw school in kaart brengen en samen bepalen waar de grootste kansen liggen om schoolstress en prestatiedruk van leerlingen te verminderen.

Wat kun je op korte termijn al doen?

Margot deelt een aantal voorbeelden waarmee je als team op korte termijn al kunt beginnen:

Kijk kritisch naar toetsing en beoordeling

Leg minder nadruk op cijfers als vergelijkingsmiddel en meer op de ontwikkeling van jongeren. Formatief evalueren kan leerlingen helpen inzicht te krijgen in hun eigen leerproces, zonder dat elke toets een oordeel is over hoe de leerling zich verhoudt tot anderen. Denk bijvoorbeeld aan diagnostische toetsen of feedbackmomenten die inzicht geven in waar een leerling staat en wat de volgende stap is.

Heb oog voor de belevingswereld van jongeren

Ga regelmatig in gesprek met jongeren over wat hen bezighoudt, zonder dat problemen direct centraal staan. Door belangstelling te tonen voor hun ervaringen, interesses en uitdagingen ontstaat er meer verbinding én meer begrip van wat leerlingen nodig hebben. Als je weet wat jongeren bezighoudt, weet je beter hoe je het in je lessen kunt verwerken.

Breng samen de ondersteuningsstructuur in kaart

Bespreek als team hoe signalen van stress worden opgepakt: weten medewerkers waar zij op kunnen letten? Is duidelijk bij wie zij zorgen terecht kunnen? Zijn rollen en verantwoordelijkheden helder? Door dit gezamenlijk door te nemen, kunnen leerlingen, indien nodig, tijdig passende ondersteuning krijgen.

Deze stappen kunnen helpen om de druk van leerlingen te verminderen. Daarbij is een bredere kijk op ontwikkeling belangrijk: niet alleen cognitieve prestaties zijn waardevol, maar ook praktische, sociale en creatieve talenten verdienen waardering. Zoals Margot benadrukt: “Belangrijk is waardering van bredere talenten, interesses en persoonlijke groei. Ontwikkeling hoeft niet altijd cognitief te zijn.”

Meer informatie

Meer tools, handvatten en een webinar over prestatiedruk en schoolstress