Header Image

Alcohol en ADHD

Mensen met ADHD lopen meer risico om afhankelijk te worden van alcohol. Wat zijn de cijfers en wat weten we over het samengaan van ADHD en een alcoholverslaving? Hoe is de wisselwerking tussen deze twee te verklaren en hoe kunnen we het beste screenen en behandelen?

In dit dossier

Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol

Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.

Blijf op de hoogte

Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
E-mailadres(Vereist)

Mensen met ADHD lopen meer risico om afhankelijk te worden van alcohol dan mensen zonder ADHD [1, 2]. Bovendien lijkt de overgang van matig alcoholgebruik naar een alcoholverslaving (ook wel alcoholafhankelijkheid genoemd) bij mensen met ADHD sneller te verlopen dan bij mensen zonder ADHD [3].

Definitie van ADHD (DSM-5)

Om te kunnen spreken van ADHD (aandachtdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis) moet iemand een aanzienlijk aantal symptomen hebben met betrekking tot druk en/of impulsief gedrag en/of aandachtsproblemen. Daarnaast moeten er duidelijke aanwijzingen zijn dat iemand door de aandachtsproblemen en/of het drukke, impulsieve gedrag wordt belemmerd op meerdere levensgebieden. Bijvoorbeeld zowel in de thuissituatie als op school, op het werk of in het sociale leven. Zie voor een volledige beschrijving van de criteria de DSM-5.

Cijfers ADHD in combinatie met een alcoholverslaving

Een groot wereldwijd bevolkingsonderzoek laat zien dat 1 op de 20 volwassenen met de diagnose ADHD in het afgelopen jaar naast de diagnose ADHD ook de diagnose alcoholmisbruik had. Andersom blijkt dat 1 op de 10 volwassenen met de diagnose alcoholmisbruik (problematisch alcoholgebruik zonder afhankelijkheid) ook ADHD heeft [4]. In onderzoek onder mensen die behandeld worden in de verslavingszorg komt een hoger aantal naar boven: bijna een kwart van hen heeft ADHD [5,6].

Verklaring relatie ADHD en verslaving

Er is dus een sterke relatie tussen ADHD en verslaving. Uit onderzoek blijkt dat dit mogelijk te verklaren is door een aantal gemeenschappelijke kenmerken van ADHD en verslaving.

Impulsiviteit verhoogd

Zowel bij ADHD als bij een verslaving speelt een verhoogde impulsiviteit (handelen zonder eerst na te denken) een rol. Hoewel de onderzoeksresultaten van elkaar verschillen, zijn er wel aanwijzingen dat deze verhoogde impulsiviteit bijdraagt aan de relatie tussen ADHD en verslaving [7]. Zo lijkt de mate waarin je ontremd raakt door het drinken van alcohol groter bij mensen met ADHD dan bij mensen zonder ADHD [8,9]. ADHD gaat samen met verminderde remmingen van het gedrag. Er zijn aanwijzingen dat voor mensen met ADHD het risico op terugval na herstel van alcoholproblematiek groter is [10].

Genetische oorzaak?

De gemeenschappelijke kenmerken van ADHD en verslaving kunnen mogelijk voor een belangrijk deel verklaard worden door genetische factoren (erfelijkheid) [11].

Verder onderzoek naar de exacte verklaringen is wenselijk. Deze kennis is van groot belang, omdat het kan helpen om te voorkomen dat adolescenten met ADHD een verslaving ontwikkelen.

Behandeling ADHD en alcoholproblematiek

Als iemand ADHD heeft, heeft dat invloed op de mogelijke ontwikkeling van een verslaving, de symptomen en de behandeling van de verslaving. Bij mensen met ADHD is de verslaving vaak complexer en langduriger dan bij mensen zonder ADHD [12,13]. Bovendien lijkt de verslaving de ADHD-symptomen te versterken [11].

Mensen met ADHD en een verslaving lijken daarom een grotere behoefte aan zorg te hebben dan mensen zonder ADHD met een verslaving [14].

Screening op ADHD in verslavingszorg

Omdat ADHD en verslaving zo vaak samen voorkomen, is screening van alle patiënten in de verslavingszorg op ADHD raadzaam. En als het nodig is moet daarna volledige diagnostiek plaatsvinden [15]. Er zijn twee richtlijnen die kunnen helpen bij de screening, diagnostiek en behandeling van ADHD en middelengebruik:

Meerdere studies [16,17] wijzen op het belang van vroegsignalering en preventie van stoornissen in middelengebruik bij jongeren met ADHD. Volgens een recente studie zijn er geen aanwijzingen dat behandeling met ‘stimulerende’ ADHD-medicatie (zoals Ritalin) in de jeugd de kans op frequent alcoholgebruik op latere leeftijd verkleint of vergroot (18). De resultaten wijzen erop dat preventie vroeg moet beginnen, nog vóór gewoontevorming, wanneer jongeren door beloningsdrang en sociale invloeden middelen gaan proberen. Daarnaast lijkt het nodig om meer en andere behandelvormen te bieden aan mensen met ADHD om het toenemende middelengebruik — een voorloper van een middelenstoornis — te beperken.

Medicatie en gedragstherapie

Een combinatie van medicatie en gedragstherapie lijkt wenselijk bij geïntegreerde behandeling van ADHD en verslaving, maar meer onderzoek naar de effectiviteit is nodig [14].

De handleiding ADHD en middelengebruik bij adolescenten (12-23 jaar) bevat een protocol van een cognitief gedragstherapeutische individuele behandeling van ADHD én problematisch middelengebruik. Bij de handleiding hoort ook een werkboek. Daarnaast bevat het boek Omgaan met ADHD bij verslaving (2016) concrete handvatten om te werken met mensen met ADHD en middelenproblematiek. Het boek bestaat uit een theoretisch en een praktisch deel met werkbladen die vanuit de bijhorende weblink gedownload kunnen worden. Verkrijgbaar via de boekhandel of online webshop.

Links