Sigaret en shag

Sigaretten en shag zijn de meest gerookte tabaksproducten door volwassenen. Jongeren hebben vaker (ooit) een e-sigaret gebruikt dan een tabakssigaret.

Gebruik onder volwassenen

Het aantal rokers in Nederland neemt af. In 2020 rookte ongeveer één op de vijf Nederlanders van 18 jaar en ouder (20,2%). In 2014 rookte nog 25,7% van de volwassenen. Ongeveer driekwart van de rokers rookt dagelijks (14,9%) en 3,2% van de bevolking is een zware roker (20 of meer sigaretten of shagjes per dag).1

Gebruik onder jongeren

Van de 12 tot en met 16-jarige scholieren had in 2019 17% wel eens gerookt. Onder leerlingen van de VMBO-basis en kaderberoepsgerichte leerweg is het gebruik van tabak het hoogst. Zo heeft 12% van hen de afgelopen maand gerookt, tegenover 5% van de Vwo-leerlingen. Tussen 2017 en 2019 is het percentage scholieren dat ooit gerookt heeft stabiel gebleven rond de 17% (2). Het ooit-gebruik van een e-sigaret ligt hoger: een kwart van de jongeren van 12 tot en met 16 jaar heeft ooit een elektronische sigaret gebruikt.2

Hoe schadelijk zijn sigaretten en shag?

Roken is slecht voor de gezondheid. Roken kan schade aanrichten aan bijna alle organen in het lichaam.3 In Nederland overlijden elk jaar bijna 20.000 mensen aan de gevolgen van roken.4

Roken vergroot de kans op verschillende soorten kanker.3 De bekendste zijn longkanker en kanker in de mondstreek (slokdarm, strottenhoofd en mondholte). Ieder jaar gaan er in Nederland door roken ruim 8500 mensen dood aan longkanker.4 Maar de kankerverwekkende stoffen uit rook komen terecht in het hele lichaam. Rokers hebben ook meer kans op het krijgen van leukemie en kanker in de maag, blaas, nieren, lever, baarmoederhals, alvleesklier en darmen.

Rokers lopen een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, zoals een verhoogde bloeddruk, een beroerte, een hartaanval en hartfalen.3

Roken is de belangrijkste veroorzaker van longziekten.3 Een veelvoorkomende longziekte is COPD. Ieder jaar gaan er in Nederland door roken ruim 5000 mensen dood aan COPD.4 Daarnaast veroorzaakt en verergert zowel roken als meeroken ademhalingsproblemen, zoals benauwdheid, piepend ademhalen, hoesten en astma-aanvallen.

Roken kan verschillende ziekten in de mond veroorzaken of verergeren, zoals tandvleesontsteking, een verminderde reuk en smaak en aanslag op de tanden.3

Verschillende oogziekten komen vaker voor bij rokers dan bij niet-rokers, waaronder maculadegeneratie, glaucoom en cataract.3

Roken verhoogt ook de kans op diabetes, de ziekte van Alzheimer, reumatoïde artritis, onvruchtbaarheid en complicaties bij een operatie.3

Zijn sigaretten en shag even ongezond?

De gezondheidsrisico’s van het gebruik van sigaretten en shag zijn vergelijkbaar. Bij zowel shag als sigaretten krijgt de roker de giftige verbrandingsproducten van tabak binnen, zoals teer en koolmonoxide. Deze stoffen zijn de belangrijkste veroorzakers van schade aan de gezondheid. Uiteindelijk krijgen rokers bij sigaretten en shag waarschijnlijk ongeveer evenveel rook en kankerverwekkende stoffen binnen.5

Sommige rokers denken dat filtersigaretten minder schadelijk zijn dan shag. Filters houden een deel van de teer uit de tabaksrook tegen, als de sigaretten met een machine wordt getest. Uit onderzoek blijkt dat mensen meer gaan roken als ze een filter gebruiken. Daardoor krijgen mensen die roken alsnog evenveel schadelijke stoffen binnen.6 Er zijn aanwijzingen dat filtersigaretten hebben bijgedragen aan een toename van adenocarcinoom (een bepaalde vorm van longkanker) onder mensen die roken.7

Bestaan er minder ongezonde sigaretten?

Nee. Alle producten waarin tabak wordt verbrand en geïnhaleerd, zijn zeer ongezond. Er zijn wel allerlei producten op de markt, die inspelen op de behoefte onder rokers aan minder ongezonde sigaretten.

  • ‘Light’ sigaretten zijn niet minder schadelijk dan tabakssigaretten. De term ‘light’ is daarom misleidend en inmiddels verboden in de EU.8,9 Bij 'light' sigaretten is de vormgeving zo aangepast, dat machinale tests minder afgifte van schadelijke stoffen registreren. Mensen roken echter anders dan machines. Rokers drukken de ventilatiegaatjes in de filter dicht en inhaleren bijvoorbeeld onbewust dieper wanneer de sigaret minder rook afgeeft.
  • Hoewel sommige additieven de schadelijkheid van tabak kunnen vergroten, is er geen bewijs dat sigaretten zonder additieven beter zouden zijn voor de gezondheid.10 Tabak zelf is de bron van de meest schadelijke stoffen bij het roken.
  • Menthol in sigaretten geeft een frissere smaak, die minder met (schade door) tabak wordt geassocieerd. Sinds mei 2020 mogen sigaretten en shag met menthol niet meer verkocht of gemaakt worden in de Europese Unie.11 Menthol zorgt ervoor dat rook dieper kan worden geïnhaleerd. Er zijn aanwijzingen dat menthol in sigaretten de kans op hart- en vaatziekten en kanker als gevolg van roken vergroot.12,13
  • Kruidensigaretten bevatten meestal geen tabak en dus ook geen nicotine.14 In plaats daarvan worden andere planten verbrand. De verslavende werking is mogelijk minder door het ontbreken van nicotine. Voor zover bekend is de rook van kruidensigaretten even schadelijk als tabaksrook.
  • Nicotinevrije sigaretten bevatten genetisch gemodificeerde tabak of tabak waarvan nicotine is verwijderd.15 Nicotinevrije tabak is even schadelijk als reguliere tabak.16
  • Elektronische sigaretten (e-sigaretten) bevatten geen tabak en er wordt niets verbrand. Bij e-sigaretten wordt vloeistof verhit en de damp ingeademd. Een e-sigaret mist veel van de giftige verbrandingsproducten van tabak, maar in de damp komen wel schadelijke stoffen vrij, zoals nicotine en propyleenglycol, en (sporen van) giftige en carcinogene stoffen. De schadelijkheid van het gebruik van een e-sigaret op lange termijn is onbekend, maar een e-sigaret lijkt volgens het beschikbare onderzoek minder schadelijk dan een tabakssigaret.17,18 Voor kinderen kan de e-sigaret gemakkelijk leiden tot nicotineverslaving en zo mogelijk een opstapje vormen naar het roken van tabakssigaretten.
  • Verhitte tabak wordt niet verbrand, maar verhit tot maximaal 350 °C door middel van een kleine elektronische warmtestaaf.19 De industrie propageert dat verhitte tabak een 'gezondere’ manier van roken is. Verhitte tabak produceert minder inhalatieproducten produceert dan de tabakssigaret, maar de hoeveelheid aan inhalatieproducten van verhitte tabak kan echter nog altijd leiden tot gezondheidsschade aan de longen en het hart- en vaatstelsel.20,21 Er is er nog te weinig onafhankelijk onderzoek om uitspraken te doen over de gezondheidseffecten op de lange termijn.19,20,21

Bronnen

1. Bommelé J, Willemsen M. Kerncijfers roken 2020. Trimbos-instituut: Utrecht.

2. Rombouts M, Van Dorsselaer S, Scheffers- van Schayk T, Tuithof M, Kleinjan M, Monshouwer K. Jeugd en riskant gedrag 2019: Kerngegevens uit het Peilstationsonderzoek Scholieren [Internet]. Utrecht; 2020 [geciteerd 16 december 2020]. 

3. U.S.Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion (US) Office on Smoking and Health. The Health Consequences of Smoking—50 Years of Progress A Report of the Surgeon General. A Rep Surg Gen. 2014;1081.

4. Poos MJJC, Hilderink HBM, Zantinge EM, Jager FF. Roken [Internet]. 2020 [geciteerd 27 januari 2021].  

5. Shahab L, West R, McNeill A. A comparison of exposure to carcinogens among roll-your-own and factory-made cigarette smokers. Addict Biol. [Internet] 1 juli 2009 [geciteerd 28 januari 2021];14(3):315–20. 

6. Talhout R, Richter PA, Stepanov I, Watson C V., Watson CH. Cigarette Design Features: Effects on Emission Levels, User Perception, and Behavior. Tob Regul Sci. 1 december 2017;4(1):592–604.

7. Song MA, Benowitz NL, Berman M, et al. Cigarette Filter Ventilation and its Relationship to Increasing Rates of Lung Adenocarcinoma. J Natl Cancer Inst. 2017;109(12):djx075. doi:10.1093/jnci/djx075

8. RIVM. Wat zijn sjoemelsigaretten? [Internet]. [geciteerd 28 januari 2021].  

9. Pauwels CGGM, Boots AW, Visser WF, Pennings JLA, Talhout R, Van Schooten FJ, e.a. Characteristic human individual puffing profiles can generate more TNCO than ISO and health Canada regimes on smoking machine when the same brand is smoked. Int J Environ Res Public Health [Internet]. 1 mei 2020 [geciteerd 28 januari 2021];17(9).

10. Schenk E, Kienhuis | A, Talhout | R. Additieven in Nederlandse tabaksproducten Analyse van de gegevens over 2011 [Internet]. 2013 [geciteerd 28 januari 2021].

11. Verbod op mentholsigaretten en -shag | Roken en tabak | NVWA [Internet]. [geciteerd 28 januari 2021]. 

12. Hoffman AC. The health effects of menthol cigarettes as compared to non-menthol cigarettes [Internet]. Vol. 9, Tobacco Induced Diseases. The International Society for the Prevention of Tobacco Induced Diseases; 2011 [geciteerd 28 januari 2021]. 

13. Tobacco Prevention EN for S and. Ban on menthol cigarettes: European Union member states shall prohibit the placing on the market of tobacco products with a characterising flavour. Tob Prev Cessat [Internet]. 1 juli 2020 [geciteerd 28 januari 2021];6(July). 

14. Staal YCM, Talhout R. Alternatieve tabaksproducten: harm reduction? [Internet]. 2016 [geciteerd 28 januari 2021]. 

15. Havermans A, Pieper E, Henkler-Stephani F, Talhout R. Feasibility of Manufacturing Tobacco with Very Low Nicotine Levels. Tob Regul Sci. 4 november 2020;6(6):405–15.

16. Berman ML, Glasser AM. Nicotine Reduction in Cigarettes: Literature Review and Gap Analysis [Internet]. Vol. 21, Nicotine and Tobacco Research. Oxford University Press; 2019 [geciteerd 28 januari 2021]. p. S133–44. 

17. Troelstra S, Croes E, Bommelé J, Willemsen M. Factsheet Elektronische sigaretten. Utrecht; 2020.

18. National Academies of Sciences Engineering and Medicine. Public Health Consequences of E-Cigarettes. Washington, DC: National Academies Press; 2018.

19. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Nieuwsoortige tabaksproducten die worden verhit. Bilthoven: 2018. 

20. World Health Organization. 2020. Heated tobacco products: information sheet - 2nd edition

21. Simonavicius E, McNeill A, Shahab L, Brose LS. Heat-not-burn tobacco products: a systematic literature review. Tob Control. 2019 09;28(5):582-94.