Legaal, maar niet bereikbaar: medicinale cannabis in Nederland

Dat blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut onder ruim duizend mensen die cannabis zonder recept voor medicinale doeleinden gebruiken. Het is voor het eerst dat een onderzoek inzicht geeft in deze groep en waarom zij geen cannabis via de reguliere zorg verkrijgen.

Gebruik voor verschillende klachten

Het onderzoek laat zien dat mensen niet-voorgeschreven cannabis gebruiken voor een breed scala aan klachten, met name chronische pijn en slaapproblemen. Driekwart van de deelnemers gebruikt cannabis voor meerdere aandoeningen tegelijk. Volgens de deelnemers vermindert cannabis hun klachten aanzienlijk en draagt het bij aan een betere kwaliteit van leven.

Toch brengt het gebruik van niet-voorgeschreven cannabis risico’s met zich mee. Veel gebruikers halen de cannabis uit de coffeeshop, waardoor zij vaak geen duidelijk inzicht hebben in hoeveel THC of CBD hun product bevat. Veel respondenten maken zich ook zorgen over mogelijke vervuilingen in de producten. Bovendien wordt cannabis meestal samen met tabak gerookt. Dat is schadelijker dan andere manieren van gebruik, zoals verdampen of het innemen van cannabisolie.

Toegang tot medicinale cannabis blijft moeilijk

Uit het onderzoek blijkt dat veel mensen liever medicinale cannabis op recept zouden krijgen, maar tegen allerlei drempels aanlopen. Er zijn maar weinig artsen die cannabis voorschrijven, en voor veel patiënten zijn de kosten te hoog. Ook is er een gebrek aan duidelijke en toegankelijke informatie voor zowel patiënten als artsen. Daarnaast is het aanbod van medicinale cannabisproducten in Nederland beperkt en speelt het stigma rond cannabisgebruik nog steeds een rol.

Toch willen de meeste patiënten liever via de officiële zorg cannabis gebruiken. Zo weten ze precies wat erin zit, is de kwaliteit gegarandeerd, en hoeven ze het niet uit coffeeshops of andere illegale bronnen te halen.

“Dit zijn patiënten met vaak ernstige en langdurige gezondheidsklachten. Ze willen, net als iedereen, toegang tot een medicijn waarvan ze weten dat het hen helpt, in plaats van het via ongereguleerde en illegale bronnen te moeten halen. Voor hen is het frustrerend om te weten dat medicinale cannabis legaal is in Nederland, maar dat ze er geen toegang toe hebben,” aldus Lisa Strada, projectleider van het onderzoek.

Geen vergoeding meer

Sinds 2018 wordt medicinale cannabis niet langer vergoed door de zorgverzekering. Voor veel patiënten is dit een groot probleem. Velen kampen met chronische aandoeningen waardoor ze vaak niet of minder kunnen werken en moeten rondkomen van een laag inkomen of een uitkering. Daardoor is medicinale cannabis voor hen onbetaalbaar.

Te weinig kennis en informatie

Elke arts mag medicinale cannabis voorschrijven als gangbare behandelingen en geregistreerde geneesmiddelen niet voldoende helpen of te veel bijwerkingen geven. Toch word cannabis weinig voorgeschreven. “Dat komt doordat de kennis er vaak niet is. Medicinale cannabis is niet een standaard onderdeel van de medische opleiding en er zijn weinig mogelijkheden voor bijscholing”, aldus Strada. Daarnaast durven patiënten vaak niet om hun arts ernaar te vragen uit angst om gestigmatiseerd te worden.

Ook is er weinig betrouwbare informatie over medicinale cannabis beschikbaar via de overheid. Daardoor gaan mensen vaak zelf op zoek naar informatie op forums en sociale media, wat al snel kan leiden tot misinformatie.

Meer variatie in aanbod nodig

Op dit moment zijn er in Nederland slechts vijf soorten cannabis beschikbaar op doktersrecept. Patiënten geven aan dat zij meer keuze willen, omdat een groter aanbod hen meer mogelijkheden biedt om een product te vinden dat bij hen past. Ieder lichaam reageert anders op cannabis: wat voor de één wel werkt, hoeft voor een ander niet te werken. Daarnaast beïnvloeden variaties in de samenstelling van de plant zelf ook de werking.

Tijd voor verandering

Hoewel medicinale cannabis in Nederland al meer dan twintig jaar beschikbaar is, blijft het voor de meeste patiënten moeilijk om het via de reguliere zorg te krijgen. Beleidsaanpassingen zijn nodig om de toegankelijkheid te verbeteren en de zorg beter te laten aansluiten bij de behoeften van patiënten. Dit kan het gebruik van ongereguleerde cannabis terugdringen en tegelijkertijd de gezondheid van patiënten beter waarborgen.

Dit onderzoek is gefinancierd door Bedrocan. Het onderzoek is volledig onafhankelijk en voldoet aan onze Code ter Voorkoming van Oneigenlijke Beïnvloeding door Belangenverstrengeling.

Voor meer informatie, zie de twee wetenschappelijke artikelen:

• Kenmerken van mensen die niet-voorgeschreven cannabis voor medicinale doeleinden gebruiken: https://doi.org/10.1186/s42238-025-00355-y 
• Drempels bij het verkrijgen van medicinale cannabis in Nederland: https://doi.org/10.1186/s12954-025-01369-8