Communiceren over alcohol
Communicatie over alcohol kan verschillende doelen hebben, zoals informeren, bewustwording vergroten of een maatschappelijk vraagstuk onder de aandacht brengen. Alcoholcommunicatie kan ook onbedoelde effecten hebben, zoals het aanzetten tot gebruik of stigma.
Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol
Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.
Blijf op de hoogte
Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:
De manier waarop alcohol wordt beschreven, kan bijdragen aan normalisering van alcoholgebruik of juist aan stigmatisering van mensen die drinken [1-3]. Bijvoorbeeld door alcoholgebruik te presenteren als vanzelfsprekend, gezellig of ontspannend, of door mensen die drinken te typeren op een negatieve of eenzijdige manier. Of door uitingen van feest, gezelligheid en samenzijn te illustreren met beelden van glazen of mensen die alcohol drinken. Alcoholcommunicatie kan dus bestaande overtuigingen versterken, invloed hebben op hoe mensen alcoholgebruik zien en beoordelen en aanzetten tot gebruik wat met name ongunstig is voor risicogroepen, zoals jongeren, jongvolwassenen en mensen die een verslaving hebben (gehad) of aanleg daarvoor hebben.
Daarom is het niet in elke situatie vanzelfsprekend om over alcohol te communiceren. Wanneer je ervoor kiest dit wel te doen, is het belangrijk om stil te staan bij de mogelijke neveneffecten van je boodschap en bij de manier waarop taal- en beeldgebruik die effecten kunnen versterken of juist beperken.
Deze informatie is bedoeld voor iedereen die communiceert over alcohol, zowel in geschreven artikelen en op websites als op social media of in video’s. In het bijzonder is deze informatie relevant voor journalisten, communicatieadviseurs en professionals in zorg, beleid, wetenschap en werk.
Tips voor alcoholcommunicatie
Bekijk deze 8 tips voor de communicatie over alcohol [4]. Bij elke tip vind je voorbeelden hoe je beter wel en beter niet kunt communiceren.
1. Denk na over wie je publiek is
Bedenk voor wie je communiceert. Wat voor de ene groep begrijpelijk en relevant is, kan bij een andere groep verkeerd overkomen. Pas je taal en voorbeelden aan op je doelgroep en zorg dat de informatie neutraal en feitelijk blijft, zonder te suggereren dat alcoholgebruik vanzelfsprekend is.
2. Vermijd taal die suggereert dat veel mensen veel drinken
Zeg niet dat “iedereen alcohol drinkt” of dat alcohol drinken “heel normaal” is. Dergelijke formuleringen kunnen het beeld versterken dat alcoholgebruik algemeen geaccepteerd of normaal is, wat de perceptie en het gedrag kan beïnvloeden, zeker voor jongeren [5].
3. Gebruik geen alarmerende boodschappen zonder context
Waarschuwen alleen om angst of schrik te zaaien werkt niet goed. Als je risico’s over alcoholgebruik benoemt, koppel dit aan concrete, haalbare stappen: denk aan verwijzingen naar betrouwbare informatie, tips of hulp hoe om te gaan met alcohol.
4. Let op je woordkeuze
Woorden doen ertoe. Vermijd termen die stigmatiserend kunnen overkomen voor mensen die problemen ervaren met alcoholgebruik. Focus op neutrale en respectvolle taal, zoals "mensen met alcoholproblematiek" in plaats van stigmatiserende labels.
Vermijd ook de term "verantwoord alcoholgebruik". Er bestaat geen veilige hoeveelheid alcohol om te drinken [6], de term verantwoord alcoholgebruik suggereert dat die er wel is.
5. Signaleer trends zorgvuldig
Wanneer je als professional signalen ziet van zorgwekkende trends in alcoholgebruik (bijv. bij risicogroepen), overweeg dan hoe en waar je dit deelt. Het kan effectiever zijn om deze signalen te delen met collega’s, organisaties of gespecialiseerde instellingen, in plaats van ze direct breed te publiceren, bijvoorbeeld via social media.
6. Gebruik afbeeldingen bewust
Beelden kunnen sterk beïnvloeden hoe mensen alcoholgebruik zien en beoordelen en aanzetten tot gebruik. Foto’s van drinkende personen, feestende groepen of gevulde glazen kunnen onbedoeld ongewenste associaties oproepen of uitnodigend werken. Kies daarom liever voor neutrale illustraties of eenvoudige pictogrammen.
Laat in afbeeldingen geen merknamen of -logo’s van alcoholproducenten zien. Dit kan onbedoeld bijdragen aan alcoholreclame. Door het zien van alcoholreclame gaan mensen eerder én meer alcohol drinken [7-10]. Als je toch een glas wilt tonen, zorg dan dat er geen merk of logo zichtbaar is. Een neutraal, merkloos beeld is altijd de betere keuze.
7. Benadruk dat alcoholgebruik vooral wordt beïnvloed door de omgeving
Voorkom dat alcoholgebruik en -schade uitsluitend worden neergezet als individuele verantwoordelijkheid. Alcoholgebruik wordt namelijk in belangrijke mate beïnvloed door omgevingsfactoren waar individuen weinig invloed op hebben, zoals de zichtbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van alcohol [11, 12]. Door dit bredere perspectief te benoemen, voorkom je dat mensen met alcoholproblematiek onterecht verantwoordelijk of schuldig worden gemaakt en geef je ruimte aan bewezen effectieve beleidsmaatregelen om alcoholgebruik en –schade te verminderen.
8. Overweeg een verwijzing naar betrouwbare informatie of hulp
Bij berichten over alcohol kan het zinvol zijn om een korte disclaimer of verwijzing op te nemen naar betrouwbare informatie en ondersteunende diensten (bijv. www.alcoholinfo.nl, www.allesoverdrinken.nl of de Alcohol Infolijn op 0900-1995). Dit helpt mensen met vragen of zorgen om laagdrempelig hulp te vinden.
Model alcoholdisclaimer
Hieronder vind je een model disclaimer alcohol. Wij raden je aan om te overwegen om de disclaimer onder het nieuwsartikel te plaatsen.
Heb je vragen over alcoholgebruik of maak jij je zorgen over jezelf of iemand anders? Bel de Alcohol Infolijn op 0900-1995 of ga naar www.alcoholinfo.nl.
